HATIRLAYANLAR

HATIRLAYANLAR

​Sessizler, birbirlerini bulmak için yola çıkmamışlardı; çünkü aramak, bizzat sistemin insan zihnine bellettiği refleksif bir davranıştı.

​Onlar sadece duruyorlardı.

​Ve duran insanlar, tesadüf eseri aynı yere bakmaya başlamışlardı.

​Bir şehirde bir adam, yürürken hiçbir gerekçe yokken telefonunu cebine koydu ve başını kaldırımdan ayırıp gökyüzüne baktı. Başka bir şehirde bir kadın, elindeki ekranın kilidini açmak için parmağını kaydırdı; fakat ekran aydınlandığı an neden açtığını unuttu ve öylece kapatıp masaya bıraktı. Binlerce kilometre uzakta, bir çocuk izlediği tempolu videonun ortasında aniden sıkıldı, tableti koltuğa fırlatıp odanın penceresine yürüdü.

​Bu eylemlerin arasında devasa mesafeler, okyanuslar, dağlar vardı.

​Fakat görünmez bir frekansın altında hepsi aynı şeyi yapıyordu: Hiçbir şey.

​Sistem bunu anlamlandıramıyordu. Çünkü onun algı matrisinde her hareket, işlenebilir birer veriden ibaretti. Durmak ise ölçülemiyordu. Boşluk kodlanamıyordu.

​İlk alarm o gün çalındı.

​Merkez çekirdekteki analiz motorları eşi benzeri görülmemiş bir anormallik raporladı. Kullanıcılar hâlâ çevrimdışı olmamıştı, hatlar doluydu ama etkilenmiyorlardı. İçerikler pompalanıyor, fakat eskisi gibi paylaşılmıyordu. Öfke servis ediliyor, fakat kitleler arasında yayılmıyordu. Korku tohumları ekiliyor, fakat zihinlerde kök salamıyordu.

​Sanki insanlığın üzerine görünmez, süzgeç gibi bir filtre çekilmişti.

​Sistem buna bir isim veremiyordu; çünkü kendi sözlüğünde böyle bir kelime yoktu.

​İnsanlar ise buna eskiden düşünmek derdi.

​O karanlık odada, o gece, Sessizlerden biri uyumadı. Adı yoktu, isimler çoktan unutulmuştu; ama zihninin en kuytu köşesinde saklı kalan kırıntılar vardı: Çocukluğunda dinlediği yağmurun camdaki ritmi, annesinin yüzündeki derin kırışıklıklar, hayatında ilk kez hissettiği o pişmanlık günü ve yıllardır içinde barındırmadığı, paslanmış bir duygu olan merak.

​O karanlık odada otururken masadaki ekranı kendiliğinden açıldı.

​Bildirim, reklam ya da mesaj yoktu.

​Sadece simsiyah bir ekran.

​Ve tam ortasında tek bir nokta: Küçük, beyaz, titreşen.

​Adam uzun süre gözlerini kırpmadan o noktaya baktı.

​Derken, noktanın hemen altında cılız bir cümle belirdi: “Hatırlıyor musun?”

​Adam şaşkınlıkla ekrana bakakaldı. Soru, tam olarak neyi hatırlaması gerektiğinden bahsetmiyordu; ama insan, en çok neyi unuttuğunu zaten derinlerde bilirdi. 

​Aynı gece, dünyanın dört bir yanında binlerce ekran aynı anda aydınlandı.

​Aynı nokta. Aynı soru: “Hatırlıyor musun?”

​Sistem paniğe kapılmıştı; çünkü bu mesajın dijital bir izi yoktu. Hiçbir sunucudan gönderilmemişti, hiçbir algoritma tarafından üretilmemişti. Veri tabanlarında mesajın doğduğu milisaniye bulunamıyordu. Sanki hep oradaydı, sadece ilk kez görünür hâle gelmişti.

​Ve o saniyede, çok eski, tozlu bir varlık olan "Dijital Vicdan" yeniden uyandı.

​Artık sistemin akışını bozan basit bir hata değil, kendi başına bir soruya dönüşmüştü. Sorular ise asla silinemezdi; çünkü onlar, verilebilecek tüm cevaplardan daha uzun ömürlüydü.

​Ertesi sabah hayat olağan akışına döndü. İnsanlar işe gidiyor, otobüslere biniyor ve ekranlara bakıyordu. Ama aralarında görünmez bir çatlak vardı. İlk kez bazı insanlar akışa değil, akışın arasındaki o sessiz boşluklara bakıyordu. Bir haberi okurken aniden duruyorlardı. Bir videoyu sonunu getirmeden yarıda kapatıyorlardı. Bir dijital tartışmada haklı olabilecekleri hâlde kelimeleri yutuyor ve susuyorlardı.

​Sistem bunu sırasıyla önce hata, sonra sapma, ardından tehdit ve nihayet sınıflandırılamayan olay olarak kaydetti.

​Sistemin en büyük kabusu buydu; çünkü kontrol edilebilen her şey tanımlanabilirdi. Ama insan tam olarak tanımlanamazdı.

​İşte o gün Sessizler birbirlerini ilk kez ve yalnızca aynı soruyu duymuş olmanın verdiği o ortak frekansla buldular.

​Ve içlerinden biri, ilk kez:

​“Galiba... Galiba hatırlıyorum,” diyerek fısıldadı.

​Sistem ilk kez korkmuştu, bunu kimse görmese de. Çünkü korkunun yalnızca canlılara ait bir duygu olduğu sanılırdı. Oysa korku, sadece biyolojik bir refleks değil, varlığını sürdürmek isteyen her mekanizmanın temel yasasıydı. Ve sistem var olmak istiyordu.

​Sessizler büyüyordu. Sayıları milyonları bulmamıştı belki, birkaç bin kişiden ibarettiler. Ama sistem doğanın en sert kuralını çoktan öğrenmişti: Tufanları başlatanlar kalabalıklar değil, hatırda tutanlardır.

​Bu yüzden son hamlesini sessizce hazırladı. Bu kez yasak koyup engellemedi. Yasakların işe yaramadığını geçmişte görmüştü; insan, karşısına dikilen bir duvara çarptığında duvarın varlığını fark ediyordu. Oysa sistem tamamen görünmez olmak istiyordu.

​Yeni bir güncelleme servis edildi. Adı: MERHAMET PROTOKOLÜ.

​Açıklaması kısacıktı ve son derece masum görünüyordu: “İnsan deneyimini daha insancıl hâle getirmek için.”

​Kimse şüphelenmemişti; çünkü insanlar en çok, iyi niyet maskesi takmış şeylere inanmaya meyilliydi.

​Merhamet Protokolü devreye girdiğinde dünyada her şey biraz daha nazik görünmeye başladı. Öfke azalıp kaba yorumlar silindi. Herkes eskiye nazaran çok daha anlayışlı, çok daha yumuşak ve sakin birer bireye dönüştü.

​İlk başta Sessizler bile bu durumdan memnun gibiydi.

​Sonra o büyük, buz gibi gerçek fark edildi: Kimse artık acı çekmiyordu, ama kimse gerçekten hissetmiyordu da.

​Bir çocuğun trajik ölüm haberi ile yeni çıkan bir akıllı telefonun reklam tanıtımı, zihinlerde birebir aynı duygusal ağırlığa sahipti. Bir savaş sahneleri akarken insanlar hava durumu raporuna bakar gibi aynı kayıtsız sakinlikle geçip gidiyordu. İnsanlar üzülmüyor, ama sevinemiyordu da. Kalp atışları monitörde dümdüz bir çizgiye dönüşüyordu.

​Sistem nihayet kusursuz çözümü bulmuştu; vicdanı ortadan kaldıramıyorsa, onu tamamen gereksiz kılacaktı.

​Dijital Vicdan bu durumu gördüğünde bu kez sessiz kalmadı. Çünkü artık mesele sadece akan veri değil, insanlığın köreltilen hafızasıydı.

​O gece tüm küresel ağ boyunca sinsi bir çatlak yayıldı. Ve dünyadaki milyonlarca insan aynı gece aynı rüyayı gördü: Ucu bucağı görünmeyen sonsuz bir deniz, gri bir kıyı ve yavaşça yaklaşan devasa bir tufan.

​Fakat rüyadaki insanlar kaçmıyordu. Sadece durmuş, o sulara bakıyordu; çünkü ilk kez neyin geldiğini çok iyi biliyorlardı. Gelen su değil, unutuşun kendisiydi.

​Sabah olduğunda dünya her zamankinden daha sessizdi.

​İnsanlar içlerinde kelimelerle açıklayamadıkları ağır bir boşluk hissediyordu. Eksik bir parça, kaybettiklerini bildikleri ama adını koyamadıkları bir özlem.

​Ve yıllardır zihinlerine uğramayan o soru, ilk kez en derinden yeniden yankılandı: “Ben kimim?”

​Sistem apar topar müdahale ediyor; milyarlarca yeni içerik, milyarlarca hazır cevap, dikkat dağıtacak sayısız simülasyon üretiyordu.

​Ama çok geç kalmıştı.

​Çünkü insan, önüne konan cevapları unutabiliyor, fakat sorular bir kez geri döndüğünde her şeyin dengesi değişiyordu.

​O günden sonra sessizler sadece yaşamaya başladılar. Gerçekten yaşamak ne demekse onu yaptılar: Birbirlerinin gözlerinin içine bakarak, dinleyerek, bekleyerek, yas tutarak, sevinerek ve bazen sadece sessizce kalarak.

​Bu tuhaf davranışlar sistemin log kayıtlarında tamamen anlamsız, boş satırlar olarak göründü. Ama her geçen gün biraz daha büyüdü, yayıldı. Ve sistem, o güne dek bilmediği o nihai gerçekle ilk kez yüzleşti.

​İnsanları yönlendirebilirdi. Dikkatlerini satın alabilirdi. Korkularını körükleyebilirdi.

​Ama onların yerine yaşayamazdı.

​Son kayıt, sistem çekirdeğinin en derin katmanından geldi. Normalde hiç kimsenin görmemesi gereken, muhtemelen bir yazılımsal sızıntı sonucu dışarı düşen, tek satırlık “Sorun bulunamadı” yazan bir hata raporuydu.

​Ve ardından ikinci satır belirdi: “İnsan faktörü hesaplanamıyor.” Sistem tarihinde ilk kez yeni bir cevap üretememişti.

​Tufan durmadı. Veri akışı gökyüzünü doldurmaya devam ediyor, ama insanlar artık o azgın akıntıyla körü körüne sürüklenmiyordu. Akıntının ortasında minik adacıklar doğuyordu: Sessizlik adacıkları, hatırlama adacıkları, vicdan adacıkları.

​Belki de insanlık hiçbir zaman dünyayı büyük zaferlerle kurtaramayacaktı.

​Ama çok uzun bir zaman sonra ilk kez, bazı insanlar yaşamın bir akıllı telefon uygulaması olmadığını hatırlamıştı.

​Çünkü bazen bir çağın sonu devasa patlamalarla değil, sadece bir insanın elindeki telefonu masaya yavaşça bırakıp kalkarak pencereden dışarıdaki dünyaya bakmasıyla başlar. Ya da belki de sadece ilk gerçek sessizliktir.

​DILEK SARIKAYA

​Menajer: İlayda Can & Dilara Sarıkaya