Cansız Madde de Bilgi Olur mu?

Cansız Madde de Bilgi Olur mu?

İnsan bilgi dediğinde çoğu zaman aklına kitaplar, öğretmenler ve ekranlar gelir. Yani bilginin mutlaka canlı bir kaynaktan aktığı düşünülür. Oysa biraz daha derin düşündüğümüzde şu soru belirir. Bilgi yalnızca insana mı aittir, yoksa cansız dediğimiz şeylerde de bir tür bilgi saklı olabilir mi?

Bir taş düşünelim. Sessizdir, konuşmaz, hareket etmez. İlk bakışta içinde hiçbir anlam yokmuş gibi görünür. Ama o taşın içinde milyonlarca yıllık bir geçmiş saklıdır. Hangi basınçla oluştuğu, hangi sıcaklıklardan geçtiği, hangi doğa olaylarına tanıklık ettiği… Bunların hepsi aslında taşın tarihidir. Bu tarih, bir anlamda onun taşıdığı bilgidir. Sadece okunmayı bekler.

Aynı şekilde bir ağaç kütüğüne baktığımızda halkalar görürüz. O halkalar bir takvim gibidir. Her halka bir yılı, her çizgi bir yaşanmışlığı anlatır. İnsan okumayı bilirse, o kütük bize kuraklıkları, bolluk yıllarını, yangınları bile anlatabilir. Yani cansız sandığımız bir parça odun bile aslında konuşur, sadece dili sessizliktir.

Bugün teknolojide de benzer bir durum var. Bir telefonun hafızası, bir bilgisayarın verisi ya da bir sensörün kaydettiği ölçümler… Hepsi aslında cansız nesnelerin bilgi taşıdığına örnektir. Onlara bakarak geçmişi analiz eder, geleceği tahmin ederiz. Demek ki bilgi, sadece canlıların ürettiği bir şey değil, aynı zamanda maddeye işlenebilen bir izdir.

Felsefi açıdan bakarsak, bilgi belki de varlığın kendisinde gizlidir. Her şey, var olduğu andan itibaren çevresiyle bir etkileşim içindedir ve bu etkileşim bir iz bırakır. O izleri okuyabildiğimiz ölçüde bilgiye ulaşırız. Yani bilgi aslında olan şey değil, okunan şeydir.

Bu noktada asıl soru şuna dönüşür.Cansız madde bilgi taşır mı, yoksa biz mi ona anlam yükleriz? Belki de ikisi birden doğrudur. Madde kendi izini taşır, insan ise o izi anlamlandırır.

Sonuç olarak, bilgi yalnızca konuşanlarda değil, sessiz olanlarda da vardır. Bazen bir taşın ağırlığında, bazen bir ağacın halkasında, bazen de bir ekranın sessiz ışığında… Önemli olan, bakmayı değil görmeyi öğrenmektir.

Bazen cevaplar konuşanlarda değil, sessiz kalanlarda gizlidir.

Fikriye Kaya