SURE VE SÜRE ÜZERİNE

 SÛRE VE SÜRE ÜZERİNE

Sûre ile Süre Arasında

Bazen bir kelime, bir harf değişince bambaşka bir anlama dönüşür. Bazen de tam tersi olur; iki kelime birbirine o kadar yaklaşır ki insan, aralarında görünmeyen bir bağ olduğunu hisseder.

Bir gün "sûre" kelimesine bakarken aynı şeyi hissettim. Sonra gözüm "süre" kelimesine kaydı. Aralarında yalnızca bir ses farkı vardı. Biri "û", diğeri "ü".

Dilbilim bana bu iki kelimenin farklı köklerden geldiğini söylüyordu. Biri Arapçanın derinliklerinden, diğeri Türkçenin "sürmek" fiilinden doğmuştu.

Tarih onları kardeş yapmıyordu. Ama bazen hakikat, etimolojinin bittiği yerde başlar.

İnsan yalnızca kelimelerin nereden geldiğini değil, birbirlerinde nereye dokunduklarını da merak eder.

Sûre... Kur'an'ın bölümleri. Başlangıcı var, sonu var, içinde ayetler var ve kendi içinde tamamlanmış bir bütün.

Sonra "süre"ye baktım. Onun da başlangıcı vardı, onun da sonu vardı, içinde anlar vardı ve o da kendi içinde tamamlanmış bir bütündü.

Birden zihnimde iki denklem belirdi.

Ayetler birleşince sûre oluşuyordu, anlar birleşince ise süre.

Belki de insanın fark etmediği ilk benzerlik buydu.

Bir kitabı ayetler inşa ediyor, bir ömrü ise anlar.

Kur'an'da hiçbir ayet tek başına bütün resmi anlatmaz. Hayatta da hiçbir an tek başına hayat değildir.

Hepsi birleştiğinde anlam ortaya çıkar. Belki de bu yüzden hayatımıza dönüp baktığımızda tek tek günleri değil, bir bütün olarak hissettiğimiz dönemleri hatırlarız.

Çocukluk, sevinçler, hüzünler, gençlik, heyecanlar, korkular, kaygılar, yaşlılık, yorgunluk, sevgi, nefret, öfke, bekleyiş, affetme, yüzleşme, arayış...

Sanki ömrümüz de görünmeyen sûrelere ayrılmış gibidir.

Belki insanın hayatında o sûreye karşılık gelen bir "süre" yaşaması gerekir.

Bu düşünce bana "İlme'l-yakîn, Ayne'l-yakîn, Hakka'l-yakîn" ayrımını hatırlattı.

Bilmek, görmek ve bizzat yaşayarak hakikatine ermek...

Belki de birincisi yazılı kitap olan Kur'an-ı Kerim'dir. İkincisi kâinat, üçüncüsü ise insandır. Kur'an-ı Kerim okunan, evren görülen, insan ise yaşanan kitaptır.

O an aklıma başka bir soru geldi: Kur'an neden "bölüm" demiyor da "sûre" diyor?

Sûre, yalnızca ayrılmış bir parça değildir; kendi içinde tamamlanmış bir anlamdır.

Tıpkı hayatımızdaki bazı dönemler gibi.

Yıllar vardır; yalnızca zaman geçmez, insan değişir. Bir yıl sürer ama bir ömre bedel olur. Bazı yıllar ise on yıl sürer, geriye dönüp baktığında tek bir cümle bile bırakmaz.

Demek ki zamanı değerli yapan, uzunluğu değildir; taşıdığı anlamdır.

İşte burada "süre" ile "sûre" birbirine yaklaşmaya başlıyor.

Süre bana zamanı anlatıyor, sûre ise anlamı. İnsan dediğimiz varlık, anlam ile zamanın tam kesiştiği yerde yaşıyor.

Sonra vahyi düşündüm. Kur'an bir anda inmedi. Yaklaşık yirmi üç yıl boyunca insan hayatının içine yayıldı.

Her sûre belirli bir olayın ardından indi; bir acının, bir sevincin, bir savaşın, bir bekleyişin, bir sorunun, bir duanın ardından...

Yani anlam, gökte kalmadı. Zamanın içine indi.

İçimden şu cümle geçti:

"Sûre, zamanın içine yerleştirilmiş anlamdır."

Sonra bunun tersini düşündüm.

"Süre ise anlamın içinden geçtiği zamandır."

İşte tam burada iki kelime birbirine bakıyor. Biri anlamı zamana indiriyor, diğeri zamanı anlamla dolduruyor.

Tasavvufta sıkça söylenen bir söz vardır:

"Vaktin çocuğu ol."

Çünkü hakikat, dün ile yarın arasında değil, yaşanan anda açığa çıkar.

Her an, ömrümüzün bir ayetidir.

İlk başarımız, ilk pişmanlığımız, ilk secdemiz, ilk gözyaşımız, ilk affedişimiz... Bunların her biri hayat kitabımızın bir ayetidir ve bütün bu ayetler birleşince ömrümüzün sûresi oluşur.

Kur'an Allah'ın kelamını anlatıyorsa, insanın ömrü de kendi seçimlerini anlatır. Bu yüzden mesele yalnızca kaç yıl yaşadığımız değildir.

Bakara Suresi çok uzundur. Kevser Suresi ise sadece üç ayettir.

Ama hiç kimse "Kısa olduğu için değersiz." demez. Değer, uzunlukta değil, taşıdığı hakikattedir.

Seksen yıl süren ama tek bir hakikate dokunmayan bir hayat olabilir. Otuz yıl süren ama sayısız kalbe umut olan bir hayat da olabilir. Demek ki ömrün değeri, takvim yapraklarında değil; geride bıraktığı anlamdadır.

Sonra kendime şu soruyu sordum:

Eğer bir gün ömrüm tek cümleyle özetlenecek olsaydı, o cümle ne olurdu?

"Hep korktu."

"Hep biriktirdi."

"Hep kaçtı."

Yoksa...

"Hep aradı."

"Hep öğrendi."

"Hep sevmeye çalıştı."

İnsan öldüğünde geriye yalnızca geçen yıllar kalmaz. Bir tema kalır. Bir öz kalır. Bir cümle kalır.

Kur'an'daki her sûrenin bir ana fikri olduğu gibi, belki her insanın ömrünün de görünmeyen bir ana fikri vardır. Kimisinin sûresi sabırdır, kimisinin şükür, kimisinin nefs, kimisinin merhamet, kimisinin ise ne yazık ki kibir.

Aslında insan bütün ömrü boyunca kendi sûresini yazıyor.

Kalemiyle değil, seçimleriyle.

Cümleleriyle değil, yaşayışıyla.

Belki de hayatın sonunda asıl soru "Ömrün ne kadar sürdü?" değildir.

Belki asıl soru şudur:

"Ömrünün sûresi ne anlattı?"

Çünkü süre biter. Sûre ise anlatmaya devam eder.

Sûre okunur; süre yaşanır. Ama ikisi de anlam içindir. Birini gözlerin okur, diğerini ruhun. İnsanın hikmeti, okuduğu sûre ile yaşadığı süre birbirini aydınlatmaya başladığında doğar.