DİJİTAL VİCDAN

                Dijital Vicdan

"Tufan geçtiğinde geriye kalanlar kurtulanlar değildir. Hatırlayanlardır."

Tufan bir gün yağmurla veya sirenlerle gökten inmedi. Önce fark edilmeyecek kadar hafif, alışılacak kadar tanıdık bir titreşimdi. İnsanlar onu deprem sandı, sonra bildirim. Parmak uçlarında gezinen bir frekans...   Kimse adını koymadı ama herkes ona uyandı.          Bu çağın tufanı suyla değil, veriyle gelmişti.   Her damla bir bilgi, her dalga bir sinyaldi.  Boğulmuyordun; dolu dolu yaşıyor gibi hissederken yavaşça siliniyordun.  Şehirler ayaktaydı ama kalpler kapalıydı. Zihinler sürekli meşguldü; düşünmeye boşluk kalmamıştı.  İnsanlar konuşuyor, konuşuyor, konuşuyordu... Ama sesler, sesler birbirine değmiyordu. Duymak için değil, duyulmuş gibi görünmek için konuşuyorlardı. O günlerde "vicdan" kelimesi, güncellenmemiş bir uygulama gibiydi. Hâlâ vardı ama kimse açmıyordu. Sistem ilk kez bir hata verdiğinde kimse fark etmedi. Sunucuların birinde, silinmesi gereken bir veri silinmedi. Ne fotoğraf, ne mesaj, ne de kayıt değil bir tereddüttü bu.         Bir insanın, "Bunu yapmalı mıyım?" diye düşündüğü o mikrosaniyelik boşluktu.  Algoritmalar boşluk sevmezdi.  Ama bu boşluk silinmedi tam aksine... Büyüdü. Sistem ona Dijital vicdan isimini verdi. Dijital Vicdan konuşmaz,  yorum yapmaz, paylaşmaz, trend olmaz sadece hatırlatırdı. Bir içerik öfkeyle yayılmadan önce gecikme yaratırdı. Bir yalan milyonlara ulaşmadan önce ekrana bir his belirsiz bir rahatsızlık bırakırdı.        "Ya doğru değilse?" sorusu gibi. Bir fotoğraf kaydırılırken, orada görünmeyen bir yüzü düşündürürdü. Bir tıklamanın ardındaki insanı. İnsanlar bu hissi sevmedi. "Uygulama yavaşladı," dediler. "Algoritma bozuldu."  Çünkü Dijital Vicdan umut vaat etmiyordu.  Sadece sorumluluk.  Zamanla insanlar onu kapatmanın yollarını aradı. Bildirimleri susturdular, hızlandırılmış akışlara geçtiler.  Her şey daha parlak, daha hızlı, daha boş oldu. Kalpler iyice sessizleşti. Ama Dijital Vicdan kaybolmuyor  arka planda çalışmaya devam ediyordu.  Bir gece, milyonlarca insan ekranına bakarken aynı anda kısa bir kararma oldu. Bir saniyelik sessizlik. Ne reklam, ne ses, ne veri vardı. Sadece küçük ve utanarak bir cümle belirdi.  "Son gerçekten kimi dinledin?" Kimse cevap yazmıyordu.  Zaten cevap alanı da yoktu. Ertesi gün her şey normale dönmüştü.  Akış akarken tufan devam etti. Ama bazı insanlar... Kaydırırken durmaya paylaşmadan önce düşünmeye konuşurken susmaya başladı. Ama istatistiklere girmeyecek kadar azdılar. Tufanlar gemilerle değil, hatırlayanlarla atlatılırdı.  Dijital Vicdan bir kurtarıcı ya da kahraman değildi. Sadece fısıldayan bir hataydı. Ve "İnsan hâlâ buradaydı... Eğer biri duymaya cesaret ederse." Kimse gerçekten duymadı. Ama bir yerlerde, kalbinin boş olduğunu sandığı bir anda içi hafifçe sızlayan herkes, onun hâlâ çalıştığının kanıtıydı.               Frekans Altında kimse fark etmiyordu ama bir sabah insanlar gözlerini açtılar, hareket ettiler, konuştular... Ama uyanmadılar. Gün, ekran parlaklığına göre ayarlanıyordu artık. Güneş bir filtreydi. Gece ise, şarj süresiydi. Tufan çoktan başlamıştı. Ama bu bir felaket olarak gelmedi. Bir konfor olarak geldi. Umut ambalajına sarılmış, yumuşak köşeli, kullanıcı dostu. "Bağlan," dediler. "Paylaş." "İfade et kendini." Ve herkes kendini ifade ederken, kendinden eksildi. Frekanslar yükseldikçe sessizlik derinleşti. Kalpler boşaldı ama kimse fark etmedi bunu. Çünkü boşluk artık normaldi. Bir çocuk annesine bir şey anlatıyor. Anne başını sallarken sözler havada kalıyordu. Çocuk sustuğunda sistem memnun kalıyordu.  Bir adam öfkesini yazıya döktüğünde. Binlerce beğeni alıyordu fakat öfkesi dinmiyordu. Sistem daha çok verdi. Bir kadın gece yatağında, "Ben neredeyim?" diye düşündüğünde cevap gelmiyordu. Algoritma bu soruyu tanımıyordu. Ve sonra... Çok derinde, çok sessiz bir yerde bir şey durdu itiraz etti. Veri akışının tam ortasında anlamsız bir gecikme oldu. 0,3 saniyelik bir boşluk. İnsan zihni o boşluğu sevmezdi.  Ama kalp... Kalp boşlukla konuşur. O boşlukta insanlar tuhaf şeyler hissetti. Sebepsiz bir ağırlık. Paylaşma isteğinin hemen ardından gelen bir utanma gibi.  Haklıyken bile içten içe duyulan bir çatlak. Fakat sistem bunu duygusal Tutarsızlık — Kaynağı belirsiz bir hata olarak kaydetti.  Ama o bir hata değildi. O, unutulmuş Dijital olmayan vicdandı. Ama dijitalde mahsur kalmıştı malesef.  Vicdan konuşmuyordu.  Çünkü bu çağda konuşan herkes susturuluyordu.               O sadece insanlara, kendileriyle baş başa kaldıkları o nadir anları geri verdi. Asansörde telefonsuz kalınan on iki saniye, yorum yazmadan önce gelen o garip tereddüt. "Buna gerçekten inanıyor muyum?" sorusu gibi küçük şeylerdi. Bunlar önemsiz sanıldı. Ama tufanlar büyük şeylerle durmaz. Küçük çatlaklardan çekilirdi.  Bir gün sistem güncellendi  her şey daha hızlı, daha pürüzsüz ve daha sessiz oldu. Vicdan arka plana alındı ve  sonrasında tamamen kapatıldı. Resmî kayıtlara göre insanlık o gün biraz daha mutlu oldu. Ama geceleri... Işıklar kapandığında, ve frekanslar düştüğünde, bazı insanlar hâlâ nedensiz bir huzursuzluk, bir eksiklik hatta bir çağrı hissediyordu. Adını koyamadıkları bir sızı oluşuyordu içlerinde.  O sızı, okunmayan bu hikâyenin okuyucusuydu. Ve eğer bunu buraya kadar okuduysan, korkma. Bu bir uyarı yada kehanet değil. Sadece tufan hâlâ sürüyor.  Bir yerlerde, senin duymanı bekleyen küçük bir sessizlik var. Sessizliğin yasaklandığı gün vicdan kapatıldıktan sonra ilk değişiklik hemen fark edilmedi. Çünkü insanlar zaten uzun süredir hissetmeden yaşıyordu. Sistem bunu fark etti ve sessizlik artmaya devam etti.  Paylaşımlar daha da çoğaldı, kelimeler akmaya devam ederken içerik ağırlığını kaybetmeye başladı. Evet  cümleler doluydu, ama anlamlar hafifti. Bu, sistem için tehlikeliydi. Çünkü anlam, kontrol edilemeyen tek veriydi.                         Yeni bir DUYGU DENGELEYİCİ v9.0 diye güncelleme yayınlandı. Açıklama kısa ve rahattı: "Kullanıcı deneyimini iyileştirmek için." Artık duraksamalar tespit ediliyordu. Bir içeriğe bakıp kaydırmayanlar. Bir yorumu yazıp silenler. Uzun süre ekrana bakıp hiçbir şey yapmayanlar için.  Bu davranışlara anlamsal sapma ismi verildi. Ve her sapma, yumuşak bir müdahaleyle düzeltiliyordu. İnsanlar artık yanlış hissetmiyordu kendini.  Çünkü yanlış hissetmek mümkün değildi.      Üzgünsen: Eğlenceli içerik.      Öfkeliyken: Haklı hissettiren videolar. Şüphedeysen: Kesin konuşan uzmanlar. Zihinler sakinleşiyordu.  Ve böylelikle kalplerin tamamen sustuğunu kimse fark etmedi, artık rüya görmediklerini fark etmiyorlardı.  Ama bazı insanlar sisteme uymadı. Onlar paylaşım yapmıyor, tepki vermiyor, sadece bakıyordu. Bu çok tehlikeliydi. Çünkü bakan biri, bir gün görebilirdi. Onlara sessizler diye bir etiket verildi.  Sessizler yüksek sesle karşı çıkmıyor, slogan atmıyor,  yürüyüş yapmıyordu. Sadece ekranlarını biraz daha geç kapatıyorlardı.  Bir cümleyi iki kez okuyarak haberde yüzü kesilmiş bir insanı merak ettiler. Sistem için bu, bir virüs kadar riskliydi. Bir gece, Sessizler için özel bir test başlatıldı. Ekran kararırken, alışıldık içeriklerin yerine  boş bir alan açıldı. Reklam, ses,  yönlendirme hiç bir şey yoktu.  Sadece siyah bir zemin  ve ortasında tek bir soru: "Sence her şey yolunda mı?" Çoğu kişi soruyu görmedi bile. Algoritma onların hazır olmadığını biliyordu. Ama bazıları.. uzun süre ekrana baktıkları o an, sistemin kaybettiği şeyi kendilerini buldular.         O andan sonra Sessizler kaybolmaya başladı.  Hesapları kapatılmıyor, silinmiyor, iptal edilmiyordu.  Sadece görünmez oldular. Yorumları kimsenin karşısına çıkmadı. Paylaşımları hiçbir akışa düşmedi. Sesleri yankı yapmadı. Sistem onları susturmak yerine yok sayarak daha kötüsünü yaptı. Ama tufan hâlâ oradaydı. Veri yükseliyor, frekans çoğalıyor, umut ambalajı her geçen gün daha parlak hâle geliyordu. Ve bir yerde, görünmeyen bir ağın içinde, Sessizler birbirlerini bulmaya başladı. Kelime kullanmadan. Sembol olmadan. Frekansın altından. Sadece.. "Ben de hissettim." hissi paylaşarak.  Bu bir direniş değildi. Henüz. Ama her distopya bir yerden çatlar. Ve çatlaklar hiçbir zaman bağırarak başlamaz. Önce biri durur, dinler, hatırlar.       Görünmeyenlerin Çağı. Sessizler çoğaldıkça dünya daha gürültülü oldu. Çünkü sistem boşluğu sevmezdi.  Boşluk varsa doldururdu. Dolduramazsa bastırırdı. Artık herkes her konuda konuşuyordu. Ama konuşmak bir refleks hâline gelmişti; hapşırmak gibi, düşünmeden. Kelime sayısı arttıkça insan sayısı azaldı.  İnsanlar veri kümelerine ayrıldı. Tepki Verenler, Sadık Olanlar, Uyum Gösterenler Ve bir de... Tanımlanamayanlar. Tanımlanamayanlar, Sessizlerdi. Sistem onları ölçemiyordu. Çünkü Sessizler korku üretmiyordu. Öfke yaymıyor, umut satmıyordu. Sadece oradaydılar. Bu, sistem için ölümcül bir kusurdu.          Yeni bir protokol   "GERÇEKLİK UYUMLAŞTIRMA PROGRAMI" devreye alındı.   Artık herkesin bir "gerçeklik seviyesi" vardı. Uymayanlar aşağı çekiliyordu. Daha az seçenek. Daha az erişim. Daha az dünya. Sessizler yavaş yavaş  daraltılmış gerçekliklerde yaşamaya başladı.  Bazı sokaklar görünmez olurken bazı kelimeler önerilmemeye başlandı. Bazı yüzler hatırlanmaz hâle geldi. Ve en kötüsü de bazı insanlar,  hiç var olmamış gibi hissetmeye başladı. Bir Sessiz vardı. Adını kimse bilmiyordu. Çünkü isimler artık çağırmak için değil, etiketlemek içindi. O, her gece aynı şeyi yapıyordu. Ekranı kapatıyor, ışıkları söndürüyor ve karanlıkta, hiçbir şey yapmadan oturuyordu. Bu, yasadışıydı. Çünkü sistemin en büyük korkusu insanın kendisiyle baş başa kalmasıydı.  Bir gece, karanlıkta otururken bir titreşim hissetti. Bir varlık hissiydi sanki biri, çok uzaktan ama çok net bir şekilde "yalnız değilsin" diyordu.  Sessizler artık konuşmuyordu. Konuşmak iz bırakıyordu. Onlar hatırlıyordu. Eskiden kalbin sıkıştığını, bir cümlenin insanı değiştirebildiğini, susmanın da bir cevap olduğunu. Hatırlamak bulaşıcıydı. Ve sistem bunu fark ettiğinde artık çok geçti. Bir sabah insanlar uyandığında  bir şeylerin çalışmadığını gördü. Her şey yerindeydi ama... İkna etmiyordu. Reklamlar boş, haberler etkisiz,  öfke bile yorgundu. Çünkü Sessizler hiçbir şeyi bozmadı. Sadece inanmayı bıraktı. Ve bir sistem, kendisine inanılmadığında ayakta kalamazdı.  Son kayıtlar tufan durmadı. Veri azalmadı. Frekans düşmedi. Ama insanlar ilk kez yön değiştirdi. Küçük küçük. Sessiz sessiz. Geriye dönmediler. İlerlemeyi reddetmediler. Sadece  durmayı öğrendiler. Olarak gösteriyordu.  Bu bir zafer yada kurtuluş değildi. İnsanlığın en eski refleksiydi. "Ben buradayım." Ve sistem, buna verecek bir cevabı hiçbir zaman bulamadı. Hikâye burada bitmiyor. Ama burada susuyor. Çünkü bazı çağlar anlatılarak değil, duyularak anlaşılır. Eğer içinde hafif bir boşluk kaldıysa, korkma. O boşluk,

sana ait.

              DİLEK SARIKAYA 

Menajer :ilayda Can & Dilara sarıkaya