İYİLİĞİN BEDELİ NE KADAR?

Bu makaleyi sesli dinleyebilirsiniz...

İyilik, karşılık beklemeden yapıldığında mı anlam kazanır, yoksa insanın kendi değerlerinden ve haklarından vazgeçtiği noktada başka bir şeye mi dönüşür?

19 Kasım 2026 - 23:51
19 Kasım 2026 - 23:51 ⏱ 5 dk Okuma Süresi
 3  16
İYİLİĞİN BEDELİ NE KADAR?

İnsan yaptığı iyiliğin karşılığını alamadığında mı kaybetmiş olur yoksa iyilik yapmaktan vazgeçtiğinde mi?

​Bu sorunun cevabı ilk bakışta kolay görünür. İyilik karşılık beklemeden yapılmalıdır deriz. Birine yardım ederken teşekkür edilmesini, bir gün aynı davranışın bize dönmesini ya da adımızın hatırlanmasını beklememeliyiz. Çünkü karşılık hesabına dayanan bir davranış iyilik olmaktan çıkarak alışverişe dönüşebilir. Ancak meseleye biraz daha yakından baktığımızda bu düşüncenin göründüğü kadar basit olmadığını anlarız.

​Bir insanın yardıma ihtiyacı olduğunu gördüğümüzde ona el uzatmak çoğu zaman içimizden gelen bir davranıştır. Yolda kalmış birine yardım eder, haksızlığa uğrayan birinin yanında durur, hiç tanımadığımız birinin yükünü hafifletmek için zamanımızdan ve olanaklarımızdan vazgeçeriz. Bazen bütün bunları uzun uzun düşünmeden yaparız. Çünkü o anda karşımızdaki insanın ihtiyacı kendi çıkarımızın önüne geçer.

​Ne var ki her iyiliğin görünmeyen bir bedeli vardır. Bazen zamanımızdan, bazen emeğimizden, bazen de kendi rahatımızdan vazgeçeriz. Daha da önemlisi doğru olanı yapmak uğruna bazı kayıpları göze almak zorunda kalabiliriz. Haksızlığa uğrayan birini savunmak çıkarımıza dokunabilir. Bir başkasının hakkını korumak bizi güçlü birinin karşısına çıkarabilir. Gerçeği söylemek susarak elde edeceğimiz kolaylıktan vazgeçmemizi gerektirebilir.

​İyiliğin ahlaki değeri de tam bu noktada belirginleşir. Çünkü kimsenin görmediği, takdir etmediği ve bize herhangi bir kazanç sağlamadığı bir durumda nasıl davrandığımız değerlerimiz hakkında çok şey söyler.

​Bir düşünelim: Bir yerde haksızlığa uğrayan bir insan var ve ona yardım edebilecek durumdayız. Ancak sesimizi çıkarırsak işimizi, konumumuzu ya da sahip olduğumuz bir fırsatı kaybedebiliriz. Sessiz kalırsak kendi düzenimiz bozulmayacak. Üstelik kimse bizi suçlamayacak. Böyle bir durumda doğru olanı yapmak yalnızca kişisel bir tercih midir yoksa ahlaki bir sorumluluk mu?

​İnsanın asıl sınavı çoğu zaman bu iki seçenek arasında başlar. Bir tarafta kendini koruma isteği, diğer tarafta doğru bildiğini yapma sorumluluğu vardır. Üstelik bu çatışmanın her zaman kolay bir çözümü bulunmaz. Çünkü insanın kendisine, ailesine ve geleceğine karşı da sorumlulukları vardır. Her fedakârlığı erdem saymak iyiliği sınırsız bir özveriyle eş tutmak anlamına gelir. Oysa başkasına iyilik yaparken kendimize karşı sorumluluklarımızı da unutmamalıyız.

​Burada önemli bir ayrım ortaya çıkar: İyilik yapmakla kendini tüketmek aynı şey değildir. Bir başkasına yardım etmek için kendi haklarımızı sürekli yok saymak zorunda değiliz. Gerektiğinde sınır koyabilmek, hayır diyebilmek ya da taşıyamayacağımız bir yükü üstlenmemek bizi daha az iyi bir insan yapmaz. Çünkü iyilik insanın kendisine zarar vermesini zorunlu kılan bir ahlak kuralı değildir.

​Peki karşılık beklememek ne demektir? Yapılan iyiliğin unutulmasını kabullenmek mi, teşekkür edilmediğinde incinmemek mi yoksa verilen emeğin hiçbir zaman karşılık bulmayacağını bilerek yoluna devam etmek mi?

​Belki de karşılık beklememek iyiliği bir borç senedine dönüştürmemektir. Birine yardım ettiğimizde onun üzerinde hak sahibi olduğumuzu düşünmemek, günün birinde yaptığımız iyiliği önüne koymamak, verdiğimiz desteği bir üstünlük aracına çevirmemektir. Çünkü karşılık beklentisiyle yapılan iyilik zamanla görünmez bir baskıya dönüşebilir. Yardım edilen kişi kendisini sürekli bir borç altında hissedebilir.

​Bununla birlikte insan verdiği emeğin görülmesini, dürüstlüğünün anlaşılmasını ve ihtiyaç duyduğunda yalnız bırakılmamayı ister. Bu beklentiler insanı bencil yapmaz. Asıl sorun iyiliğin değerini bize geri dönüp dönmemesine göre belirlemeye başladığımızda ortaya çıkar. Böyle yaptığımızda kendi ahlaki ölçümüzü başkasının davranışına teslim etmiş oluruz.

​Belki de asıl mesele iyiliğin karşılığını alıp almamak değil, onu hangi düşünceyle yaptığımızdır. Bir insanın hayatına dokunurken kendi vicdanımızla çelişmemek, kimse görmediğinde de doğru bildiğimizden vazgeçmemek. Bunlar dışarıdan görülen bir kazançla ölçülemez.

​İyiliğin bir bedeli olabilir. Bazen bir fırsattan, bazen rahatımızdan, bazen de kolay bir hayattan vazgeçmemizi gerektirebilir. Ancak her bedel kayıp değildir. Bununla birlikte her fedakârlık da iyilik sayılmaz. İnsan başkasına el uzatırken kendi haklarını ve sorumluluklarını korumayı da bilmelidir.

​Öyleyse soruyu yeniden soralım: İyilik karşılıksız yapıldığında değerinden bir şey kaybeder mi?

​Belki de iyiliğin gerçek karşılığı bize geri dönen bir teşekkür ya da kazanç değildir. Kimsenin bilmediği bir yerde kendi davranışımızın arkasında durabilmektir. Çünkü insanın kendisiyle baş başa kaldığında verdiği hesap başkalarının takdirinden çok daha uzun sürer.

DİLEK SENGÜ PALTUN 

Tepkiniz Nedir?

like

dislike

love

funny

angry

sad

wow

Dilek Paltun Bazı hikâyelerde suç, görünen yerde başlamaz. Ben de hikâyelerimi çoğu zaman bir cinayetten, kaybolan bir izden ya da cevabı olmayan bir sorudan yola çıkarak kuruyorum. Polisiye ve gerilim yazıyorum; karakterlerin sakladıklarını, geçmişin bugüne bıraktığı izleri ve gerçeğin ortaya çıkmadan önce geçtiği yolları anlatmayı seviyorum. Bazen bir ayrıntı bütün hikâyeyi değiştirir. Bazen en sessiz karakter, en çok şeyi bilir. Arada gündelik hayata ve gündeme dair yazılar da yazıyorum. Ama burada çoğunlukla suçun gölgesinde dolaşan hikâyeler var. Kapıyı araladım. İçeride ne olduğunu öğrenmek için ilk sayfayı çevirmeniz yeterli.