“Önce annene gidelim,” dedi Ramo. “Sonra eski mahalleye uğrarız. Eskilerden kim kaldı bir görelim. Dost mu, düşman mı, kimseyi bilemezsin bu siktiğimin memleketinde artık.”

Camdan dışarı bakmaya devam ettim. Beton binalar, üst üste yığılmış gri hayatlar gibi geçiyordu gözlerimin önünden. O binaların her katında binlerce hayal kırıklığı gizliydi. Şehir aynı şehir değildi. Ya da belki şehir hep böyleydi; değişen bendim. Her hücremde yeni bir yabancı taşıyordum. İçerideki sertlik, beni dışarıdaki hayata yabancılaştırmıştı.

“Kimse kalmadı,” dedim sessizce. “Sadece hesaplar kaldı, Ramocan. Sadece hesaplar.”

Ramo başını salladı. Arabanın içinde başka bir sessizlik doğdu. Bu, biraz daha karanlıktı. Aramızdaki o sessizlik, yaklaşan kanlı bir fırtınanın en net işaretiydi. Ödenmesi gereken bedellerin gölgesi bizi sarıyordu. İstanbul artık bizi beklemiyordu. Sadece izliyordu. Tıpkı bir cellât gibi. Sabırlı ve sessiz.

Mahalleye girdiğimizde zaman sanki geri çekildi. Binalar eskimişti, duvarlar daha kirliydi, sokaklar hâlâ yamalı asfalttı ama her şey tanıdıktı. Sanki beş yıl hiç geçmemiş, her şey aynı kederli durağanlıkta asılı kalmıştı. Hafızanın tırnak ucuyla kazındığı yerler gibiydi burası.

Göz ucuyla eski bir bakkalı gördüm. Camı çatlamış, tabelası yarı yarıya silinmişti. Bakkalın yanında, bir zamanlar ayaküstü sohbet ettiğimiz kahvehane hâlâ oradaydı ama içeride kimse yoktu. Herkes ya göç etmişti ya da sessizleşmişti; mahalle bile yorgundu. Sokakların bile feri sönmüş, üzerlerine ölü toprağı serpilmişti.

Ramo arabayı sokağın köşesine çekti. Kontağı kapattıktan sonra bir süre yerinden kıpırdamadı. Parmakları direksiyonun üzerinde kaldı. Sonra gözlerini bana çevirdi.

“Hazır mısın, brem?” diye sordu.

Kapıyı açmadan önce büyük bir iç çektim.

“Hazır olmak mı? Burada insan ancak gömmeye hazır olur, Ramocan. Ya birini ya kendini.”

Bu mahallede umut beslemek, kumdan şato yapmaya benzerdi. Bu sokaklar mezarlık kadar gerçekti.

Kapıyı açtım, arabanın içinden dışarı adım attım. Sokağın tozlu yüzü beni karşıladı. Duvarlara sprey boyayla yazılmış "Elbet Bir Gün" sözü, yarısı silinmiş tehdit cümleleri, "Ya Benimsin Ya da Toprağın" yazısı, köşe başına bırakılmış paslı bir bisiklet... Mahalle hâlâ soluyordu ama nefesi kesik kesikti. Can çekişen bir canavarın son hırıltıları gibiydi sokağın sesi.

Ramo da indi, yanıma geldi. Sokak sessizdi ama sessizlik hiçbir zaman güvenilir değildi. Hele ki bu sokakta. Mahallenin çocukları artık ya içerideydi ya da toprağın altındaydı. Geri kalanlar sessizliği öğrenmişti. Bu sessizlik, yaklaşan fırtınanın habercisiydi. Gölgeler bile bizden saklanıyor gibiydi.

“Burada gömülmüş bir şeyin var mı hâlâ, brem?” diye sordu Ramo.

Etrafıma baktım. Bir apartmanın girişindeki kırık camlı kapıya, zamanında üstüne bastığımız mazgallara, sokağın en karanlık köşesindeki duvara baktım. Her köşe bir iz taşıyordu. Her sessizlik, içinde bir çığlık barındırıyordu. Toprağın her zerresi, dökülen bir kanın veya edilen bir yeminin kokusunu taşıyordu.

“Ramo, burada gömülü olan benmişim aslında,” dedim.

Kendi hayaletimi arıyordum. Ramo başını salladı.

“Ama şimdi çıktın,” dedi. “Yani ya yarım kalanı tamamlayacaksın ya da toprağı kazıp geçmişi geri çıkaracaksın.”

O sırada karşı apartmanın camından biri perdeyi araladı. Korkuyla karışık bir merakın, o ince tülün ardından bizi süzdüğünü hissettim. Göz ucuyla bakıp hemen geri çekildi. Fark ettim ama tepki vermedim. Bu mahallede kimse göz göze gelmezdi artık.

İleride, çocukken oynadığımız boş arsa duruyordu hâlâ. Artık toprak değil, moloz doluydu. Zaman sadece insanı değil, mekânı da değiştiriyordu. Arsa, yitirilmiş masumiyetimizin anıtı gibiydi. Çocukluğumuzun o tertemiz oyunları, şimdi bu molozların altında can çekişiyordu.

Yavaş adımlarla yürüdüm. Her adımda ayakkabımın altından toz kalkıyor, her toz zerresi geçmişten bir anıyı havaya savuruyordu. Bir köpek havladı uzaktan. Hemen ardından içeriden bir kapı gıcırdadı. Sokak bizi fark etmişti ve fısıltılar yeniden başlamıştı. Bana öyle geldi ki gölgeler kıpırdanıyordu. Sokaklar bizi tanıyor, adeta dişlerini göstererek selamlıyordu.

“Muzo dönmüş.”

“Daha yeni çıktı.”

“Yanında Ramo var.”

“Bir şey olacak…”

“Muzo abi gelmiş.”

“Bu ikisi yine beraberler.”

Duyduğum sesler bu kez bir tahmin değil, neredeyse bir hüküm gibiydi. Çünkü mahalle bilirdi; Muzo ile Ramo yan yana yürüyorsa sükûnet uzun sürmezdi. Sessizlik, yaklaşan bir fırtınanın habercisiydi. O fısıltılar, birazdan kopacak olan kıyametin ilk rüzgârlarıydı.

Bu sesler kulağıma geldikçe omuzlarımdaki yükü yeniden hatırladım. Cezaevinin duvarları değildi insanı ezen; asıl ağırlık dışarıdaydı. Parmaklıkların ardında insan yalnızdı ama bir bakıma özgürdü; çünkü beklenti yoktu. Oysa şimdi, sokağa adımımı attığım anda görünmez bir yük çökmüştü omuzlarıma. Sanki tüm mahallenin suskunluğu, yarım kalmış hesapları ve gizli umutları bana bakıyordu. Her fısıltı bir görev gibiydi; söylenmeyen her cümle benden bir şey talep ediyordu. Sanki herkes benden kendi adaletini sağlamamı bekliyor, tüm günahlarını sırtıma yüklüyordu.

Daha birkaç adım atmıştım ki mahallenin çocukları etrafımı sardı. O ufak tefek, üstü başı toz içinde, dizleri yara bere içindeki tayfa, beni görür görmez başıma üşüştü. Birisi koluma asıldı, gözlerini kocaman açarak,

“Muzo abi, gerçekten sen misin?” diye sordu.

Sesinde şaşkınlıkla karışık bir gurur vardı.

Bir diğeri yerinde duramıyor, nefes nefese,

“Abi, içerisi nasıl? Soğuk mu?” diye soruyordu; sanki cezaevi bir masal mekânıymış gibi.

Ötekisi ise daha yakına sokulup, neredeyse fısıldar gibi,

“Abi, mahalle sensiz çok sıkıcıydı.” dedi.

O küçük gözlerdeki parıltı, içimdeki o karanlık kuyuyu bir anlığına aydınlatmıştı.

Hepsinin gözlerinde aynı şey vardı: merak ve hayranlık. Beni bir insan gibi değil, bir hikâye gibi izliyorlardı. Duvarları, kavgaları, suskun geceleri merak ediyorlardı ama bedelini bilmiyorlardı. Ben artık sadece kendim değildim. Bu çocukların gözünde, doğruyla yanlışı karıştıran bir efsaneye dönüşmüştüm ve bu mahallede efsaneler ya korunur ya da harcanırdı. Ortası yoktu. Benim boynuma asılan o hayali madalyon, aynı zamanda celladımın elindeki ipti. Hafifçe tebessüm ettim.

“Ulan, siz de büyümüşsünüz he,” dedim. “Ben yokken kavga ettiniz mi bari?”

 Çocukların en afacanı hemen atıldı.

“Ettik abi! Ama Ramo abi izin vermedi, hep ayırdı bizi.”

Ramo yanımda hafifçe güldü.

Ben çocuklara doğru eğilip,

“Bakın lan,” dedim, “kavga edecekseniz bile adamakıllı kavga edeceksiniz. Boş dalaşmalara gerek yok. Mahalle bizim. Birbirimize düşmeye değil, sağlam durmaya ihtiyacımız var.”

O küçük yüreklere, hayatta kalmanın ilk sert kuralını fısıldamıştım.

Çocuklar başlarını salladı; kimi utanarak, kimi sanki büyük bir sır öğrenmiş gibi.

O sırada Ramo elini cebine attı. Yüzünde hiçbir duygu yokmuş gibiydi ama gözlerinde hafif bir şefkat vardı. Bir tomar para çıkardı.

“Tamam lan,” dedi çocuklara. “Şuradan bir şeyler alın, gidin oynayın. Bizim konuşacaklarımız var.”

Çocukların gözleri bir anda parladı. Parayı alan koştu, diğerleri peşine takıldı. O saf sevinç, sokağın o kasvetli havasını bir anlığına dağıtıvermişti.

Koşarken,

“Eyvallah Ramo abi!”

ve

“Sağ ol Muzo abi!”

çığlıkları sokakta yankılanıyordu. Ben Ramo'nun yanına döndüm.

“Lan, yine yaptın yapacağını,” dedim alaylı bir şekilde. “Çocukları bile harçlıkla susturuyorsun he?”

Ramo omuz silkti.

“Eee,” dedi, “ne yapayım brem? Biz konuşurken etrafta dolaşmasınlar. Hem sevinsinler işte.”

Ramo'nun o sert kabuğunun altında, sadece benim bildiğim o eski merhametin kırıntıları hâlâ duruyordu.

Derin bir nefes aldım. Sokak yeniden sessizleşmişti ama havadaki gerilim eksilmemişti. İçimden geçirdim:

Çocukları gönderdik. Şimdi sıra büyük hesaplarda.

Mahallenin köşe başındaki telefon kulübesi hâlâ oradaydı. Camı çatlamış, içindeki ahize yerinde yoktu. O metal parça uzun süre bu mahallenin çocuklarına dayanmazdı zaten. Tıpkı bizim gibi o da zamanın ve öfkenin darbeleriyle paramparça olmuştu.

Ama Ramo'nun gözleri oraya kaydı. Çünkü orası, yıllar önce bir gecede üç kurşunun konuştuğu yerdi. Birlikte saklandığımız, sonra kanın toprağa aktığı o anın gölgesi hâlâ kulübenin içine sinmişti. O kulübe, hafızamızın kırık anıtıydı. O gece dökülen kanın kokusu, paslanmış metalin arasından hâlâ burnumuza geliyordu.

Sokağın karşısında eski bir dönerci dükkânı vardı. Tabelası silinmiş, camına gazete kâğıtları yapıştırılmıştı. Yanındaki duvar dibinde biri oturuyordu. Başında gri bir kapüşon, yüzü yere eğikti. Elinde bir şişe, yanında boş bir poşet vardı. Görünürde sıradan bir evsiz gibiydi ama bu sokakta hiçbir şey sıradan değildi. Her yüzün ardında bir hayalet yatardı. Karanlık köşelere sinmiş bu gölgeler, mahallenin anlatılmamış günahlarını saklardı.

Ama Ramo durdu.

“Elif'in abisi bu,” dedi sessizce. “Halil.”

Sesi, eski bir yarayı hatırlatır gibiydi ve ben o an geçmişin kapısının usulca aralandığını hissettim. Zihnimde tozlu bir perde kalktı; eski bir acının soğuk nefesi ensemde dolaştı. Tüm bedenimle döndüm. Gözlerim, çaresizliğin dibine çökmüş gözlerle karşılaştı.

Halil bizi görmüştü ama yerinden kalkmadı. Sadece bakışlarını yukarı kaldırdı, bir süre bana baktı, sonra yanımdaki Ramo'ya. Ardından başını yeniden önüne eğdi. Sanki hiçbir şey olmamış gibi şişesinden bir yudum daha aldı. Halil'in yüzü, yılların pasıyla kaplanmış, ruhu çekilmiş kuru bir iskelet gibiydi. O an, Halil'in ruhunun da o şişenin içinde kaybolduğunu düşündüm. Bakışlarındaki o boşluk, artık bu dünyadan ümidini kesmiş bir adamın son vedası gibiydi.

Ramo kısık sesle konuştu.

“O zamanlar ablasının sana nasıl baktığını bilsen…”

Sesim sertti.

“Bilirdim. O yüzden hiç bakmadım.”

İkimiz de yürümeye devam ettik ama arkamızda bıraktığımız Halil hâlâ aynı noktadaydı. Yıllar içinde çökmüş, konuşamaz hâle gelmişti belki ama unutamamıştı. Çünkü bu mahallede insanlar affetmezdi. Unutmazdı. Sadece içlerine gömerdi.

Halil, bizim bütün yenilgilerimizin, yutulmuş bütün sözlerimizin yaşayan enkazıydı. O, geçmişin omuzlarımıza bıraktığı canlı bir vicdan azabı gibi sokağın köşesine tünemişti.

Birkaç adım sonra sokağın sonunda bir grup genç belirdi. Yaşları on yedi ile yirmi arasındaydı. Birinin saçları jöleyle dikilmişti, diğerinin elinde sigara vardı, bir tanesinin bileğinde ise parlak bir çakı duruyordu. Onlar beni tanımıyor olabilirlerdi ama Ramo’yu çok iyi tanımışlardı. Oysa ben, cezaevinin gölgesiyle yürüyordum ve bu, bin isimden daha ağırdı. İçlerinden biri öne çıktı.

“Ne haber, Ramo abi?” dedi. “Kimi getirdin yanına böyle?”

Sesi sokağın duvarlarında yankılanırken içindeki o ham cesaret havayı geriyordu. Sesi alaylıydı. Tonunda meydan okuma yoktu ama hor görme vardı. Gençti, korkusuzdu. Ya da aptaldı.

Ramo gözlerini o çocuğa dikti. Hiçbir şey söylemedi. Sadece yürümeye devam etti. Ramo’nun sessizliği, yakıcı bir tehdit gibi gençlerin damarlarına zerk ediliyordu. O dilsiz öfke, fırtınanın merkezindeki o mutlak karanlığı andırıyordu.

Sokağın ucunda beliren gençlere doğru yürüdükçe havadaki gerilim elle tutulur hâle geliyordu. Ayak seslerimiz taşlara vurdukça sokak daralıyormuş gibi hissediyordum. İçimde bir şey adımlarımı yavaşlatmamı söyledi; ben de öyle yaptım. Ramo ise tam tersine omuzlarını hafifçe gerdi, sırtını dikleştirdi. Çenesini kaldırdı ve yüzüne o tanıdık ifadeyi yerleştirdi: Diyarbakır sokaklarında öğrenilmiş, konuşmadan tehdit eden o sertlik. Sanki bastığı her taşta kendi krallığını yeniden ilan ediyordu.

Gençler önce bana baktı. Kısa bir an için ismimin onlarda bir karşılığı olup olmadığını tartar gibiydiler ama o bakışlar uzun sürmedi. Gözleri hemen Ramo’ya kaydı. Çünkü bu sokakta benim adım yankı yapıyorsa, Ramo’nun sessizliği doğrudan tehdit demekti. O sessizlik; geçmişte yarım kalmış kavgaların, karanlık gecelerin ve unutulmamış bedellerin hatırlatıcısıydı. Her sessiz saniye onların üzerine koca bir balyoz gibi iniyordu.

Elinde çakı döndüren çocuk bir adım öne çıktı. Metalin parmaklarının arasında dönmesi, cesaret gösterisi gibi görünse de elinin hafif titrediğini fark etmemek mümkün değildi. O adımın devamı gelmedi. Ramo’nun bakışı çocuğa kilitlendiği anda sanki sokaktaki hava bir anlığına dondu. Ne bir söz vardı ne de bir hareket ama o bakış, yılların içinden süzülüp gelmiş bir uyarıydı. Çeliğin parlaklığı, Ramo'nun gözlerindeki o keskin ölümcüllüğün yanında sönük kalmıştı.

Ramo hiçbir şey söylememişti. Dudakları kıpırdamamış, elleri cebinden çıkmamıştı ama gözleri açıkça bağırıyordu:

“Haddinizi bilin.”

Çocuk olduğu yerde kaldı. Çakının dönüşü yavaşladı. Diğerleri sessizce geri çekildi. Bazı insanlar bağırarak korkutur, bazılarıysa susarak. Ramo ikinci türdendi ve bu sokak, hangisinin daha tehlikeli olduğunu çok iyi bilirdi. Susmak bazen binlerce namlunun aynı anda tetiğe basılmasından daha gürültülüydü.

Jöleli olan, zorlama bir cesaretle,

“He… şey… Abi, siz…” diye lafa girdi ama Ramo bir adım atınca çocuk geri sendeledi.

Ramo hafifçe başını yana eğip derinden ve tok bir sesle konuştu.

“Ne diye geveliyorsun lan, gevşek?”

Ramo’nun karşısında konuşmak mümkün müydü?

Çocuk yutkundu ve tekrar başladı.

“Biz… şey… sizi duyd… Yani Muzo abi çıkmış, o yüzden baktık.”

Ramo bir sigara yaktı. Ateşin hafif kızıllığı yüzünü sertleştirdi. Dumanı çocuğun yüzüne doğru üfledi. Ateşin alevi, Ramo'nun yüzündeki o taşlaşmış öfkeyi bir anlığına aydınlatıp geçti.

“Baktınız diye bir şey olmaz,” dedi sakince.

Çocuklar resmen altlarına sıçıyordu Ramo’nun karşısında.

“Ama gözünüz yanlış bakarsa olur. O zaman hesabı burada değil, sokak sonunda sorarız.”

Gençler birbirine baktı. Hepsinin yüzündeki o sahte özgüven çöktü.

Ben gülmemek için kendimi sıkıyordum. Ramo’nun yanına yanaştım ve sözü ben devraldım.

Sokağın tozunu yutmuş, çilesini çekmiş adamların karşısında durmak, her gencin harcı değildi.

“Ben içerideyken siz burada palazlanmışsınız,” dedim.

Çocuklar hemen,

“Yok abi, ne haddimize?” dediler.

“Ama palazlanmak başka, sınırı bilmek başka. Bizim yürüdüğümüz yerde siz sadece yol tutarsınız.”

Çakıyla oynayan çocuk hemen bileğindeki hareketi durdurdu, sessizce çakıyı cebine koydu.

“Tamam abi, yanlışımız yok. Öyle bir şey.”

Ramo başını salladı.

“Olmaz da olmasın da. Yoksa bu sokak sizi unutur, mezar taşınız bile burada yer bulamaz.”

Gençler bu sözden sonra daha fazla bakamadılar. Sözlerimiz, otoyolda hızla giden bir aracın camına çarpan taşlar gibi zihinlerinde çatlaklar oluşturmuştu.

“Benden size bir nasihat,” dedim. Sesim sakindi ama içinde uyarı vardı. “Sokağa önce gözle girilir. Gözün neyi görüp neyi kaçırdığına dikkat et. Yoksa senden öncekilerin yanına katılırsın.”

Sözlerim havada asılı kaldı.

Gençler birbirlerine baktı; az önceki cesaretlerinin yerini tereddüt aldı. Kimisi başını öne eğdi, kimisi geri adım attı. Çakıyı elinde döndüren çocuk, metalin sesini bile çıkarmadan cebine indirdi. Sonra biri bir şey söylemeden yavaş yavaş dağılıp uzaklaştılar.

Sokak yeniden nefes aldı. Tehdit gitmiş, yerini soğuk ve tekinsiz bir sükûnete bırakmıştı.

Onlar gözden kaybolunca Ramo yanıma yanaştı. Omzumu hafifçe dürttü. Sesini alçalttı ama yüzünde o tanıdık muzip gülümseme vardı.

“Brem,” dedi, “böyle yapmazsan sırtına çıkar bunlar. Bak şimdi iki dakika daha dursalar, biri ‘Abi, bi’ şey soracağım.’ derdi.”

Ramo, sokağın nabzını tutmayı, kimin ne zaman yelkenleri suya indireceğini herkesten iyi bilirdi.

Gülmemek için kendimi zor tuttum. Başımı Ramo’ya çevirdim.

“Tamam da Ramo,” dedim, “gençlere çok ağır davranıyorsun. Biraz nahif ol.”

Sanki yabancı dil konuşmuşum gibi yüzüme baktı. Kaşları çatıldı, gözleri kısıldı.

“Ne ol?” dedi.

Bir an sustu, sonra tekrar sordu:

“Ne ol, ne ol dedin sen?”

Nahiflik, bu sokakların lügatinde karşılığı olmayan, dışarıdan gelmiş yabancı bir madde gibiydi.

Gülmem artık imkânsızdı.

“Nahif,” dedim sabırla.

Ramo başını iki yana salladı.

“Brem,” dedi, “o mahallede mi yetişmiş? Bizim sokakta öyle biri yok.”

Bunu dediğinde resmen tükürürcesine gülmeye başladım.

“Oğlum, kelime bu; insan değil,” dedim.

Gülüşüm, sokağın o kasvetli duvarlarına çarpıp yankılanırken içimdeki o beş yıllık pasın biraz olsun döküldüğünü hissettim.

Ben güldükçe Ramo’nun yüzü daha da ciddileşti.

“Kelimeyse niye adam gibi durmuyor?”

İşte o an anladım; bu adamın hamurunda naif olmak da yoktu, kelimesi de yoktu.

Ramo’ya gülerek döndüm.

“Yok kardeş,” dedim, “hiçbir şey olma. Sen olduğun gibi kal, yeter bana.”

Yürümeye başladım.

Arkamdan seslendi:

“Brem, bir saat anlatmam dedin ya; ben hemen anlarım. Saat falan sürmez, merak etme.”

Elimi salladım.

“Merak etme,” dedim, “senin sokakta nahifliğe gerek yok.”

Ramo kahkaha attı. Sokak, biraz önceki gerginliğini sanki hiç yaşamamış gibi o kahkahayla birlikte eski hâline döndü. O kahkaha, karanlık sokakların arasında yankılanan en samimi yeminimizdi.

Arkamızda kalan sessizlik, sokaktaki bütün sesleri bastırıyordu. Sokak beni yeniden tanımaya başlamıştı ve bu, kimileri için iyi haber değildi.

Yakın dostum, kardeşim Ramo ile birlikte mezarlığa doğru yürümeye devam ettik. Mezarlık şehrin çeperindeydi. Gürültüden, kalabalıktan, aceleden uzak; zamanın burada inadına yavaşladığı bir yamaçta. Rüzgâr bile sesini alçaltıyor, adımlar toprağa değerken insan farkında olmadan yavaşlıyordu.

Tepeden bakınca bütün İstanbul önüme seriliyordu; ışıklarıyla, binalarıyla, bitmek bilmeyen telaşıyla canlı bir beden gibi kıpırdanıyordu ama benim için o manzaranın hiçbir anlamı yoktu. O şehir artık bana bakmıyordu. Şehrin o ışıltılı silüeti, benim karanlığımın yanında sadece birer yalandan ibaretti.

Benim gözüm ufkun genişliğinde değildi. Ben, ayağımın altındaki toprağın darlığına bakıyordum. Bir insanın bütün hayatının sığdırıldığı o dar alana başımı kaldırmadım. Çünkü yukarıda yaşayanlar vardı; burada ise geride kalanlar. Yaşayanlar hikâyelerini yalanlarla süslerdi, ölüler ise sadece gerçekleri fısıldardı.

Mezarlığın girişine geldiğimizde durdum. İçeri adım atmadan önce, kabirdekilere selam vermek için dudaklarımı araladım.

“Bismillahirrahmanirrahim. Esselâmü aleyküm dâre kavmin mü'minîn. Ve innâ inşâallâhu biküm lâhikûn. Ğaferallahu lenâ ve leküm.” dedim.

Ardından bu selamın cevabını da yine kendim verdim; çünkü bu, yaşayanla ölü arasındaki kadim bir hitaptı.

“Ve aleyküm selâm yâ ehle'd-dünyâ.”

Yani:

“Selâm size, ey bu diyârın mümin ve Müslüman halkı! İnşallah yakında biz de aranıza katılacağız. Allah'ın bizi de sizi de bağışlamasını dilerim. Ey dünya ehli, sizin de üzerinize selam olsun.”

Bu sözlerle birlikte içeri girdim. Çünkü burada yatanlar sessiz değildi; sadece konuşmuyor, bekliyorlardı. Ben de bu toprağın üstünde hâlâ nefes alan biri olarak önce selam vermeyi biliyordum. O selam, ölümle yaşam arasındaki o ince köprüde kurduğum ilk temastı.

Selamımı verdikten sonra yavaş adımlarla içeri girdim. Mezarlığın taşlı yolunda yürürken ayaklarımı yere bilinçli basıyordum; sanki fazla gürültü yaparsam bir şeyi bozacakmışım gibi. Sağımda, solumda sıralanan mezar taşlarına bakmadım. Her birinin ayrı bir hikâyesi vardı ama bugün benim yolum belliydi. Ayaklarımın altındaki toprak, yüzlerce susturulmuş çığlığı barındırıyordu.

Annemin mezarına yaklaştıkça içimdeki sessizlik ağırlaştı. Burada ne söylenecek bir söz vardı ne de anlatılacak bir hikâye. İnsan, annesinin mezarı başında ne konuşacağını bilemez; çünkü eksik kalan her şey zaten suskunluğun içinde durur. Kelimeler yetersiz kalıyor, boğazımda düğümlenen o yumru her adımda daha da büyüyordu.

Mezarın başında durdum. Sadece toprağa bakıyordum. Küçük, gri taşlarla çevrilmiş bir mezara; gösterişsiz, sessiz, kimseye yük olmayan bir yere… Annemin mezarına.

O ismi görünce içimden bir şey koptu. Yıllardır içimde aynı netlikle duruyordu. O iki kelime, benim bu hayattaki tek pusulam, tek sığınağımdı. Ne çiçek vardı başında ne de taze bir iz. Zaman burayı da eskitmişti; tıpkı beni eskittiği gibi. Eğilip mezar taşına baktım. Harfler silikleşmişti. Yağmur, rüzgâr ve bekleyiş onları yavaş yavaş aşındırmıştı ama isim hâlâ oradaydı:

Zehra Çiftçi

İçimden konuştum. Yüksek sesle değil. Anneler, insanın sesini duymasa da niyetini bilir.

“Geldim ana,” dedim içimden. “Biraz geç kaldım ama geldim.”

Başımı eğdim. Çocukken korktuğumda sığındığım dizler artık topraktı. O an fark ettim; insan büyümüyor aslında, sadece annesiz kalmayı öğreniyor.

İstanbul'un bütün gürültüsü, bütün kalabalığı uzakta kalmıştı. Burada yalnızca ben vardım, annem vardı ve aramızdaki bitmeyen eksiklik vardı. Dünya o an durmuş, tüm zamanlar bu küçük mezarın etrafında kilitlenmişti.

Bir süre öylece durdum. Ne dua uzundu ne de bekleyiş kısa. Bazı vedalar aceleye gelmezdi. Sonra avucumla toprağı düzelttim. Sanki onu rahat ettirmek ister gibi… Çünkü insan, annesine son kez bile olsa faydam dokunsun ister. Toprağın o soğuk nemi, sanki annemin eline dokunuyormuşum gibi avucumda bir sızı bıraktı.

O isim benim için sadece bir ad değildi; çocukluğumdu. Sırtımı dayadığım tek sesti. Geceleri korktuğumda başımı yasladığım dizdi. Şimdi ise toprağın altındaydı. Bir anne, bir isim ve ardında eksiklikle büyümüş bir hayat bırakmıştı.

İstanbul bütün ihtişamıyla önümde dururken benim dünyam bu birkaç metrekareye sıkışmıştı. Ben, annemin mezarının başında, hâlâ ondan bir şeyler bekler gibi sessizce duruyordum. Sanki toprak dile gelecek, “Hoş geldin oğlum.” diyecekti. Ve altında bir tarih vardı. Doğum değil, ölüm tarihi. Çünkü insanın ne zaman doğduğundan çok, ne zaman öldüğü kalıyordu geriye. O tarih, benim dünyamın karardığı gündü. Takvimler o gün durmuş, mevsimler sonsuz bir kışa dönmüştü.

Olduğum yere diz çöktüm. Dışarıdan ne kadar güçlü görünsem de bu mezarın yanında güçsüzleşiyordum. Avuç içimi mezarın başına koydum. Bir şey söylemeden uzun süre öylece sessiz kaldım. Sanki toprağın kalp atışını dinliyormuş gibi hissediyordum. Oysa dinlediğim toprağın sesi değil, içimde yutkunamadığım çığlıklarımdı.

Ramo birkaç adım geride durmuştu. Elinde sigara yoktu. Gözleri uzaklara dalmıştı. Bu anın hiçbir sözle bozulmaması gerektiğini biliyordu. Ramo'nun sessiz duruşu, yasımı koruyan kutsal bir kalkan gibiydi.

“Cennet annelerin ayakları altındadır.” derler. Çünkü ben, annemin bastığı toprağa canımı verebilecek bir çocuktum. O toprağın kokusunu bilirdim, ayak izlerini ezberlemiştim. Ne zaman yolumu kaybetsem yönümü orada bulurdum.

Ağzımı araladım. Kelimeler boğazımda düğümlendi; yine de sonunda konuştum. Sesim çok kısıktı; neredeyse yalnızca toprağın duyacağı kadar.

“Geç kaldım, biliyorum ama sana söz vermiştim. ‘Geleceğim.’ demiştim. Geldim, ana.”

Rüzgâr hafifçe esti. Mezarın başındaki kuru yapraklar kıpırdadı. Sanki cevap veriyorlardı bana ama söylenecek bir kelime bulamıyorlardı. Bazı sessizlikler cevap değildir; kabulleniştir. İnsan en çok da kabul edemediği şeylere alışır. Zaman, yaranın üstünü kabukla örtüyor ama en küçük bir rüzgârda o taze acıyı yeniden gün yüzüne çıkarıyordu.

Gözlerim doldu ama ağlamadım. Ağlamayı çoktan unutmuştum. Ne zaman nerede duracağımı da biliyordum. Göz pınarlarım yıllar önce kurumuştu. Artık yaş dışarı akmıyordu. İçeride kalıyordu. İçimde ağlıyordum ben; gözlerimden değil, ciğerlerimden. Her nefeste biraz daha ağırlaşıyor, her nefeste biraz daha yer ediniyordu. Gözyaşlarım, ruhumun çatlaklarından içeri sızıp kalbimi katılaştıran bir zehre dönüşmüştü.

Dizlerimi doğrulttum ama bacaklarım beni taşımıyordu. Sanki benliğim, vücudum ve kalbim annemle birlikte diri diri gömülmüştü. Her zerreme, iliklerime kadar hissediyordum yalnızlığı. Mezarın başındaydım. Orada yatan sadece bir hatıra değildi; anneme olan bir borçtu. Bu dünyada bazı insanlar ölmez, sadece susar. O suskunluk, geride kalanların omuzlarına yük olur.

Sırtımda taşıdığım bu dilsiz vasiyet, bundan sonra atacağım her adımı bir kavgaya dönüştürecekti. Ayağa kalktım. Ellerimde hâlâ toprağın soğuğu vardı. Toprağın kokusu üzerime sinmişti sanki. Gitmeye hazır değildim. Çünkü bazı vedalar ağlayarak yapılmaz. Gerçek vedalar, yüreğin bir parçasını o soğuk toprağın derinliklerine kurban bırakarak yapılırdı.

“O saati hâlâ taşıyorum, biliyor musun daye?” dedim.

“Hani bana küçükken almıştın, pembe bileğinden çıkartıp koluma takmıştın. ‘Senin zamanın daha hızlı akacak.’ demiştin. Haklı çıktın. Benim zamanım çok hızlı aktı; hem de öyle bir hızla ki hiçbir şeyi tutamadım, daye. Ben hızlı yaşadım, çabuk yoruldum. Şarkıcı Azer Bülbül misali, ben genç bir ihtiyarım, daye.”

O saat artık bir metal parçası değil, seninle aramdaki tek canlı bağ; durmuş kadrandaki son sıcaklıktı.

Rüzgâr bir mezar taşına çarptı, ardından sessizlik yeniden çöktü. O sessizlik, annemin cevabı gibiydi; ne affediyor ne de yargılıyordu. Sanki rüzgâr, annemin saçlarımı okşayan o elinin eski serinliğini getirmişti.

“Orada ne kadar yalnızdın bilmiyorum. Ben içerideydim; sana gelememek değil, sana dokunamamak kahretti beni. O gün gardiyanın gözünün içine bakıp çıkmak istedim ama öyle çalışmıyor sistem. Ölüm haberine bile izin yok içeride.”

Hücremin o soğuk duvarları o gün üzerime yıkılmış, beni diri diri o betonun içine gömmüştü. Ağlamıyordum ama içimde fırtınalar kopuyordu. Annem ben içerideyken vefat etmiş ve yalnızlığıyla toprağa girmişti. Cezaevinde ölüm haberi almak çok zordu. Bazı mahkûmlar kardeşinin, bazıları babasının, bazıları karısının ya da çocuklarının ölüm haberini dört duvar arasında alıyordu. Benim gibi bazıları ise annesinin ölüm haberiyle yıkılıyordu.

O gün, cezaevinin o rutubet kokan duvarlarına sırtımı yasladığım günü hâlâ unutmam. Havalandırma saatinden yeni çıkmıştım. Avlunun demir kapısı kapanırken gardiyanlardan biri beni çağırdı.

Yüzünde o tatsız, o tanıdık ifade vardı; sanki kötü bir haberi söylemeye mecbur ama söylemekten nefret eden bir adamın yüzü.

O an içimde bir şey gerildi. Kalbim değil, gururum değil, başka bir şey... İnsanın sadece bir kez kırıldığı, sonra bir daha asla onarılmayan yeri var ya, işte orası.

Gardiyan, “Muzo... Annen...” dediğinde bile devamını beklemedim. Sesini duymadım, devamını hatırlamıyorum. Hatta çevredeki duvarlar bile kaybolmuş gibiydi; sadece bir uğultu, bir boşluk, bir karanlık...

Ruhumun en sağlam sütunu saniyeler içinde tuzla buz olmuştu.

Dünya o an durmadı. Cezaevi durmadı. Nöbet değişti, kapılar açıldı, kapandı. Hayat dışarıda devam etti ama benim içimde bir şey sonsuza kadar sustu.

Annemi son kez görememiştim. Elini tutamamış, başımı dizine koyamamıştım. Bana kalan tek şey bu mezar ve geç kalmış sözlerdi. Şimdi mezarının başında dururken asıl mahkûmiyetin içeride değil; dışarıda, annesiz kalan bir hayatta başladığını biliyordum.

Özgürlük, annemin olmadığı bu koca dünyada sadece daha geniş bir hücreden ibaretti.

Annem, her kavgamın sonunda yaralarımı temizleyen, her yanlışımda üstüme çığlıkla değil gözyaşıyla gelen, “Oğlum, adam ol.” diyen ama hiçbir zaman sırtını dönmeyen annem artık gitmişti.

Bazen Ramo ile beraber dışarı çıktığımızda “Kendinize iyi bakın.” demezdi. “Muzo, Ramo, giderken kimseye karışmayın.” diye bizi uyarır ve uğurlardı.

Hepsi gözümün önünden film şeridi gibi geçiyordu. Dört duvar arasındayken son nefesini vermişti. O son nasihati şimdi kulaklarımda en ağır vasiyet gibi çınlıyordu.

O an dizlerimin titrediğini hissettim ama yıkılmadım. Yıkılamazdım; çünkü cezaevi bir adamın zayıflığını affetmez.

Yutkundum. Gözlerim doldu mu bilmiyorum. Dolsa bile kimse görmedi. Görse de umurumda olmazdı. Çünkü o an ben Muzo değildim; sadece annesini kaybetmiş bir çocuktum.

İçimde bir şey çöktü. Koca bir dağ gibi... Sonra o dağ öfkeye dönüştü; kendime, hayata, sokaklara, bana bu kaderi yazan herkese.

Cenazeye gidememiştim. Toprağına dokunamamış, son kez yüzünü görememiştim.

Annemin mezarı ben içerideyken kapanmıştı ve beni en çok yakan da buydu.

İçimi yakan ateş, yanardağdan farksızdı.

Dört duvar arasındayken birinin ölüm haberini alıyorsun ve o biri senin annen; hayattaki tek dayanağın.

Gardiyan bana izin vermediğinde sadece başımı sallayıp geri dönmüştüm koğuşa. Kimse konuşmadı, kimse yaklaşmadı; çünkü yüzümdeki karanlık herkesi susturmuştu.

O gece koğuşun tavanı, üzerime çöken koca bir gökyüzüydü.

O gece uyumadım. Nefes bile alamadım sanki. Sadece tavana baktım ve kendi kendime şunu söyledim:

“Bir gün çıkacağım ve kim beni bu hayattan kopardıysa, kimin yüzünden annem son günlerini bensiz geçirdiyse, hepsi hesap verecek.”

Annemin gidişi beni başka bir şeye çevirdi ve işte o yüzden bugün bu sokaklara döndüğümde adımlarım ağır, duruşum sert.

Çünkü ben artık sadece Muzo değilim; annemin yeminiyim.

O yemini kanla yazmaya gelmiştim.

İçimdeki bu soğuk intikam ateşi, annemin mezarındaki o nemli toprakla beslenip daha da büyüyecekti.