Kitapların Sessizliği ile Kadının Sesi Arasında

Kitapların Sessizliği ile Kadının Sesi Arasında

“Akıllı bir adam evlenmemelidir çünkü hiç kimse kitaplara ve karısına aynı şekilde hizmet edemez.”
Bu cümle ilk bakışta provokatif bir yargı gibi durur. Kadını ve evliliği küçümseyen, kitapları yücelten bir tarafı vardır. Ama derinleştikçe bu söz, sadece kadın-erkek ilişkisine değil, insanın adanmışlık hâline, zamanın sınırlılığına ve seçmek zorunda kaldığımız önceliklere dokunur.

Bir adamın ya da bir insanın hayatında kaç “ilâh” olabilir? İnsan kalbi bir tapınaktır ve o tapınağa aynı anda sadece bir tanrı sığar. Kitaplar da, eş de, aslında “adanmışlık” isteyen iki farklı tanrıdır. Kitaplar zihni, ruhu ve hayali sürekli bir hizmete çağırır; onları ihmal ettiğinde küser, bilgisizliğin karanlığıyla cezalandırır. Eş ise kalbi, bedeni, günlük hayatı ve bütün bir duygusal haritayı ister. Onu ihmal ettiğinde ise sevgisizlik, kırgınlık ve yalnızlıkla karşı karşıya kalırsın. İşte mesele tam da burada düğümlenir: İkisini birden aynı yoğunlukta beslemek mümkün müdür?

Kitapların Sessiz Çağrısı

Kitap, insana hiçbir zaman doğrudan hesap sormaz. Tozlu raflarda bekler; açmasan da sana bağırmaz. Ama kendi sessizliğiyle insanın içini kemirir. Orada dururken “beni açmadın, beni okumadın, bana vakit ayırmadın” demez. Fakat zihnin bir yerinde, okunmamış kitapların ağırlığı koca bir borç gibi taşınır. Bir yazarın on yıllarını verip yazdığı, insanlığın tecrübelerinin damıtıldığı bir cildi eline almamak, insanda gizli bir suçluluk bırakır.

Kitapla bağ kuran insan bilir ki, her sayfa bir pencere, her satır bir kapıdır. Kapıyı açmazsan içeride ne var bilemezsin. Ve akıllı adam –yani düşünen, sorgulayan, araştıran adam– bu kapıları açmadan duramaz. Onun için kitap, sadece kâğıt ve mürekkep değildir; hayata açılan yüzlerce olasılık kapısıdır.

Kadının Sesli Çağrısı

Kadın, kitap gibi sabırlı değildir. Sevgi, ilgi ve emek talebini sessizce beklemez. Hissedemediği ilgiyi, duymadığı sevgiyi doğrudan söyler, istemezse kırılır, darılır, hesap sorar. Bu yönüyle kadının varlığı, kitaplardan çok daha talepkâr, çok daha canlıdır. Evlilik, sadece iki bedenin yan yana gelmesi değil; iki farklı dünyayı sürekli onarmak, beslemek, dengelemek demektir.

Eşin sesi, kitabın sessizliğinden daha baskındır. Çünkü kitap sana sabaha kadar sessizce eşlik eder ama eş, gece uykusuzluğunu da, gündüz yorgunluğunu da seninle paylaşır. Kitap sana bir karakterin dramını okutur; eş ise kendi dramını doğrudan senin önüne koyar.

Çelişkinin Kaynağı: Zaman ve Adanmışlık

Bütün mesele, insanın sınırlı bir ömrü olmasıdır. Ömür dediğin, belki üç beş on yıl okuma, üretme, sevme ve sevilmeye ayrılmış dar bir zaman aralığı. İşte bu zaman darlığında kitaplara ve eşe aynı yoğunlukta hizmet etmek zordur. Çünkü her ikisi de “tamamen bana ait ol” der. Kitap senin zihnini ister, eş ise yüreğini.

Burada bir karşıtlık doğar: Zihinle kalbin savaşı. İnsan ya zihnini doyururken kalbini aç bırakır ya da kalbini doyururken zihnini ihmal eder. Oysa akıllı adam, her ikisini de ihmal etmemenin yollarını arar. Ama bu yol kolay değildir.

Tarihten Örnekler

Büyük filozofların, şairlerin ve düşünürlerin hayatlarına bakarsak, çoğunun ya yalnız yaşadığını ya da evliliklerinde büyük fırtınalar koptuğunu görürüz. Nietzsche hiç evlenmedi, çünkü evliliğin düşünceye engel olacağını düşündü. Tolstoy evlendi ama karısıyla büyük çatışmalar yaşadı; karısı onun dini fikirlerine katılmadı, Tolstoy da onun dünyalığını eleştirdi. Kafka, nişanlısına bile sürekli tereddütle yaklaştı; “yazmakla evlilik birbirine düşmandır” dedi.

Tarihte istisnalar vardır ama genelde büyük eserlerin ardında yalnızlık, inziva ve evliliğin yüklerinden uzaklaşma görülür. Demek ki bu söz, bir hakikat çekirdeğini içinde barındırıyor: Kitapla evlilik arasında bir rekabet var.

Günümüz İnsanına Düşen

Peki bu durumda evlilikten vaz mı geçmeliyiz? “Akıllı adam evlenmemelidir” cümlesi mutlak bir hüküm gibi görünse de, aslında bir uyarı. İnsan, hangi yolun onu daha fazla besleyeceğini seçmek zorunda. Kimisi için evlilik, hayatın en verimli okulu olur. Çocuklarının gözünden hayatı yeniden okumak, eşinin desteğiyle ayakta kalmak, kitapların veremediği bir tecrübeyi verir. Kimisi içinse evlilik, zihnin zincirlenmesi, hayallerin daralmasıdır.

Akıllı adam, evliliğe girecekse bile bunun bedelini bilerek girmelidir. Kitaplarla ilişkisini tamamen sürdüremeyeceğini, bazı geceler sayfaları değil eşinin gözlerini okuyacağını, bazı sabahlar kitap yerine çocuğunun kahkahasını seçeceğini bilmelidir. Yani mesele evlenmek değil, evliliğin getirdiği eksilmeyi göze almaktır.

Kitap ve Kadın Birbirine Rakip mi?

Belki de bu sözü tersinden okumalıyız: Kadın da bir kitaptır. Hatta en karmaşık, en derin, en okunmaz kitaptır. Onun her hareketi, her sözü, her susuşu ayrı bir cümledir. Ve belki de asıl mesele, “kadına kitap gibi” yaklaşabilmektir. Onu bir metin gibi çözmek, sabırla okumak, yanlış anladığında dönüp tekrar gözden geçirmek… Bu bakış açısıyla, kadınla evlilik kitapları ihmal ettirmez; tam tersine, kitapların öğrettiği derin bakışı evlilikte uygulamanın bir yolunu açar.

Sonuç: İki Taraflı Bir Hakikat

Sözün bize hatırlattığı şey, hayatın sınırlılığıdır. İnsan aynı anda her şeye “tam” hizmet edemez. Kitaplar da, kadın da insandan bütün bir adanmışlık ister. Bazen biri ağır basar, bazen diğeri. Akıllı adamın yapacağı şey, bu çelişkinin farkında olmak ve dengesini kendi yolculuğuna göre kurmaktır.

Belki de en doğrusu şudur: Akıllı adam evlenmemeli değil; evliliğini de bir kitap gibi, kitabını da bir eş gibi görmelidir. Her ikisine de aynı şefkatle, aynı sabırla, aynı emekle yaklaşmalıdır. Çünkü nihayetinde insan, ne kitapla ne kadınla tek başına bütün olur; ama ikisini de hakkıyla okuduğunda, hem zihni hem kalbi aydınlanır.