ZAMANDA YOLCULUK : GEZGİN BİR OZANIN DÜŞ KAPANI

Bir kitabın editörü olmak aslında onu ilk okuyanlardan biri olmak demektir. Hem editör hem de dost olarak ilk okuyuculardan olduğum için kendimi çok şanslı hissediyorum. Bu kitabın editörlüğünü yaparken kendimi zaman yolcusu gibi hissettim. Çünkü Gezgin Bir Ozanın Düş Kapanı yalnızca bir döneme ait değildi. 2001'den 2026'ya uzanan yirmi beş yıllık bir yazma serüveniydi. Bir kadının içsel yolculuğunun, gelişiminin ve büyümesinin yıllar içinde tutulmuş bir kaydıydı aynı zamanda. Sayfaları çevirdikçe yalnızca farklı şiirler değil, farklı yıllar, farklı bakış açıları ve değişen bir hayat da görünür hâle gelmektedir. Şair de bunu ön sözünde özellikle saklamamıştır. Aksine, dizelerin sonundaki tarihlere bakıldığında "bir kadının hayat döngülerinin sezilebileceğini" söylemektedir.

Ayrıca en çok etkilendiğim noktalardan birini de paylaşmak istiyorum. Şairin bir dönem suskun kalıp şiir yazmadığını fark edince o boşluğa “Suskunluğuma Şiir” adını verdiği dizelerle taçlandırması müthiş bir detay. 

Bugün genel olarak şiir kitaplarında sıkça karşılaşılan durumlardan biri, metinlerin aynı dönemde yazılmış olmasının getirdiği tek sesliliktir. Bu kitapta ise tam tersi bir yapı var. Erken dönem şiirleriyle son yıllarda yazılan şiirler yan yana durmaktadır ve aralarındaki mesafe okura açıkça kendini hissettirmektedir. Bu değişim hem kullanılan kelimelerde hem de şiirlerin içeriğinde görülmektedir.

İlk dönem şiirlerinde daha bireysel bir ses öne çıkmaktadır. Aşk, ayrılık, özlem, gençlik heyecanı, hayal kırıklıkları... Bunlar kitabın saldığı köklerden biridir. Ancak ilerleyen sayfalarda bu ses genişlemiş durumda. Kadın olmanın yükü, çocuk hakları, toplumsal adalet, öğretmenlik, memleket sevgisi ve üretme arzusu şiirlerin doğal bir parçasına dönüşmüştür. Şair kendi dünyasından çıkıp yaşadığı topluma da bakmaya başlamıştır. Kitabın gelişimini ilgi çekici yapan noktalardan biri de kesinlikle budur.

Şiirlerde dikkatimi çeken bir başka özellik ise dilin gösterişten uzak olmasıydı. Günümüzde birçok şiir kitabında yoğun imge kullanımı bazen anlatılmak istenenin önüne geçebilmektedir. Burada ise şiir, anlaşılmakla bir sorun yaşamamaktır. Elbette imgeler var fakat çoğu zaman duyguyu taşıyan şey süslü bir söyleyiş değil, seçilen kelimenin yerinde kullanılması olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu durum da şiirin okuyucunun üzerinde bıraktığı hisleri daha gerçekçi kılmaktadır.

Kitabın ön sözü de bu bütünlüğün önemli bir parçası. Sibel Çelikel yeni bir ön söz yazmak yerine öğretmenliğinin ilk yıllarında çıkardığı Düş Kapanı adlı okul dergisinin ön sözünü bugüne taşımıştır. Ardından yıllar önceki kendisine seslenmiştir. Bu tercih bana göre kitabın ruhunu anlamak açısından önemli. Çünkü kitap boyunca sadece şiirlerin varlığından söz edemeyiz. Geçmişle bugün arasında kurulan bir diyalog da var. Şair, gençlik yıllarındaki hayalperest yanını reddetmemektedir; aksine onu bugünden selamlamıştır. Bu da daha kitabın başından okuyucuyu yakalamayı başaran sıcacık bir başlangıç olmuş durumda.

Kitabın adı da bu nedenle rastgele seçilmiş bir isim değildir. "Düş Kapanı", ön sözde anlatıldığı gibi eski bir okul dergisinin adı olmanın ötesine geçmiş, yıllardır taşınan bir düşüncenin devamı olmuştur. Düş kurmanın, insanın kendini tanıma çabasının ve iyiliğin peşinden gitmenin ortak simgesine dönüşmüştür aslında.

Şiirler arasında dolaşırken birbirinden oldukça farklı metinlerle karşılaşıyoruz. "Kadınlık Manifestosu" bireysel olduğu kadar toplumsal bir metindir. Kadının yalnızca olduğu gibi kabul edilme isteğini sade ama kararlı bir dille ifade etmiştir. Aynı kitapta yer alan "Tabuttaki Duvak" ise çocuk yaşta evliliklere karşı çok net bir tavır koymuştur ve şiiri bir vicdan çağrısına dönüştürmektedir. "Güne Âşık Kadınlar" bu kez Trakya'nın üretken kadınlarını selamlarken; emeği, dayanışmayı ve umudu öne çıkarmaktadır.

Buna karşılık kitap yalnızca toplumsal şiirlerden oluşmamaktadır. "Gibi" şiirinde gündelik hayatın küçük ayrıntıları üzerinden kurulan mutluluk duygusu, "Çocuk Kalbim"de tek cümleyle kurulan sade bir iç dünya, "Yanlış Şerit"te geçmişe duyulan özlemle hesaplaşma ya da "Yol Verin"de insanın kendi zihniyle mücadelesi birbirinden oldukça farklı duyguları aynı kitapta buluşturmaktadır. Bu çeşitlilik kitabın nabzını da canlı tutmaktadır.

Kitabın hazırlık sürecinde özellikle dikkat edilen nokta, bu farklı dönemlerin birbirine benzemeye zorlanmamasıydı. Yirmi yıl önce yazılmış bir şiiri bugünün diliyle yeniden yazmak kolay olurdu ama doğru olmazdı. Çünkü her şiir yazıldığı günün tanığıdır aslında. Dolayısıyla onu değiştirmek, bir tanığı yok etmek gibi olurdu. Bu nedenle kitap hazırlanırken şiirlerin kendi dönemlerinin izini taşımasına özen gösterildi.

Şiir kitabı hazırlamak roman hazırlamaya benzemez. Romanda olay örgüsü okuru taşımaktadır ama şiirde ise kitabın bütünlüğünü kuran şey şiirlerin birbirleriyle kurduğu görünmez ilişkidir. Gezgin Bir Ozanın Düş Kapanında bu ilişki zaman üzerinden kurulmuştur. İlk sayfalardaki sesle son sayfalardaki ses aynı kişi olsa da aynı yerde değildir. Okur bunu sadece tarihlerden değil, dizelerin tonundan da kesinlikle anlayabilmektedir.

Bu kitap üzerine çalışırken beni en çok etkileyen kısım buydu. Elimde tek bir dönemin ürünü olan bir dosya değil, uzun yıllara yayılan bir yazma serüveni vardı. O serüvenin doğal akışını bozmadan okurla buluşturabilmek, en önemli sorumluluktu. Üzerinde büyük bir çalışma yapmadım aslında çünkü burada kendi sesini bulan bir kitap vardı. O ses, yıllar süren bir yolculuk yapmıştı ve ben editör olarak, uzun bir dönüşüm yolculuğundan gelen bu sese sadece “Hoş geldin.” dedim.

Şimdi bu şiirler, yazıldıkları defterlerden ve bilgisayar dosyalarından çıkıp okurlarına ulaşıyor. Bundan sonrası her şiirin kendi yolculuğu. Kimi okur bir aşk şiirinde kendini bulacak, kimi bir çocukluk anısında, kimi de "Yol Verin" ya da "Anka" gibi şiirlerde yeniden ayağa kalkma cesaretini arayacak. Şiirin güzel yanı da burada başlamaz mı zaten? Aynı dizeler her okurun hayatında başka bir yere dokunur…

Yolu açık, okuru bol olsun.