EDEBİYAT

Biliyor musunuz, edebiyat aslında insanın kendini çoğaltma biçimidir. Bir hayat yaşarsın ama edebiyat sayesinde yüzlerce hayatın izini taşırsın. O yüzden edebiyat, yalnızca yazı değil; insanın kendini ve dünyayı anlama yoludur.

Mesela Klasisizm… Düzeni, aklı ve ölçülülüğü savunur. İnsanlara duyguların değil, aklın peşinden gidilmesi gerektiğini söyler. Racine’in ya da Corneille’in tragedyalara yüklediği o disiplin, aslında hayatta “ölçülü olmayı” öğretir.

Sonra Romantizm çıkar karşımıza. Der ki: “Kalbinize kulak verin, akıl bazen susmalı.” Victor Hugo’nun Notre Dame’ın Kamburunu okurken aslında sadece Quasimodo’yu değil, kendi içimizde sakladığımız çirkinlikleri ve güzellikleri görürüz. Namık Kemal’in Vatan Yahut Silistre’sinde hissedilen coşku, yalnız bir oyunun değil, bir milletin kalp atışıdır.

Ama insan sadece duyguyla da yaşayamaz. Realizm gelir ve bizi yeryüzüne çeker. Balzac’ın ya da Halit Ziya’nın dünyasında gördüğümüz hayatlar, aslında bizim sıradan günlerimizin aynasıdır. Edebiyat burada bize kendi gerçeğimizi yüzümüze tutar.

Yetmez. Gerçek bazen çıplaktır, daha da keskin olmalıdır der Naturalizm. Zola’nın romanları, Hüseyin Rahmi’nin sokak tasvirleri… bize toplumun gölgelerini, görmezden geldiklerimizi gösterir. Yani edebiyat, gözümüzü kaçırdığımız yerlere zorla baktırır.

Bir de Servet-i Fünun var. Tevfik Fikret’in mısralarında hem bireysel hem toplumsal bir sancı vardır. “Sis” şiiri, yalnız bir şairin değil, bir çağın iç sıkıntısıdır.

Ve sonra Modernizm gelir; insanın iç dünyasına eğilir. Joyce’un bilinç akışı, Proust’un zamanın peşindeki yolculuğu, bizde Oğuz Atay’ın Tutunamayanları… Hepsi insanın içini didikleyen, yalnızlığını ve çırpınışını anlatan metinlerdir.

Düşünsene, bir ömür kendi hayatını yaşarsın ama edebiyat sayesinde yüzlerce çağ, yüzlerce insan, yüzlerce duygu zihninde dolaşır. İşte bu yüzden edebiyat, insanı büyüten bir şeydir.

Çünkü her akım kendi döneminin ruhunu taşır; ama okur, her çağda kendi yarasını orada bulur.

Yani edebiyat dediğimiz şey yalnızca kitap sayfalarında değil, bizim hayatımızın içinde, nefesimizin tam ortasında yaşar.