BAŞKALAŞTIRILMAK: Engelliler ve Toplum

Başkalaştırılmak: Engelliler ve Toplum

​Engelli bireyler; toplumun ayrılmaz, eşit üyeleridir. Ancak sahip oldukları farklılıklar nedeniyle sosyal hayat, eğitim ve ulaşım gibi birçok alanda çeşitli sorunlarla karşılaşabilmektedirler. Devletimiz; eğitim alanında kaynaştırma uygulamalarıyla, ulaşım alanında çeşitli kolaylıklarla, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmalar ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile engelli bireylerin toplumsal hayata katılımını desteklemeye çalışmaktadır. Ancak tüm bu düzenlemelere rağmen toplumun bu konudaki yaklaşımı büyük bir önem taşımaktadır.

​Engelli bireylerin toplumsal hayata ilişkin sorunları, daha hayatlarının ilk yıllarından itibaren başlayabilmektedir. Bunu en basit hâliyle, özel gereksinimli bir çocuğun kaynaştırma öğrencisi olarak okula başladığını düşünerek ele alabiliriz. Çocuk; fiziksel veya zihinsel farklılıkları nedeniyle yaşıtlarının meraklı ve kimi zaman garipsemiş bakışlarına maruz kalabilir. Oysa çocuk, henüz bu tür davranışların nedenlerini anlayabilecek ve bunlarla baş edebilecek gelişim düzeyine sahip olmayabilir.

​İşte tam da bu noktada öğretmenlere ve ailelere büyük bir görev düşmektedir. Çocuklara farklılıkların hayatın doğal bir parçası olduğu anlatılmalı ve her bireyin değerli olduğu öğretilmelidir. Çünkü okuldan mezun olan her çocuk, yarının toplumunun bir parçası olacaktır. Bugün çocuklara kazandırılan bakış açısı, gelecekte nasıl bir toplum oluşturacağımızı da belirleyecektir.

​Peki, ailenin bu konudaki görevi nedir? Bu soruya bir annenin feryadıyla cevap vermek mümkündür: "Otizmli oğlum mezuniyet törenine alınmadığı için başkalaştırılmaktan bıktık."

​Başkalaştırılmak... Belki de koskoca meselenin özeti, tam olarak bu tek kelimedir. Engelli bireylerin toplumda karşılaştığı en büyük sorunlardan biri, farklılıkları nedeniyle toplumun dışında bırakılmalarıdır. Oysa asıl mesele, farklı olanı değiştirmek değil; farklılıklarıyla birlikte kabul etmeyi öğrenmektir.

​Ailenin de bu noktada önemli bir sorumluluğu bulunmaktadır. Çocuklara küçük yaşlardan itibaren farklılıkların hayatın doğal bir parçası olduğu öğretilmelidir. Bir çocuğun engelli bireylere karşı nasıl davranacağını öğrenmesinde ailesinin tutumu büyük önem taşır. Çocuk; ailesinden gördüğü davranışları ve düşünceleri zamanla kendi hayatına yansıtır. Bu nedenle aileler çocuklarına acıma duygusundan önce saygıyı, dışlamak yerine kabul etmeyi ve farklılıklara karşı anlayışlı olmayı öğretmelidir.

​Ancak engelli bireylerin başkalaştırılması yalnızca okul çağında yaşanan bir sorun değildir. Günlük hayatta toplu taşıma araçlarında, sokaklarda, iş yerlerinde ve sosyal ortamlarda da engelli bireyler çeşitli engellerle karşılaşabilmektedir. Bazen bir kaldırımın erişilebilir olmaması, bazen insanların bilinçsiz davranışları, bazen de yalnızca farklı olduğu için bir bireye yöneltilen bakışlar engelli bireylerin toplumsal hayata katılımını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle toplumun her bireyine engelliliğin bir eksiklik değil, insan çeşitliliğinin bir parçası olduğu anlatılmalıdır.

​Sonuç olarak engelli bireylerin toplumda eşit ve özgür bir şekilde yaşayabilmesi, yalnızca devletin yaptığı yasal düzenlemelerle mümkün değildir. Aileden öğretmene, öğrenciden işverene kadar toplumun her kesiminin bu konuda sorumluluk alması gerekmektedir. Çünkü engelli bireylerin önündeki en büyük engellerden biri, fiziksel koşullar kadar toplumun ön yargıları ve dışlayıcı tutumlarıdır.

​Başkalaştırılmak, bir insanın yalnızca farklı olduğu için toplumun dışında bırakılmasıdır. Oysa yapılması gereken; farklılıkları ortadan kaldırmak değil, farklılıklarla birlikte yaşamayı öğrenmektir. Engelli bireylerin topluma uyum sağlamasını beklemek yerine toplumun da herkes için daha erişilebilir, anlayışlı ve kapsayıcı hâle gelmesi gerekir. Unutmamalıyız ki bugün başkalaştırdığımız bir birey, yarın oluşturduğumuz toplumun aynası olabilir. Gerçek anlamda eşit bir toplum ise ancak hiç kimsenin farklılığı nedeniyle dışlanmadığı bir toplumdur.