PORTAKAL HASADI

Portakal Bahçesinin Kokusu

Antalya’nın sabahları bir başka güzeldi. Hele kışın ortasında, güneşin insanın yüzünü ısıttığı o günlerde, portakal bahçelerinin arasından yükselen toprak kokusu insana çocukluğunu hatırlatırdı. Toros Dağları’nın eteklerinden süzülen serin rüzgâr, ağaçların dallarındaki yaprakları usulca sallarken bahçeleri dolduran portakal kokusu bütün köye yayılırdı.

O yıl portakal hasadı erken başlamıştı.

Yetmiş yaşındaki Hasan Dede, her zamanki gibi gün doğmadan kalkmış, ahşap evinin avlusundaki eski çeşmeden yüzünü yıkamıştı. Sonra kapının önündeki sedire oturup bahçesini seyretmeye koyulmuştu. Bir zamanlar babasından kalan bu bahçede şimdi yüzlerce portakal ağacı vardı. Her ağacın ayrı bir hatırası, her dalın ayrı bir hikâyesi…

Hasan Dede, elindeki çay bardağından bir yudum alırken yanına torunu Elif geldi.

“Dede, bugün ben de seninle bahçeye gelebilir miyim?”

Hasan Dede gülümsedi.

“Sen gelmezsen bu bahçenin tadı mı olur kızım?”

Elif, üniversiteyi bitirdikten sonra İstanbul’da bir işe girmiş, fakat şehir hayatının telaşından yorulunca birkaç haftalığına babaannesinin ve dedesinin yanına, Antalya’ya gelmişti. İlk günlerde telefonundan başını kaldırmayan genç kız, zamanla köyün sessizliğine, sabah kuşlarının sesine ve portakal bahçelerinin huzuruna alışmaya başlamıştı.

O sabah dedesinin peşine takılarak bahçeye doğru yürüdü.

Bahçenin girişindeki demir kapı gıcırdayarak açıldı. İçeride dallarından sarkan turuncu portakallar, güneşin ilk ışıklarıyla parlıyordu. Bazı ağaçların altına dökülen meyveler toprağın üzerinde renkli bir halı oluşturmuştu.

Elif hayranlıkla etrafına baktı.

“Dede, ne kadar çok portakal var!”

“Bunların hepsi emek kızım. Bir portakalın dalından kopması için önce toprağı hazırlarsın, ağacı dikersin, suyunu verirsin, hastalığına bakarsın. Sonra mevsimini beklersin. Meyve vermesi için acele ettiremezsin.”

Elif, dedesinin sözlerini düşünerek bir ağacın altına geçti.

“Peki, sen bu bahçeyi ne zaman dikmiştin?”

Hasan Dede’nin yüzünde eski günlerden kalma bir tebessüm belirdi.

“Bundan elli yıl önce. Daha annen dünyaya gelmemişti. Babaannenle evlendiğimizin üçüncü yılıydı. O zamanlar bu bahçede birkaç tane portakal ağacı vardı. Bir de koca bir hayalimiz…”

“Nasıl bir hayal?”

“Bir gün çocuklarımızın, torunlarımızın bu ağaçların altında koştuğunu görmek.”

Hasan Dede sustu. Gözleri bahçenin en sonunda duran yaşlı ağaca takılmıştı.

“Şu ağacı görüyor musun? Onu ilk kızımız doğduğunda dikmiştim. Her çocuğum için bir ağaç diktim. Sen doğduğunda da şuradaki küçük ağacı…”

Elif şaşkınlıkla dedesine baktı.

“Benim ağacım hangisi?”

Hasan Dede eliyle bahçenin ortasındaki ağacı gösterdi. Diğerlerinden biraz daha kısa, dalları yana doğru uzamış bir portakal ağacıydı.

“İşte o. Sen dünyaya geldiğinde küçücük bir fidandı. Şimdi bak, meyvesiyle dalları yere değecek neredeyse.”

Elif ağaca yaklaştı. Bir portakalı avucuna aldı, kabuğunu hafifçe sıktı. Etrafa yayılan koku, ona çocukluğunun bayram sabahlarını hatırlattı. Babaannesinin mutfakta yaptığı portakal reçelleri, sobanın üzerinde kurutulan portakal kabukları, kış akşamlarında içilen tarçınlı çaylar…

“Dede, ben bu kadar güzel kokan bir şeyi neden yıllardır özlediğimi şimdi anlıyorum.”

Hasan Dede güldü.

“İnsan bazen en güzel şeyleri yanında olduğu için fark etmez kızım. Uzaklaşınca kıymetini anlar.”

Öğleye doğru bahçeye başka insanlar da gelmeye başladı. Köyün kadınları, erkekleri, gençleri… Herkes hasat için hazırlanmıştı. Büyük sepetler ağaçların altına dizilmiş, traktörün römorku kasalarla doldurulmak üzere bekliyordu.

Elif de eline bir sepet alarak çalışmaya koyuldu. İlk başlarda portakalları koparmakta zorlandı. Dedesi ona meyvenin dalından nasıl ayrılacağını gösterdi.

“Dalına zarar vermeyeceksin. Meyveyi incitmeden alacaksın.”

“Dede, portakalın da incinmesi mi olur?”

“Olmaz mı kızım? İnsan sevdiği şeyi incitmeden almayı öğrenmeli. Bu, ağaç için de geçerli, insan için de.”

Elif gülümsedi.

Bir süre sonra bahçenin girişinden yaşlı bir kadın göründü. Elinde küçük bir bez çanta vardı. Başındaki yazması rüzgârda hafifçe dalgalanıyordu.

Hasan Dede onu görür görmez doğruldu.

“Hatice abla! Sen de mi geldin?”

Kadın gülümsedi.

“Hasat zamanı Hasan. Senin bahçenin portakallarını görmeden kışa girecek değiliz ya!”

Hatice Hanım yıllardır bu bahçeye gelirdi. Gençliğinde Hasan Dede ve eşiyle birlikte portakal toplamış, çocuklarını büyütürken bu bahçeden kazandığı parayla evinin ihtiyaçlarını karşılamıştı.

Elif yaşlı kadına yer açtı.

“Buyurun, birlikte toplayalım.”

Hatice Hanım genç kıza baktı.

“Sen Hasan’ın torunu olmalısın. En son seni kucağımda gördüğümde küçücük bir bebektin.”

“Evet, ben Elif.”

“Zaman ne çabuk geçiyor. Bir bakmışsın çocuklar büyümüş, bir bakmışsın saçlarına ak düşmüş.”

Hatice Hanım’ın gözleri uzaklara daldı.

“Eskiden bu bahçede çalışan kadınlar öğle vakti ağaçların altında oturur, yanlarında getirdikleri ekmekleri paylaşırdı. Birimizin peyniri, diğerimizin zeytini olurdu. Kimse kimsenin sofrasından eksik etmezdi. Şimdi herkesin telefonu var ama birbirine ayıracak vakti yok.”

Elif, yaşlı kadının sözlerine hak verdi.

Gerçekten de yıllardır aynı şehirde yaşadığı insanlarla bile doğru düzgün görüşememişti. Oysa burada, birkaç saat önce tanıştığı insanlarla aynı sepete portakal dolduruyor, aynı sofraya oturuyordu.

Öğle vakti geldiğinde herkes ağaçların altına serilen örtünün etrafında toplandı. Sofraya ev yapımı çökelek, zeytin, domates, bazlama ve çay konuldu. Hatice Hanım çantasından çıkardığı küçük bir kavanozu Elif’e uzattı.

“Al bakalım kızım, bu da benim yaptığım portakal reçeli.”

Elif kavanozu aldı.

“Çok teşekkür ederim.”

“Bunu öyle hemen yeme. Bir sabah ekmeğine sür, yanında da çayını iç. O zaman anlarsın.”

Hasan Dede kahkahasını tutamadı.

“Hatice ablanın reçelinin sırrı çoktur. Ama söylemez.”

“Ne sırrı olacak Hasan? Sabır. Her şeyin sırrı sabır.”

İkindiye doğru hasat tamamlanmaya yaklaştı. Kasalar dolmuş, traktörün römorku portakallarla yükselmişti. Elif, ellerindeki portakal kokusunu uzun uzun içine çekti.

“Dede, bu kadar portakal ne olacak?”

“Bir kısmı hâle gidecek, bir kısmı tüccara. Bir kısmını da köydeki ihtiyaç sahiplerine ayıracağız.”

“Peki, sen hiç bu bahçeyi satmayı düşündün mü?”

Hasan Dede’nin yüzündeki tebessüm yavaşça kayboldu.

“Düşündüm elbette. Geçen yıl biri geldi, iyi para teklif etti. Bahçeyi söküp yerine büyük bir bina yapacakmış.”

Elif şaşırdı.

“Peki, neden satmadın?”

“Burası yalnızca toprak değil kızım. Annenin ilk adımlarını attığı yer. Babanın çocukken saklambaç oynadığı ağaçlar burada. Babaannenin gençliği bu bahçede geçti. Benim bütün ömrüm bu dalların arasında.”

Bir süre sustu.

“İnsan bazen parasını sayabilir ama hatıralarını sayamaz.”

Elif dedesinin koluna girdi. Birlikte bahçenin sonuna kadar yürüdüler. Güneş, Torosların ardına doğru çekiliyor, portakal ağaçlarının gölgeleri uzuyordu.

“Dede, ben İstanbul’a dönmek istemiyorum.”

Hasan Dede torununa baktı.

“Peki, ne yapmak istiyorsun?”

“Bir süre burada kalmak. Bahçeyle ilgilenmek. Belki internetten portakal reçeli, kurutulmuş portakal, doğal ürünler satabiliriz. Bu bahçenin hikâyesini de insanlara anlatabiliriz.”

Hasan Dede’nin gözleri doldu.

“Sen bilirsin kızım. Yeter ki gönlünden geçsin.”

Aradan altı ay geçti.

Elif, Antalya’da kalmaya karar vermişti. Bahçede dedesiyle birlikte çalışıyor, portakallardan reçel yapıyor, küçük paketler hazırlayarak farklı şehirlere gönderiyordu. Ürünlerin üzerine de küçük bir not iliştiriyordu:

“Bu portakallar, üç kuşağın emeğiyle büyüyen bir bahçeden geldi. Her lokmasında biraz güneş, biraz emek, biraz da geçmiş var.”

İlk siparişler gelmeye başladığında Hasan Dede torununa bakıp gülümsüyordu.

Bir akşamüstü, yine bahçede otururlarken Elif dedesine seslendi:

“Dede, bu yılki hasatta seninle bir fotoğraf çektirelim mi?”

“Çektirelim kızım. Ama portakal ağacının altında olsun.”

Elif telefonunu hazırladı. Hasan Dede, torununun yanına oturdu. Arkalarında turuncu meyvelerle dolu ağaçlar, önlerinde uzanan bereketli toprak vardı.

Fotoğraf çekildi.

Elif, fotoğrafa bakarken dedesinin omzuna başını yasladı.

“Biliyor musun dede, ben buraya geldiğimde biraz dinlenmek istemiştim. Ama burada hayatımın en güzel şeyini buldum.”

“Ne buldun kızım?”

“Bir yere ait olmanın ne demek olduğunu…”

Hasan Dede torununun saçlarını okşadı.

“İşte insanın en büyük serveti budur. Gidecek bir yeri, dönecek bir evi, kendisini bekleyen birkaç insanı olması…”

O akşam bahçeden ayrılırken Elif, dalından kopardığı bir portakalı dedesinin avucuna bıraktı.

“Bu senin olsun.”

Hasan Dede portakalı kokladı.

“Biliyor musun kızım, portakalın en güzel yanı nedir?”

“Nedir dede?”

“Dalındayken güneşi toplar, koparıldığında kokusunu dağıtır. İnsan da öyle olmalı. Yaşadığı yerden ayrılırken arkasında güzel bir koku bırakmalı.”

Elif gülümsedi.

Antalya’nın akşam güneşi portakal bahçelerinin üzerine son ışıklarını bırakıyordu. Uzaklardan bir traktör sesi, yakındaki evlerden gelen akşam telaşına karışıyordu.

O gün Elif anladı ki bazı hasatlar yalnızca ağaçlardan meyve toplamak değildi.

Bazen insan, bir bahçede çocukluğunu, geçmişini ve kendisini yeniden bulurdu.

Çünkü bazı topraklar yalnızca portakal yetiştirmezdi; insanın köklerini de yaşatırdı.