Medeniyet Kendimizdir

MEDENİYET KENDİMİZDİR: BATILILAŞMA İLLÜZYONU VE KÜLTÜREL YADIRGAMA

Türk milleti, binlerce yıllık tarihinin her safhasında yalnızca devlet kurmakla kalmamış, aynı zamanda adalet, estetik, ilim ve ahlak temelli bir medeniyet inşa etmiştir. Bu medeniyet, ne yalnızca Orta Asya'nın bozkırlarında, ne yalnızca Anadolu’nun bereketli topraklarında kalmış; Balkanlardan Afrika içlerine, Kafkasya’dan Hint Okyanusu’na kadar yayılan bir ruhun, bir sistemin, bir dünya görüşünün adıdır. Bugün adına “medeniyet” denilen Batı merkezli modernleşme modeli, Türk milletine ne ruhen ne de kültürel derinlik bakımından bir üst değer sunamamıştır. Asıl medeniyet bizdik, lakin başkasının gölgesinde büyümeye çalışırken kendi gövdemizi görmezden geldik.

Batılılaşma, özellikle Tanzimat’tan itibaren bir mecburiyet gibi takdim edilmiş; ilerleme, kalkınma ve “çağdaşlık” Batı ile özdeşleştirilmiştir. Oysa Batı, ilerlemeyi maddi düzlemde gerçekleştirmiş olabilir; lakin bu ilerleme, insanı makineleştiren, değerleri metalaştıran, manayı yok sayan bir gidişattır. Türk-İslam medeniyeti ise ilimle hikmeti, adaletle merhameti, akılla kalbi dengelemiş bir yüksek irfanı temsil eder. Bugün “medeniyet” dediğimiz şeyin tanımını yeniden düşünmek gerekmektedir: Zira medeniyet, yalnızca teknolojik üstünlük değil; insanı insan yapan değerlerin sistemleşmiş hâlidir.

Cumhuriyet devrimlerinin çoğu, bu bağlamda haklı bir modernleşme hamlesi gibi görünse de, özü itibariyle taklitçidir. Kendi tarihinden, kültüründen, inanç sisteminden beslenmeyen her dönüşüm, köksüzlük üretir. Kıyafet devrimiyle dış görünüşümüzü Avrupalılaştırdık ama ruhumuzu giydiremedik. Harf devrimiyle okuma oranını artırmayı amaçladık, lakin geçmişin mirasını bir gecede sessizliğe mahkûm ettik. Müzik inkılabıyla ezgimizi değiştirdik ama gönlümüzü susturduk. Bu hamlelerin ortak noktası, Batı'yı mutlak ilerlemenin kaynağı sayarak, kendi benliğimizi geri ve geçersiz ilan etmemizdi.

Oysa asıl medeniyet, yüzümüzü Batı’ya dönmekte değil, özümüzü hatırlamakta gizlidir. Mevlana’nın hoşgörüsünde, Yunus’un dilinde, Hacı Bektaş’ın hikmetinde ve Osmanlı’nın adaletinde hayat bulan bir büyük yürüyüştür bu. Bu yürüyüşü reddedip başka medeniyetlerin tüketici birer taklitçisi olmak, millet olmanın anlamını da silikleştirir. Millet, yalnızca sınırlarla değil, kültürle, inançla, hatıralarla ve gelecek tasavvuruyla bir bütündür. Bu bütünü Batı kalıplarıyla biçimlendirmeye çalışmak, ruhu dar bir kalıba hapsetmektir.

Bugün yaşadığımız kimlik bunalımı, aslında bize ait olmayan bir medeniyet çizgisini kendi benliğimize dayatmanın sonucudur. Ne tam Batılı olabildik, ne de tam manasıyla kendi öz değerlerimize dönebildik. Arada sıkışmış, ne doğuya ne batıya tam ait hissedebilen bir kimlik şekli ortaya çıktı. Oysa asıl ihtiyaç duyduğumuz şey, kendi medeniyetimizi yeniden anlamlandırmak ve bunu çağın ruhuyla harmanlayacak özgün bir model ortaya koymaktır.

Sonuç olarak, Türk milletinin önünde iki yol vardır: Ya başkasının medeniyetini kopyalayarak kültürel intihara sürüklenecek ya da kendi tarihini, inancını, kültürünü yeniden anlamlandırarak, asıl medeniyetin kendisi olduğunu idrak edecektir. Zira medeniyet, geçmişin mirası değil, bugünün şuuruyla geleceğe taşınan bir hakikattir. Bu hakikat ise bize ait olduğu sürece sahici, özgür ve onurlu olacaktır.