Masa başındayım.

Kulaklarımda hâlâ dedem Kayra’nın sesi çınlıyor: "Matematik karışıktır ama hayatsaldır oğlum..."

Bu kısa söz, kâğıda dökülen her sayının gerçek olduğunu söyler. Dedemin açtığı bu yol, eski çağlardan beri gerçeği arayan insanları da peşinden sürüklemiştir.

Ben "Can" olarak bu yolda, evrenin sessiz diline kulak verdim, her sayının arkasındaki hayatın izini sürdüm.

Toprağın altından göğün maviliğine uzanan bu bilgi, kuru bir hesap değildir. O, varlığın ta kendisidir. Eski zamanlarda Pythios ve Hypatia gibi bilge kişiler, doğanın dilini bu sayılarla okuyorlardı. Kimi gökteki yıldızlarda bir düzen buldu, kimi sudaki akışta. Adlarını unutmuş o kadim kâşifler, hayatın karmaşasını sade bir denkleme döktüler.

Yerin derinliğinden göğün ucuna kadar her şey bu ortak dille konuşur. Ağacın halkaları, suyun akışı, kalbin atışı ve rüzgârın sesi hep aynı yasaya uyar. Tıpkı Al-Hazin ve Keplerios  gibi doğayı çözenlerin bildiği gibi, insan bu düzene bakınca kendi küçüklüğünü ve bu büyük bütünün parçasını fark eder. Yaratılıştaki ölçü, her şeyin bir sıra ile yürüdüğünü gösterir. Bu satırlar makine işi değil, tamamen insan elinden çıkan saf bir arayıştır.

Hayatta kaybolmuş gibi duran her detay, kusursuz bir uyumun parçasıdır. Tahtaya çizdiğim her çember, evrenin sınırlarını özetler. Toprak, gök ve içimizdeki dalgalar hep bu matematik gerçeğe bağlanır.

Bilgelerin dediği gibi: "Kalpteki huzur ile kâinattaki hareket aynı yoldadır." 

 Bu uzun arayış, insanın kendini bulma yoludur. Sayılar birer araçtır; asıl amaç varlığın özüne varmaktır. Masa başında geçen her saat, dedem Kayra’nın bıraktığı mirasın hakkını öder. Hayat, tüm karmaşasına rağmen en yalın gerçeğini bu sessiz uyumda saklar.

Bugün biraz kızgınım, biraz kırgın, biraz da kendime. Neye daha çok üzüldüğümü bilmiyorum. Beklediğime mi, inandığıma mı, yoksa bir kez daha inanabilecek kadar kendimden vazgeçtiğime mi?

İnsan bazen verilen sözlerin tutulmamasına değil, o sözlere inanırken içinde yeniden yeşeren umuda üzülüyor.

Kızgınlığım geçer, hüznüm de diner elbet. Ama insanın kendine kırgınlığı kolay geçmiyor.

Ne kimseye sitem edecek gücüm kaldı ne de kendimi savunacak bir cümlem.

Bugün biraz susmak, biraz uzaklaşmak istiyorum. Çünkü gerçekten yoruldum. Hem de en çok, bir çıkış ararken kendimi yeniden aynı yerde bulmaktan.

Velhasıl, nasip dediğin başkasının iki dudağı arasında değilmiş. İnsan bazen bunu da yaşayarak öğreniyormuş.

Herkes kendi ekmeğini yesin, kendi nasibini yaşasın. Kimsenin lokmasında gözümüz, kimsenin vaadinde umudumuz kalmasın.

Bize de nasibimiz düşsün. Ama kimsenin elinden değil, Rabbimizin dilediği yerden.

“Hep olduğunu zanneden ne çok ‘hiç’ var. Kusurunu bilmeyen, ayıbını hüner sanıyor.”

İnsan bazen sahip olduklarından çok, kendisi hakkındaki düşünceleriyle büyür. Birkaç doğru cümle kurunca bilge, biraz güç kazanınca dokunulmaz, birkaç kişi tarafından alkışlanınca vazgeçilmez olduğunu sanır. Zamanla kendi sesine alışır; başkalarının sessizliğini onay, mesafesini saygı, itirazını ise kıskançlık olarak yorumlamaya başlar.

Oysa kendini büyük görmekle gerçekten büyük olmak arasında uzun bir mesafe vardır.

Kendisini her şeyin ölçüsü sayan insan, eksiklerini görmekte zorlanır. Yanılabileceğini düşünmez, başkalarını dinlemeye ihtiyaç duymaz. Kendi yanlışlarını savunmayı haklılık, başkalarının hatalarını ortaya çıkarmayı ise üstünlük göstergesi sayar. Kusurlarıyla yüzleşmek yerine onları haklı çıkaracak gerekçeler üretir. Zamanla kendi doğrularını sorgulamak yerine, her şeyi o doğrulara göre değerlendirmeye başlar.

Kendi eksiklerini görebilen insan içinse öğrenmenin sonu yoktur. Bilmediğini kabul eder, yanıldığında geri adım atmaktan çekinmez. Başkasının bilgisinden yararlanmayı gurur meselesi hâline getirmez. Çünkü kendini tanımak, kusursuz olduğunu ilan etmekle değil, sınırlarını kabul etmekle başlar.

Tevazu, kendini değersiz görmek değil, kendini dünyanın merkezine koymaktan vazgeçmektir. Ne var ki kimi insanlar kendi değerlerini yükseltmek için başkalarını küçültmeye çalışır. Bir başkasının başarısı onları huzursuz eder, farklı bir düşünce karşısında hemen savunmaya geçerler. Kendi kusurlarıyla yüzleşmek yerine başkalarının eksiklerini sıralamak daha kolay gelir. Böylece ayıplarını hüner, kibirlerini özgüven, inatlarını kararlılık sanabilirler.

Oysa insanın kendini tanıması, başkalarının kusurlarını saymakla değil, kendi kusurlarını göze alabilmekle mümkündür. Gerçek özgüven, her zaman haklı çıkmaya çalışmayı gerektirmez. İnsan, yanıldığını kabul ettiğinde değerinden bir şey kaybetmez; aksine, kendine karşı dürüst olmayı öğrenir.

Belki de asıl mesele, insanın ne olduğu değil, kendisini ne sandığıdır.

İnsan başkalarını yanıltabilir, kusurlarını gizleyebilir, yanlışlarına türlü gerekçeler bulabilir. Peki, bütün bahanelerinden sıyrılıp kendisiyle baş başa kaldığında, kendi gerçeğine bakacak cesareti bulabilir mi?

Üstelik bunu bana düşündüren karşımdaki insan olmuyor. Kimse beni suçlamıyor, anlattıklarıma inanmamazlık etmiyor. Belki yalnızca dinliyor, belki üzülüyor, belki de birkaç teselli cümlesi kuruyor. Ama ben yine de kendimi sorgulamaya başlıyorum. Acaba kendimi hep haklı mı gösteriyorum? Olayları yalnızca kendi açımdan mı değerlendiriyorum? Ya da geçmişi anlatırken farkında olmadan kendime haksızlığa uğrayan insan rolünü mü biçiyorum?

Bilmiyorum. Gerçekten bilmiyorum.

Çünkü dönüp geçmişime baktığımda bütün bunları uydurmadığımı da biliyorum. Yaşadım. Kırıldım. Güvendiğim insanların hiç beklemediğim davranışlarıyla karşılaştım. Bazı geceler kimseye anlatamadığım şeyleri kendi kendime düşündüm. Bir insanın hayatımda ne kadar kıymetli olduğunu, ancak o insan beni hayal kırıklığına uğrattığında anladığım zamanlar oldu. Üstelik bunlar bir iki olaydan ibaret değildi. Tam bir şeyleri geride bıraktığımı düşündüğümde başka bir şey yaşandı. Tam yeniden güvenmeye başladığımda başka bir yerimden incindim. Bir süre sonra insan, başına gelenlerden çok, neden bu kadar çok şey yaşadığını düşünmeye başlıyor.

Bir Ümit kitabımda da anlattım bunların bir kısmını. Çocukluğumu, hastane koridorlarında geçen günlerimi, kaybettiklerimi, sevdiğim insanları, dost bildiklerimden gördüğüm kırgınlıkları… Yazarken hiçbir zaman kendimi kusursuz biri olarak göstermek istemedim. Yalnızca yaşadıklarımı, bende bıraktıklarıyla anlatmak istedim. Çünkü bir insanın başından geçenleri anlatmasıyla kendisini haklı çıkarmaya çalışması arasında ince bir fark olduğuna inanıyorum. Belki de beni bu kadar düşündüren, o farkı istemeden aşma ihtimali.

Bir de işin şu tarafı var: Ben yaşadıklarımı kendi gözlerimden biliyorum. O an ne hissettiğimi, hangi söze ne kadar üzüldüğümü, bir davranışı neden unutamadığımı biliyorum. Fakat karşımdaki insanların içinden neler geçtiğini her zaman bilemem. Belki onların da kendilerince haklı sebepleri vardı. Belki benim fark etmediğim kırgınlıkları, söyleyemedikleri cümleleri, benden bekleyip bulamadıkları şeyler oldu. Ben bir olayı anlatırken onların hikâyesini eksik bırakıyor olabilir miyim? İşte bazen bu sorunun cevabını bulamıyorum.

Bu yüzden geçmişimdeki insanları bütünüyle kötü, kendimi de bütünüyle iyi biri olarak görmüyorum. Benim de hatalarım oldu. Bazen yanlış anladım, bazen gereğinden fazla sustum, bazen de kırgınlığım yüzünden istemediğim şekilde davrandım. Hatta bir zamanlar, başkasından duyduğum bir söz yüzünden hiçbir şeyden haberi olmayan bir insana soğuk davrandım. Sonradan öğrendim ki o söz ona ait bile değilmiş. Ben kırılmıştım, evet. Ama o süreçte farkında olmadan ben de kırıcı olmuştum. İnsan kendi acısıyla meşgulken bazen başkasına verdiği acıyı göremiyor.

Bunu kabul etmekte zorlanmıyorum. Kendimi eleştirebiliyorum. Geçmişte bazı şeyleri farklı yapmış olmayı isterdim. Daha açık konuşmayı, bazı insanları daha iyi anlamayı, kimi zaman da kendimi bu kadar ihmal etmemeyi… Fakat bütün bunları düşünürken başka bir haksızlık yapıyor olabilir miyim kendime? Başkalarının yaşadıklarını anlamaya çalışırken kendi yaşadıklarımın ağırlığını hafife mi alıyorum?

Çünkü empati kurmak, insanın kendi acısından şüphe etmesini gerektirmemeli. Bir başkasının da kırılmış olabileceğini düşünmek, benim kırılmadığım anlamına gelmiyor. Onun da anlatacakları olması, benim anlattıklarımı geçersiz kılmıyor. Her hikâyenin farklı tarafları olabilir ama bazı davranışların bıraktığı izler de inkâr edilemez. Herkesin kendine göre bir gerekçesi olabilir; yine de her gerekçe, yapılan bir yanlışı doğruya dönüştürmez.

Belki de ben en çok burada yoruluyorum. Bir zamanlar yaşadığım şeyler yüzünden üzülmüşken, bugün onları anlattığım için kendimi sorguluyorum. Sanki kırılmış olmak yetmemiş de şimdi bir de kırıldığımı söylemenin mahcubiyetini taşıyorum. Bazen konuşmanın ortasında durup konuyu değiştirmek istiyorum. Anlattıklarımın yanlış anlaşılmasından, karşımdaki insanın beni sürekli kendine acıyan biri olarak görmesinden çekiniyorum. Oysa acınmak istemiyorum. Hele ki başkalarından daha fazla acı çektiğimi kanıtlamak gibi bir düşüncem hiç olmadı.

Zaten acının bir yarış olduğuna da inanmıyorum. Kimin daha çok üzüldüğünü, kimin daha büyük bir haksızlığa uğradığını ölçmenin mümkün olduğunu düşünmüyorum. Bir insanın kolaylıkla geride bıraktığı şey, başka birinin yıllarca içinde taşıdığı bir hatıraya dönüşebilir. Hepimizin dayanabildiği, dayanamadığı, affedebildiği ya da bir türlü unutamadığı şeyler farklı. Benim için çok ağır olan bir yaşanmışlık, bir başkası için sıradan olabilir. Ama onun sıradan bulması, benim o gün gerçekten üzülmüş olduğum gerçeğini değiştirmiyor.

Bir yandan da düşünüyorum, belki insan yaş aldıkça yalnızca başkalarını değil, geçmişteki kendisini de anlamaya çalışıyor. Eskiden bir olayın yalnızca bende bıraktığı yaraya bakardım. Şimdi neden öyle davrandığımı, neden sustuğumu, neden bazı şeyleri bu kadar uzun süre taşıdığımı da merak ediyorum. Bazen geçmişteki hâlime kızıyorum. Biraz daha güçlü olabilirdin, diyorum. Biraz daha erken uzaklaşabilirdin. Kendini bu kadar yormana gerek yoktu. Sonra o günkü yaşımı, bildiklerimi, korkularımı hatırlıyorum. Bugünkü aklımla geçmişteki kendimi yargılamanın da pek adil olmadığını fark ediyorum.

Sanırım benim meselem hep haklı olmak değil. Hatta bazen haklı olduğumdan emin olduğum konularda bile kendimi sorgulamaktan yoruluyorum. Keşke bazı şeyler hiç yaşanmasaydı da bugün ne kendimi savunmak ne de kimseyi anlamaya çalışmak zorunda kalsaydım. Keşke bazı insanları hâlâ güzel hatıralarıyla anabilseydim. Keşke bir zamanlar büyük bir içtenlikle söylediğim bazı sözlerden bugün çekinmeseydim. Fakat hayat, insanın keşkelerine göre yeniden yaşanmıyor. Olanlar olduğu yerde kalıyor, biz yalnızca onlarla yaşamayı öğreniyoruz.

Şimdi biri geçmişimden bir şey sorduğunda yine anlatıyorum. Bazen eksik, bazen ayrıntılı, bazen de anlatırken kendimi durdurup başka bir konuya geçiyorum. Çünkü her hatırayı yeniden yaşamak istemiyorum. Ama artık şunu da öğrenmek istiyorum: Yaşadıklarımı anlatmak için kendimi suçlu hissetmemeyi.

Ben her zaman haklı olduğumu söylemiyorum. Kimsenin beni üzmekten başka bir amacı olmadığını da düşünmüyorum. Herkes gibi benim de yanlışlarım, eksiklerim, pişmanlıklarım var. Yalnızca hayatımın bazı dönemlerinde gerçekten çok yoruldum. Bazı insanlara hak ettiklerinden fazla güvendim, bazı şeyleri gereğinden uzun süre içimde tuttum. Bazen birinin beni anlamasını bekledim, bazen de anlaşılmaktan umudumu kesip sustum.

Ve bugün bütün bunları anlatırken, birilerinin gözünde nasıl göründüğümden önce kendime karşı dürüst olabilmek istiyorum.

Çünkü ben hikâyemin tek haklı insanı olmak istemiyorum. Yalnızca o hikâyede benim de canımın yandığının bilinmesini istiyorum.

​Gözün gördüğü ilk şey, toprağın üzerine yayılan renklerdir. Kimi yerde sarı, kimi yerde yeşil, kimi yerde ise kırmızı karşılar insanı. Uzaktan bakınca bu çeşitlilik sadece bir süs gibi durur. Oysa yüzeydeki her renk, derindeki gerçeğin sessiz birer habercisidir.

​Yeryüzü, taşıdığı zenginliği rastgele vermez. Bir tohum toprağa düştüğünde, karanlıkta başlayan yolculuk yalnız kendi kaderini değil, dışarı çıkacak rengi de belirler. Köklerin derinden aldığı su, topraktan çektiği mineral ve gökyüzünden gelen ışık çiçeğin rengine dönüşür. Yukarıda parlayan her ton, aslında aşağıda saklı duran sırrın dışarıya çıkmış hâlidir.

​Tabiatın bu dengesinde hiçbir şey gizli kalmaz. İnsanın gözü çoğunlukla sadece görünen güzelliğe takılır, asıl kaynağı unutur. Hâlbuki toprağın altı ile üstü arasında kopmaz bir bağ vardır. Gövdeye yürüyecek su neyse, yaprağa vuran güneş de odur. Gerçek ne kadar derine gömülürse gömülsün, zamanı gelince bir filizle veya bir çiçekle kendini belli eder.

​Hayatın düzeni de bundan farklı değildir. İnsanın iç dünyasında biriktirdiği sırlar ve sessiz düşünceler bir gün mutlaka dışarı yansır. Ne kadar saklanmak istenirse istensin, özün rengi tıpkı toprağın altındaki su gibi yüzeye vurur. Sonunda toprak, üstündeki renklerle altındaki sırrı saklayamaz; onu herkese gösterir.

​Görünenin ötesine bakabilmek, toprağın altındaki o derin hikâyeyi okumakla mümkündür. Renkler sadece bir örtü değil, gerçeğin ta kendisidir.

​Ne zaman sonbahar kapıyı çalsa, kokulu mumların o dingin kokusu burnumda tüter. Yıllardır hasretini çektiğim bir baba ocağının sıcaklığında, şefkatli bir yuvanın kucağında hissederim kendimi. İnsanın içini tatlı tatlı ısıtan, ruhunda adeta alev alev bir şömine yakan zamanlardır sonbahar..."

Yıllar yıllar evvel büyümek diye bir gayemiz vardı. O zamanlar büyümek gözümüzde nasıl da büyülü bir şeydi değil mi?

Kafa sallayanlarınızın olduğunu görmek güzel…

Bir büyüseydim, kendi hayatımı kursaydım, kimseden izin almadan yaşasaydım.” diye az koşturmadık o yılların peşinden. Büyüklerin masasına oturmak, akşam istediğimiz saatte eve dönmek, kendi paramızı kazanıp kimseye hesap vermemek özgürlüğün ta kendisi gibi gelirdi. Boyumuz uzasın diye az çabalamadık, yaşımızı hep bir iki yaş büyük söylemedik mi mahallede, okulda, yeni tanışmalarda?

Peki, ne oldu sonra Büyüdük, istediklerimizin hepsi oldu. Kararları biz veriyoruz, akşam istediğimiz saatte evdeyiz, kendi ayaklarımızın üstündeyiz...

Ama her şey tam da hesapladığımız gibi giderken, içimizde tam olarak adını koyamadığımız kocaman bir boşluk peydah oldu.

Neden?

Ben söyleyeyim sizin yerinize. O boşluk, özgürlük sandığımız şeyin aslında ağır birer sorumluluk zırhına dönüşmesinden peydah oldu. Büyüdükçe hayatın saf, hesapsız neşesini kaybettik çünkü. Çocukken bir arkadaşımızla yan yana durmak yeterdi ne title’mızı sorardık birbirimize ne parayla tartardık ağırlığımızı. Şimdiyse kurduğumuz ilişkilerin arasına hesaplar, beklentiler, mesafe ve nezaket kılıfları girdi.

O boşluk her gün 'güçlü durmak' zorunda olmanın, kimseye zayıflığımızı gösterememenin yorgunluğundan ibaret değil mi?

Çocukken dizimiz kanadığında avazımız çıktığı kadar ağlardık, hemen sarıp sarmalayanımız olurdu. Büyüyünce ruhumuz kanıyor da "İyiyim, bir şeyim yok" deyip tebessüm etmek zorunda kalıyoruz. Hayat koşturmacasında, faturaların, yarın kaygısının, kariyer telaşının ve bitmek bilmeyen yetişkinlik beklentilerinin arasında kendimizi unuttuk.

En acısı da ne biliyor musunuz?

Çocukken hayallerimiz sınır tanımazdı ama büyüdükçe hayallerimizin yerini 'gerçekler' ve 'zorunluluklar' aldı. İşte o bahsettiğim boşluk, gözlerimizdeki eski hesapsız ışıltının ve merakın sönmesinden başka bir şey değil.

Meğerse çok acele etmişiz dostlar...

Meğer hayatın en güzel, en hesapsız, en dertsiz yılları hikâyenin daha en başında, biz "Bir an önce büyüyeyim" diye çabalarken sessizce geride kalmış. Meğer özgürlük dediğimiz şey akşam ezanından önce eve yetişme telaşıymış, yarınki sınavdan başka hiçbir derdin olmamasıymış, sokak lambasının altında saatlerce süren içi boş ama ruhu dolu sohbetlermiş meğer en büyük zenginlik. 

Biz büyümeyi özgürlük sanırken, omuzlarımıza binen sorumlulukların, hesapsızca tükenen dostlukların ve bitmek bilmeyen yetişkin telaşlarının ortasında bulduk kendimizi. Bugün hepimizin yüzünde aynı buruk tebessüm var. Hepimiz geçmişe bakıp "Keşke o günlerin kıymetini biraz daha bilseydik" diyoruz ancak zamanı geri sarıp iki basamak birden çıktığımız merdivenleri geri inemeyiz, biliyorum. 

Madem hepimiz aynı hissin etrafında toplandık, belki de birbirimize hatırlatmamız gereken bir şey vardır. İçimizdeki sabırsız çocuğu büsbütün kaybetmeyelim. Büyüdük evet ama hayatın o ilk yıllarındaki samimiyeti, neşeyi ve hesapsız sevgiyi bugünün karmaşasına taşımak hâlâ bizim elimizde. Hayatı bu kadar ciddiye alıp çocukluk masumiyetimize haksızlık etmeyelim, yeni özgürlük kavramımız da bu olsun mu?

 İnsan, düz ve açık olanın huzurunu bırakıp hep gizli şeylerin peşinden gitmeyi sever. Her şeyi olduğu gibi görmek yerine, sözlerin arkasında başka şeyler aramak zihne sanki tatlı bir oyun gibi gelir. Karşımızdakinin ne dediğini doğrudan anlamak yerine, lafı dolandırmak ve bulmaca çözmek daha çekici bulunur.

 İçimizde saklı olanı en iyi bilen bir güç varken, insan sanki her şeyi kendisi çözebilirmiş gibi uğraşır. Her kelimenin altına gizli bir niyet koymak, zihni boş yere yormaktan başka bir işe yaramaz. Çünkü açık olan şeyler bir süre sonra sıradan gelir; ama gizli kalan her söz, kafada yeni sorular üretir.

Dünyanın yorgunluğu içinde insan hayatı sade bir şekilde yaşayamaz. Kelimeleri saklamak, onlara başka anlamlar yüklemek belki de sıradanlıktan kaçma isteğidir. Oysa gizem peşinde koşan bu zihin, en sade ve en dürüst sözün getirdiği o sessiz huzuru hep unutur.

​İnsanlık tarihi boyunca herkesin peşinden koştuğu, uğruna nice yollar aştığı, kimi zaman bir ömür tükettiği bir kavram vardır: Mutluluk. Kimi onu servetin içinde arar, kimi makamda, kimi aşkta, kimi de uzak diyarlarda… Oysa insanın en büyük yanılgılarından biri, mutluluğu sürekli kendisinden uzakta aramasıdır.

​Modern çağ, insana daha hızlı yaşamayı, daha çok kazanmayı, daha fazlasına sahip olmayı öğretti. Fakat bütün bu koşuşturmanın ortasında önemli bir soruyu sormayı unuttuk: Daha fazlasına sahip olmak, gerçekten daha mutlu olmak anlamına geliyor mu?

​Bugün dünyanın bir ucunda insanlar yeni bir başarıya ulaşmanın heyecanını yaşarken başka bir yerde bir insan yalnızca sağlıklı uyanabilmenin, evladının sesini duyabilmenin ya da akşam başını huzurla yastığa koyabilmenin mutluluğunu yaşıyor. Aynı dünyada, farklı hayatların içinde, mutluluğun birbirinden ne kadar farklı anlamlara büründüğünü görüyoruz.

​Çünkü mutluluk, herkes için aynı kapıdan giren bir misafir değildir.

​Mutluluk, kusursuz bir hayatın ödülü değil; kusurların arasında anlam bulabilme sanatıdır.

​Elbette hayat her zaman istediğimiz gibi ilerlemez. İnsan kaybeder, yorulur, hayal kırıklığı yaşar. Bazen verdiği emeğin karşılığını alamaz, bazen en çok güvendiği yerden incinir. Bazen de kalabalıkların ortasında kendisini yapayalnız hisseder. Böyle zamanlarda mutluluğu uzak bir ihtimale dönüştürürüz. Her şey düzeldiğinde, bütün sorunlar ortadan kalktığında, bütün hayaller gerçekleştiğinde mutlu olacağımızı düşünürüz.

​Ancak hayatın değişmez gerçeği şudur: Sorunların tamamen ortadan kalktığı bir yaşam yoktur. Bir mesele çözülür, başka bir mesele kapıyı çalar. Bir hedefe ulaşılır, ardından yeni bir hedef belirir. İnsan, mutluluğunu bütün şartların kusursuzlaşmasına bağladığında, hayatın kendisine sunduğu küçük güzellikleri görmeden geçip gidebilir.

​Oysa bazen mutluluk, sabah pencereden içeri süzülen güneş ışığındadır. Bazen uzun zamandır aramadığımız bir dostun telefonunda, bazen annemizin sesinde, bazen bir çocuğun karşılıksız gülüşünde… Bazen de kimseye kendimizi kanıtlamak zorunda olmadığımızı hissettiğimiz o sessiz anda saklıdır.

​Ne yazık ki günümüz insanı, çoğu zaman yaşadığı hayatı hissetmekten çok, başkalarına nasıl göründüğüyle ilgileniyor. Sosyal medyada sergilenen kusursuz tatiller, pahalı sofralar, büyük başarılar ve mutlu aile tabloları, insanları kendi hayatlarını başkalarının hayatlarıyla kıyaslamaya itiyor. Başkasının vitrinini kendi hayatının perde arkasıyla karşılaştıran insan ise sahip olduklarını küçümsemeye başlıyor.

​Oysa hiçbir fotoğraf bir hayatın tamamını anlatmaz. Gülümseyen bir yüzün ardındaki kaygıyı, gösterişli bir evin içindeki yalnızlığı, büyük bir başarının arkasındaki uykusuz geceleri çoğu zaman göremeyiz.

​Başkalarının hayatına bakarak kendi mutluluğumuzu ölçmeye çalışmak, sonu gelmeyen bir yarışa katılmaktır. Çünkü her zaman bizden daha zengin, daha başarılı, daha güzel veya daha güçlü görünen biri olacaktır. Bu yarışın bitiş çizgisi yoktur.

​İnsanın kendisine yapabileceği en büyük iyiliklerden biri, kendi hayatının değerini başkasının sahip oldukları üzerinden belirlemekten vazgeçmesidir.

​Mutluluk, sahip olduklarımızın sayısıyla değil, hayatımızdaki anlamın derinliğiyle büyür.

​Peki, bu durum mutluluğun yalnızca insanın kendi bakış açısına bağlı olduğu anlamına mı gelir? Elbette hayır. Yoksulluk, adaletsizlik, güvensizlik, yalnızlık ve gelecek kaygısı, insanların yaşamını doğrudan etkileyen gerçek sorunlardır. Mutluluğu yalnızca bir düşünce meselesine indirgemek, hayatın ağır yüklerini taşıyan insanlara haksızlık olur.

​İnsanın huzurlu yaşayabilmesi için emeğinin karşılığını alması, kendisini güvende hissetmesi, adaletin varlığına inanması ve geleceğe umutla bakabilmesi gerekir. Toplumların gelişmişliği yalnızca ekonomik göstergelerle değil, insanların ne kadar insanca yaşayabildiğiyle de ölçülmelidir.

​Bir ülkede insanların yüzü ne kadar gülüyor sorusu kadar, neden gülemedikleri sorusu da önemlidir. Çalışanların emeğinin karşılığını alabildiği, gençlerin gelecekten korkmadığı, yaşlıların yalnız bırakılmadığı, çocukların güven içinde büyüdüğü bir toplum, mutluluğun filizlenebileceği sağlam bir zemin oluşturur.

​Bu nedenle mutluluk hem kişisel bir arayış hem de toplumsal bir sorumluluktur.

​Birbirini dinleyen, farklılıklara saygı duyan, zor durumda olana el uzatan ve başkasının sevincini kendi kaybı gibi görmeyen insanlar, yalnızca bireysel huzuru değil, ortak yaşamın kalitesini de yükseltir. Çünkü insan, yalnızca kendisi için yaşadığında değil, başkalarının hayatına da güzellik katabildiğinde derin bir anlam duygusu kazanır.

​Bir insanın yükünü hafifletmek, bazen uzun nasihatlerden daha değerlidir. Birinin derdini yargılamadan dinlemek, bazen en pahalı hediyeden daha anlamlıdır. Samimi bir teşekkür, içten bir özür veya karşılık beklemeden yapılan küçük bir iyilik, bir insanın bütün gününü değiştirebilir.

​Belki de mutluluğun en güçlü yanlarından biri budur: Paylaşıldığında eksilmemesi.

​İnsan yaş aldıkça bazı gerçekleri daha iyi anlıyor. Her tartışmayı kazanmak zorunda olmadığını, herkes tarafından sevilmenin mümkün olmadığını, her fırsatın peşinden koşmanın gerekli olmadığını… Zamanın sınırlı, hayatın ise tahmin edilemez olduğunu kavradıkça neyin gerçekten önemli olduğu daha belirgin hâle geliyor.

​Bazen haklı olmaktan vazgeçmek huzuru korur. Bazen geçmişi değiştiremeyeceğini kabul etmek geleceğe yer açar. Bazen de hayatından uzaklaşan insanları zorla geri getirmeye çalışmak yerine, geride kalan güzelliklere bakmak gerekir.

​Bu, acıları yok saymak ya da her koşulda gülümsemeye çalışmak değildir. Gerçek mutluluk; insanın üzülmesine, yorulmasına ve zaman zaman umudunu kaybetmesine de alan tanır. Her gün güçlü olmak zorunda değiliz. Her soruna hemen bir çözüm bulmak, her yarayı tek başımıza iyileştirmek zorunda da değiliz.

​Bazen yeniden ayağa kalkmanın ilk adımı, yorulduğumuzu kabul etmektir.

​Mutluluk, hiç düşmemek değil; düştüğümüzde kendimize yeniden inanabilmektir. Her şeyi kontrol edebilmek değil; kontrol edemediğimiz şeylerle yaşamayı öğrenebilmektir. Hayatın bütün sorularına cevap bulmak değil, cevaplayamadığımız sorularla da yolumuza devam edebilmektir.

​Belki de bu yüzden mutluluğu büyük olayların gerçekleşmesine bağlamak yerine, günlük hayatın içinde küçük ama gerçek bağlar kurmayı öğrenmelizyiz. Sevdiklerimize zaman ayırmalı, sağlığımızın kıymetini bilmeli, emeğimize saygı duymalı ve kendimize karşı daha anlayışlı olmalıyız. Başarılarımızı küçümsememeli, başarısızlıklarımızı da kişiliğimizin tamamı olarak görmemeliyiz.

​Çünkü insanın değeri, yalnızca kazandıklarıyla ölçülemez. Bir unvan, bir banka hesabı ya da toplumdaki bir mevki, insanın bütün hikâyesini anlatmaya yetmez. Geride bıraktığımız iz; çoğu zaman insanlara nasıl davrandığımızda, kimlerin hayatına dokunduğumuzda ve kendimizden sonra nasıl hatırlanmak istediğimizde saklıdır.

​Günün sonunda hepimizin ihtiyacı aynı olmayabilir; fakat hepimiz anlaşılmak, değer görmek, güven duymak ve hayatımızın bir anlamı olduğuna inanmak isteriz.

​Öyleyse belki de kendimize bugün şu soruyu sormalıyız: Mutlu olmak için daha neyi elde etmem gerekiyor, yoksa sahip olduğum hayatın içinde henüz fark etmediğim hangi güzellikler var?

​Bu sorunun cevabı herkes için farklı olacaktır. Fakat insanın kendi hayatına daha dikkatli bakması, başkalarının beklentileriyle kendi isteklerini ayırt etmesi ve zamanını gerçekten değer verdiği şeylere ayırması, mutluluğa giden yolda önemli bir başlangıç olabilir.

​Unutmayalım ki hayat, bütün eksiklerimizi tamamlamamızı beklerken geçip gidecek kadar kısa. Her şeyi bir gün yapmak üzere ertelemek, bazen en güzel anları kaçırmaktır. Sevgimizi söylemek, bir gönül almak, bir dostu aramak ve kendimize biraz nefes alacak alan açmak için kusursuz zamanı beklememeliyiz.

​Çünkü mutluluk, hayatın bize her istediğimizi vermesi değil; hayatın içindeki gerçek değerleri fark edebilecek bir yüreğe sahip olmaktır.

​Ve belki de insanın ulaşabileceği en büyük huzur, bir gün geriye dönüp baktığında her şeye sahip olduğunu görmek değil; yaşadığı hayatın içinde sevdiğini, sevildiğini, iyilik yaptığını ve kendisi olarak kalabildiğini bilmektir.

​Mutluluk bazen aradığımız uzak bir ülke değil, içinden geçerken görmeyi unuttuğumuz kendi hayatımızdır.

​Belki de artık biraz yavaşlamanın, daha çok dinlemenin, daha az kıyaslamanın ve sahip olduğumuz zamanın kıymetini bilmenin vaktidir.

​Çünkü hayatın sonunda geriye kaç şeyi biriktirdiğimizden çok, kaç güzel anı gerçekten yaşadığımız kalacaktır.

​Mehmet GÖKSELLİ

Editör, Yazar, Yayın Kurulu Üyesi, Denetmen

​Kaybolmak kötü bir şey değildir. Bazen insanın kendi yolunu bulabilmesi için önce kaybolması gerekir. İnsana çocukluktan itibaren kaybolmaması tembihlenir. Yoldan çıkmaması, uslu durması ve herkesin yürüdüğü güvenli rotada kalması istenir. Bu telkinle büyüyen insan, kalabalıkların yürüdüğü yolu kendi yolu zanneder. Bu yol güvenlidir. Mantıklıdır. Onaylanır ve alkışlanır. Fakat yolun sonuna gelindiğinde beklenen tatmin gelmez. Onun yerine derin bir yorgunluk başlar. Bu yorgunluğun sebebi yolun uzunluğu değildir. İnsanı asıl yoran şey, kendine ait olmayan bir yolu uzun süre yürümektir. Birçok insanın hayatındaki önemli kararlar başkalarının beklentisine göre şekillenir. Okunacak bölüm, yapılacak iş, yaşanacak şehir ve kurulacak hayat çoğu zaman çevrenin mantığına göre belirlenir. İnsan da kaybolmamak adına bu hazır haritayı takip eder. Harita hatalı değildir. Sadece o harita başkasının hedefine aittir. Bu yüzden varılan her noktada bir yabancılık hissi oluşur. Dışarıdan bakıldığında her şey yolunda görünür, fakat içsel bir eksiklik hissi devam eder. Eksik olan şey yolun kendisi değil, kişinin o yolun içinde olmamasıdır. Başkalarının yolunda yürümenin iki net sonucu vardır.

​Birincisi, hızlı yorulmaktır. İnsanın sevmediği, istemediği bir hayatı taşıması ağır bir yüktür. Sabahları hissedilen isteksizliğin kaynağı çoğu zaman tembellik değil, taşınan yanlış yükün ağırlığıdır.

​İkincisi, varamamaktır. Ne kadar emek verilirse verilsin, o yol insanı başkasının varmak istediği yere götürür. Kişinin kendi varmak istediği yere değil. Durmak, yavaşlamak ve yorulduğunu fark etmek bir başarısızlık değildir. Bu durum bir farkındalık anıdır. İnsanın ilk defa kendi yolunu aramaya başladığı andır. Kendi yolunu bulmak büyük planlar gerektirmez. Üç temel odak, yönü yeniden belirler.

​Birinci odak, beklentiden arınmaktır. Hayatı başkalarının onayından ve beğenisinden arındırmaktır. Dış sesler sustuğunda, insanın gerçekten ne yapmak istediği netleşir. Bu netlik, kişisel yolun başlangıç noktasıdır.

​İkinci odak, enerji veren şeyi bulmaktır. İnsanı neyin yorduğunu herkes bilir. Asıl önemli olan, neyin enerji verdiğini bulmaktır. Üretmek, yazmak, yürümek, öğrenmek veya sessiz kalmak olabilir. İnsana enerji veren detay, doğru istikametin işaretidir.

​Üçüncü odak, bugüne yatırım yapmaktır. Geleceğe dair büyük adımlar yerine, bugün sadece kendisi için bir zaman aralığı ayırmaktır. Başkalarının beklentisinden uzak, sadece kendinize ayırdığınız bir saat. Her gün tekrarlanan bu bir saat, zamanla kişinin kendi yoluna dönüşür. Yanlış yolda olan insan, kaybolduğunu fark etmez ve aynı hızla yürümeye devam eder. Kaybolduğunu fark eden insan ise durur, fark eder ve yön değiştirir. Bu durum bir kayboluş değildir. Bu durum, insanın kendine ve kendi hedefine doğru attığı ilk adımdır. Bazen haritanın karışmasına izin vermek gerekir. Çünkü kendi yolunu bulan herkes, bir zamanlar kaybolmayı göze almış olandır.

​Bugün kendine izin ver. Biraz kaybol. Biraz yolunu şaşır. Çünkü kendi yolunu ancak kaybolmayı göze alanlar bulur.

​Fikriye Kaya

​Mihriban, bir aşkın adı değildir yalnızca. Mihriban; söylenememiş sözlerin, içine gömülmüş hasretin, gururla susulmuş bir sevdanın türküsüdür. “Lambada titreyen alev üşüyor” dizesi, ateşin bile üşüdüğü bir yalnızlığı anlatır. Seven vardır ama söyleyemez, yanan vardır ama belli edemez. İşte Mihriban’ın asaleti buradadır: Aşkını bağırarak değil, susarak yaşar.

​Musa Eroğlu’nun sesi bu türküyü sadece söylemez, yaşar. Bozkırın rüzgârı gibi yalın, dağlar kadar vakur bir yorumdur bu. Ne bir fazlalık vardır ne de bir eksiklik. Her hece yerli yerinde, her nefes kader kadar ağırdır. Eroğlu’nun sesi, Anadolu’nun hafızası gibidir; neyi anlattığını bilir, neyi sakladığını da…

​Mihriban, geçici heveslerin değil, ömürlük sevdaların türküsüdür. Gururu olan bir aşkın, edebi olan bir bekleyişin sesidir. Bugün hâlâ ilk günkü gibi dinleniyorsa, hâlâ yüreği titretiyorsa bunun sebebi samimiyetidir. Çünkü Mihriban, halktan kopmamış, halkın kalbinden doğmuştur.

​Bu türkü, Anadolu’nun yüz akıdır. Musa Eroğlu ise bu toprakların sesi, vicdanı ve onurudur. Mihriban’ı dinlerken insan şunu anlar: Bazı aşklar kavuşmak için değil, insanı insan yapmak için yaşanır.

​KIRIK ZAMANLAR GÜNLÜĞÜ, Sayfa 190

Zeynep Kıvanç

​İnsan, hayatı hep bir şeyleri doldurma çabasıyla geçirir. Sabah başlanan işler, akşama kadar yetişilen koşturmacalar, aileye sunulan destekler ve bitmek bilmeyen sorumluluklar… Bütün bu yoğunluğun ortasında bazen eliniz boş kalır. Emeğinizin karşılığını göremez, çabanızın somut bir sonuca varmadığını görürsünüz. İşte o an, içimize yayılan o büyük boşluk bizi korkutur. Oysa kaçtığımız o boşluk, aslında en dürüst aynadır.

​Boşlukla dost olmak, her şeyin kontrol altında olmadığını kabullenmekle başlar. İnsan; elinde olanların değil, elinden kayıp gidenlerin de hayatın bir parçası olduğunu anladığı an o ağır yükten sıyrılır. Sürekli bir şeyleri başarma, tam olma ve mükemmeli yakalama zorunluluğu insanı yorar. Avuçlarınız boş kaldığında, tutmaya çalışmaktan yorulduğunuz o hırslar da düşer ellerinizden.

​O boşluk hissiyle barıştığınızda, hayatın her anını bir sonuca bağlama mecburiyetiniz biter. Sadece çabalamanın, niyet etmenin ve yolda olmanın kendisi yeterli gelmeye başlar. Beklentiler azaldıkça zihin sakinleşir; zihin sakinleştikçe omuzlardaki yük hafifler. Çünkü insan, ancak hiçbir şey tutmadığı zaman kollarını gerçekten açabilir. Boşluk, bir eksiklik değil; yeni bir nefes alma alanıdır. Ve o sessiz boşlukla dost olan insan, hayatın rüzgârına karşı artık çok daha dirençli ve huzurludur.

​Bir şehre girdiğinizde ilk gördüğünüz şey binalardır.

​Caddeler…

Meydanlar…

Kaldırımlar…

Trafik…

Mağazalar…

İnsan kalabalığı…

​Ama bir şehri şehir yapan bunların toplamı değildir. Çünkü şehir dediğimiz şey, taşın ve betonun çok ötesindedir.

​Bir şehir; içinde yaşayan insanların birbirine nasıl baktığı, yaşlısına nasıl davrandığı, çocuğuna ne bıraktığı, yoksulunu görüp görmediğidir. Sokakta düşene el uzatıp uzatmadığı, geçmişini koruyup korumadığı ve belki de en önemlisi, güçsüzün hakkını gözetip gözetmediğidir.

​İşte tam burada insanın aklına zor ama önemli bir soru geliyor: Bir şehrin vicdanı olur mu?

​Bence olur. Hem de insanın vicdanından daha görünür bir biçimde. Çünkü bireyin vicdanı çoğu zaman kendi içinde yaşanır, şehrin vicdanı ise sokakta görünür.

​Bir Şehrin Vicdanı Kaldırımlarında Yürür

​Bir şehrin vicdanını anlamak için önce gökdelenlerine bakmayın; kaldırımlarına bakın.

​Engelli bir insan o kaldırımda rahatça yürüyebiliyor mu?

​Yaşlı bir insan karşıdan karşıya güvenle geçebiliyor mu?

​Çocuklar için güvenli alan var mı?

​Arabası olmayan insan da şehirden eşit biçimde yararlanabiliyor mu?

​Bir anne çocuğuyla sokağa çıktığında kendisini güvende hissediyor mu?

​Eğer bir şehir bütün bunları düşünüyorsa orada yalnızca şehircilik değil, vicdan da vardır. Çünkü şehir planlaması yalnızca mühendislikten ibaret değildir. Bir şehrin kime göre tasarlandığı, aslında o toplumun kimi önemsediğini gösterir.

​Geniş yollar yapmak kolaydır; ama o yollarda yürüyemeyen insanı düşünmek başka bir meseledir. Büyük binalar dikmek mümkündür; ama o binaların arasında insana nefes alacak alan bırakmak bir medeniyet tercihidir.

​Şehirler de Hatırlar

​Her şehrin bir hafızası vardır. Bir eski sokak, bir meydan, bir çeşme, bir okul, bir ağaç, bir tren garı, bir mahalle kahvesi, bir zamanlar çocukların oynadığı boş arsa… Bunların her biri şehrin hafızasında bir cümledir.

​Fakat şehirler bazen kendi geçmişlerinden utanıyormuş gibi davranıyor. Eski olanı yıkıyor, yerine daha büyük olanı yapıyor. Hatıranın yerine rantı koyuyor, kimliğin yerine birbirinin kopyası binaları dikiyor.

​Sonra da dönüp soruyoruz: “Bu şehir neden ruhsuzlaştı?”

​Çünkü ruh, betonun içinde kendiliğinden oluşmaz; ruh, hafızanın korunmasıyla oluşur. Bir şehrin geçmişini yok etmek, yalnızca eski binaları ortadan kaldırmak değildir; o şehirde yaşamış insanların hikâyelerini de sessizleştirmektir.

​Bir Şehrin Vicdanı En Çok Görünmeyen İnsanlara Bakar

​Şehrin vicdanını anlamanın en kolay yolu şudur: O şehirde en az güce sahip olan insanların hayatına bakın.

​Eğer bir şehir yalnızca zenginine konfor sağlıyor, yoksulunu görünmez kılıyorsa; merkezindeki yaşam kalitesi ile kenar mahalleleri arasında uçurum varsa; bazı çocuklar kaliteli eğitime, parklara, kültüre ve güvenli alanlara doğarken bazı çocuklar bunların hiçbirine ulaşamıyorsa o şehir büyümüş olabilir ancak henüz gelişmiş değildir. Çünkü medeniyet, en güçlü olanın ne kadar rahat yaşadığıyla değil, en kırılgan olanın ne kadar korunduğuyla ölçülür.

​Bir şehrin gerçek zenginliği AVM’lerinin sayısı değildir. O şehirde kimsenin aç kalmaması, kimsenin sokakta çaresiz bırakılmaması, yaşlıların unutulmaması, çocukların korkmadan oynayabilmesi, kadınların kendilerini güvende hissedebilmesi, engellilerin şehrin her yerine bağımsız ulaşabilmesi ve insanların birbirine “Bana ne?” demek yerine “Nasıl yardımcı olabilirim?” diyebilmesidir.

​Şehrin Vicdanı Bazen Bir Esnafın Dükkânındadır

​Vicdanı sadece belediye binalarında, resmî kurumlarda veya büyük projelerde aramak da yanlıştır. Bazen bir mahalle bakkalındadır, borç defterindedir, ihtiyacı olan komşusuna sessizce yardım eden esnaftadır, yolda kalmış bir yabancıyı evine misafir eden insandadır, yaşlı komşusunun pazarını taşıyan gençtedir, mahalledeki çocuğun eğitimine destek olan öğretmendedir, bir sokak hayvanına su bırakan kişidedir.

​Çünkü şehir dediğimiz şey kurumların değil, insanların ortak davranışlarının toplamıdır. Belediye park yapabilir ama o parkın ruhunu insanlar oluşturur. Kurum yol yapabilir ama o yolda birbirine saygılı davranıp davranmamak insanların tercihidir. Kanun düzen sağlayabilir ama vicdan, insanın başkasına kanun zorlamadan hakkını vermesidir.

​Bir Şehrin Vicdanı Kriz Anında Ortaya Çıkar

​İyi günlerde herkes medeni görünebilir. Asıl mesele zor zamanda ortaya çıkar: Deprem olduğunda, sel bastığında, yangın çıktığında, ekonomik kriz derinleştiğinde, bir mahallede ihtiyaç büyüdüğünde…

​İşte o zaman şehrin gerçek yüzünü görürüz. İnsanlar kapılarını birbirine açıyor mu? Yardım yalnızca kameralar varken mi yapılıyor? Kimse görmediğinde de ihtiyaç sahibinin yanında olunuyor mu?

​Bir şehrin vicdanı en çok kriz anlarında konuşur. Çünkü kriz, toplumun makyajını siler ve geriye karakter kalır.

​Şehir Büyüyebilir Ama İnsan Küçülebilir

​Son yıllarda şehirleri büyütmekten çok söz ediyoruz. Yeni yollar, yeni konutlar, yeni alışveriş merkezleri, yeni projeler, yeni kuleler… Ama bazen şu soruyu unutuyoruz: Şehir büyürken insan da büyüyor mu?

​Daha yüksek binalar yapıyoruz ama birbirimize daha yüksek duvarlar örüyoruz. Daha hızlı ulaşım araçlarına sahibiz ama birbirimize ayıracak zamanımız azalıyor. Daha fazla iletişim aracımız var ama komşumuzun hâlini bilmiyoruz. Daha büyük meydanlar yapıyoruz ama o meydanlarda insanları bir araya getirecek ortak duyguları kaybediyoruz.

​Şehir büyüyor fakat insan küçülüyorsa ortada bir gelişme değil, yalnızca fiziksel bir büyüme vardır.

​Bir Şehrin Ruhu, Çocuklarına Bıraktığı İzdir

​Bir şehrin gerçek geleceğini görmek istiyorsanız çocuklarına bakın. Çocuklar o şehirde nasıl büyüyor? Sokakta oyun oynayabiliyor mu, ağaçlara dokunabiliyor mu, kütüphaneye ulaşabiliyor mu, spor yapabileceği alanı var mı, kültürle tanışabiliyor mu, kendisine ait hissedebileceği bir mahalle bulabiliyor mu?

​Çünkü çocukların yaşadığı şehir, yarının toplumudur.

​Bugün çocukların önünden parkları çekerseniz yarın onlardan sosyal sorumluluk bekleyemezsiniz. Bugün onlara yalnızca tüketmeyi öğretirseniz yarın paylaşmayı kendiliğinden öğrenmelerini bekleyemezsiniz. Bugün onlara “Güçlü olan kazanır.” derseniz yarın adalet duygusunun güçlü olmasını bekleyemezsiniz. Bir şehir çocuklarına ne öğretiyorsa gelecekte onu yaşar.

​Vicdanı Olan Şehir Kimseyi Yalnız Bırakmaz

​Belki de şehirlerin en büyük sınavı budur: İnsan yalnız kaldığında ne oluyor?

​Yaşlı yalnızsa kim kapısını çalıyor? Genç işsizse kim elinden tutuyor? Çocuk yoksulluk içinde büyüyorsa kim fark ediyor? Bir aile evsiz kaldığında kim görüyor? Bir insan psikolojik olarak çöktüğünde çevresinde onu dinleyecek biri var mı?

​Çünkü modern şehirlerin en büyük çelişkilerinden biri şudur: İnsan sayısı arttıkça yalnızlık da artabiliyor. Milyonlarca insanın yaşadığı şehirlerde insan kendisini hiç olmadığı kadar görünmez hissedebiliyor.

​Kalabalık var ama temas yok.

Gürültü var ama sohbet yok.

İletişim var ama yakınlık yok.

Binalar birbirine yakın, insanlar birbirine uzak.

​İşte şehir planlarının hiçbirinde görünmeyen ama şehirlerin geleceğini belirleyen mesele budur.

​Peki, Bizim Şehirlerimizin Vicdanı Nerede?

​Belki de bu sorunun cevabı ne belediyede ne valilikte ne de başka bir kurumdadır; cevap hepimizin içindedir. Çünkü bir şehrin vicdanı, o şehirde yaşayan insanların vicdanlarının toplamıdır.

​Kaldırıma aracını park eden de şehrin bir parçasıdır, yerdeki çöpü görüp geçen de; yaşlı bir insanın elindeki poşeti taşıyan da, sokak hayvanına zarar veren de; ihtiyaç sahibine yardım eden de, kamusal alanı kendi malı gibi kullanan da, başkasının hakkını gözeten de…

​Şehir dediğimiz şey bize her sabah yeniden sorulan ortak bir sorudur: “Bugün burada nasıl yaşayacağız?”

​Bencilce mi, saygıyla mı? Sadece kendimizi düşünerek mi, yoksa bizden sonra gelecekleri de hesaba katarak mı?

​Dolayısıyla Bir Şehir, İnsanına Bakınca Kendini Ele Verir

​Bir şehrin vicdanı olup olmadığını anlamak için onun en büyük meydanına gitmeye gerek yoktur. Bir ara sokağa girin, bir mahalleye bakın, bir otobüse binin, bir devlet hastanesinin kapısında bekleyin, bir okulun çıkışında çocukları izleyin, bir pazar yerinde yaşlı bir insanın nasıl karşılandığına bakın, bir kaldırımda tekerlekli sandalye kullanan bir insanın önündeki engeli görün, bir sokakta tek başına yürüyen kadının yüzündeki güvene bakın. İşte orada görürsünüz şehrin gerçek yüzünü.

​Çünkü şehirler kendilerini tabelalarıyla değil, insanlarına nasıl davrandıklarıyla anlatır. Ve belki de bir şehrin vicdanı büyük anıtlarda değil, her gün kimsenin fark etmediği küçük iyiliklerde yaşar:

​Bir kapının açılmasında…

​Bir koltuğun yaşlıya verilmesinde…

​Bir çocuğun başının okşanmasında…

​Bir hakkın sahibine teslim edilmesinde…

​Bir ağacın kesilmekten kurtarılmasında…

​Bir sokakta yere çöp atılmamasında…

​Bir insanın “Bana ne?” demek yerine “Bu da benim meselem.” diyebilmesinde…

​Çünkü şehir dediğimiz şey, üzerinde yaşadığımız toprak parçasından çok daha fazlasıdır. Şehir, birbirimize karşı verdiğimiz ortak sözün adıdır. O söz bozulduğunda şehir yalnızca kirlenmez, vicdanını kaybeder.

​Ve bir şehrin yeniden güzelleşmesi çoğu zaman yeni binalarla değil, insanların birbirine yeniden insan gibi davranmasıyla başlar.

​Mehmet GÖKSELLİ

Editör / Yazar / Yayın Kurulu Üyesi / Denetmen

​İçimden avaz avaz ağlamak gelse bile gözlerimin kurutulmuşluğuyla ve o gözyaşlarının yetersizliğiyle mücadele etmek zorunda kalıyorum. Ağlamak isterken göz pınarlarında donup kalan o bitmişlikle savaşmak, taşınması ne kadar ağır bir duygu... Bir güzelin gözyaşı gibi duru ama ancak zorlayınca, sıkılınca sızıyor bazı damlalar. Belki de yaşadığım bunca zorluğun, içimde biriken yüklerin adını bu şekilde koyuyorum. Uzun zamandır böyle değildim. Bedenimi saran bu yeni ruh hali, alıştığım her şeyin ötesinde, son derece sıra dışı... Sanki göz pınarlarımda bekleyen ama bir türlü yanağımdan süzülmeyen o son damla gibi bir eşikteyim. Bazen insanın içindeki fırtına, dışarı süzülen birkaç damla yaştan çok daha büyük olur. Ağlamak istedikçe kuruyan gözler, acının hafiflediğini değil; aksine ruhun kabuk bağladığını gösterir. İnsan kabuk bağlarken canı yanar ama en çok da o kabuğun altındaki yabancı hissiyata alışmaya çalışırken bocalar. İyileşmenin yeni halidir bu aslında. Zihnimin odalarında dolaşan ilham, tam da bu çelişkiden besleniyor belki de. Kelimeler kâğıda dökülürken ruhum kendi sessiz dökümünü yapıyor. Her cümle, akamayan bir gözyaşının kâğıttaki gölgesi gibi... Eskiden beni ben yapan hislerin yerini alan bu yeni hal; ne tamamen bir teslimiyet ne de tam anlamıyla bir direniş.

​Bedenim bu yabancı ritme ayak uydurmaya çalışırken ben kalemimle o sarsıntıyı sabitlemeye çalışıyorum. Şimdilerde gözlerimden akamayan ne varsa hepsi parmak uçlarımdan kâğıda sızıyor. Belki de bu yüzden sabahın ilk ışıklarıyla gelen o ilham dolu saatler bana gözyaşı değil; hiç susmayacak bir anlatı armağan ediyor. Değiştim, ağladım, kabuk bağladım, iyileştim; işte bu satırlar da o değişimin ilk tanığı.

​Bir güzelin gözyaşları kadar sulu…

​Manzaraya sırt çevrilen o eski odada; zamanın yorgunluğunu taşıyan ahşap bir masa ve eski malzemelerin arasında duruyordu ayna. Karşıda ise gökyüzünün ve yeryüzünün tüm cömertliğini, akıp giden hayatın o sonsuz akışını seren engin bir manzara vardı. Oysa biz, o büyük hakikate sırtımızı döndük. Gözümüzü pencereden kaçırıp sadece o küçük aynanın sunduğu hayale sığındık.

​O ayna, sandığımız kadar güçlü değildi. Ama insan, zayıf anlarında kendine bir dayanak arar; biz de gücü o aynada aradık. O küçük yansımaya bakarak kendimizi güçlü sandık. Daha da acısı, o aynanın gösterdiği suretlere aldanıp yanımızdakileri dost bildik. Oysa yanımızdakiler ne toprağın sadakatine ne de rüzgârın samimiyetine benzeyen, sadece birer yabancı gölgeden ibaretti.

​Yıllarımızı o odada, o sahte yansımaların peşinde tükettik. Ömrün en güzel mevsimleri eriyip gitti. Çok mücadele verdik; rüzgâra direndik, toprağın sabrını sınadık. Gün geldi, yine o aynanın önüne geldik. Ancak bu kez eskisi gibi değildik. Zaman, o camın arkasındaki gerçeği çoktan göstermişti. Aynaya baktık ama ne o eski güce inandık ne de yanımızda dost görünen o insanlara yaklaştık. Araya mesafe koyduk.

​Hayat, daracık odalara sığdırılamayacak kadar geniştir. Dünyanın düzeni, mevsimlerin döngüsü ve yeryüzünün sükûneti bize her gün aynı şeyi fısıldar: Gerçek, içine hapsolunan cam parçalarında değil, dışarıda akıp giden hayatın kendisidir. İnsan; dost bildiği gölgelerin aslında sadece birer yansımadan ibaret olduğunu, ancak o oda karardığında anlar.

​Bugün o manzaraya dönüp bakarken soruyoruz kendimize: Pencere ardına kadar açık dururken o yorgun aynaya bakmakta inat etmek neden?

​Oysa hayat, insanın planlarına aldırmadan geçip gidiyor. Bir sabah uyanıyoruz; çocukluğumuz biraz daha uzaklarda kalmış oluyor. Aynaya bakıyoruz, yüzümüzde dün olmayan bir çizgi görüyoruz. Bir zamanlar bize uzun gelen yılların, şimdi nasıl da kısaldığını fark ediyoruz.

​Meğer hayat, büyük olaylarla değil; küçük ayrılıklarla eksiliyormuş. Bir daha uğramadığımız sokaklar, aramadığımız insanlar, ertelediğimiz ziyaretler, "sonra konuşuruz" deyip bir daha konuşamadıklarımız… Hepsi hayatın sessizce bizden aldığı şeyler. Bazı insanlar hayatımızdan çıkıp gidiyor. Bazıları ise yanımızda kalıyor ama biz yine de onlara yetişemiyoruz. Çünkü insan bazen sevdiklerinin yanında yaşarken bile onlarla geçireceği zamanın sınırlı olduğunu unutuyor. Bir annenin sesini, bir babanın nasihatini, bir çocuğun küçücük ellerini, bir dostun içten gülüşünü sıradan sanıyor.

​Sonra bir gün anlıyor ki hiçbir şey sıradan değilmiş. Bugün elimizde olan, yarın hatıra olabilir. Bu yüzden hayatı sürekli "bir gün"lere bırakmamak gerekiyor.

​Bir gün giderim. Bir gün ararım. Bir gün söylerim. Bir gün affederim. Bir gün severim. Bir gün kendime de vakit ayırırım... O "bir gün"lerin çoğu, hayatın takviminde hiç yazılı değil.

​Belki de yaşlanmak, yalnızca saçların beyazlaması değildir. Yaşlanmak; "keşke"lerin çoğalmasıdır biraz da. Keşke daha az kırılmış olsaydım. Keşke başkalarının ne düşündüğünü bu kadar önemsemeseydim. Keşke kendimi ertelemek yerine biraz da kendim için yaşasaydım.

​Hayat bize ikinci bir prova vermiyor. Geçen gün geri gelmiyor. Çocukluk geri gelmiyor. Bazı insanlar geri gelmiyor. Bazı fırsatlar, bazı bakışlar, bazı vedalar bir daha yaşanmıyor. İnsan, bütün bunları fark ettiğinde hayatın aslında ne kadar kısa olduğunu değil, ne kadar kıymetli olduğunu anlıyor.

​Belki de mesele uzun yaşamak değildir. Mesele, bize verilen zamanı gerçekten yaşamaktır. Bir fincan çayı acele etmeden içmek… Sevdiğimiz birinin sesini biraz daha uzun dinlemek… Bir çocuğun sorusuna sabırla cevap vermek… Kırdığımız birinden özür dilemek… Ve bütün bunları yarına bırakmamak... Çünkü hayat, biz daha hazır olduğumuzu düşünmeden geçiyor. Dün elimizden kaydı. Yarın henüz elimizde değil. Bize kalan yalnızca bugün. Belki de hayatın en büyük sırrı burada saklı: Geçip giden zamana üzülmek yerine, hâlâ elimizde olan zamana hakkını vermek.

​Bir gün geriye dönüp baktığımızda, hayatın ne kadar hızlı geçtiğini değil; o hayatın içinde gerçekten ne kadar var olduğumuzu hatırlayacağız. Keşke dememek için, bugünü biraz daha dikkatli yaşamak gerek. Hayat biz daha adını koyamadan, sessizce geçip gidiyor.

​Bence insan; bazen birilerine ya da dışarıda söyleyemediklerini ifade etmek, duygularını anlatabilmek ve en temel düzeyde yaşayabilmek için yazar.

​Evet, evet; doğru duydunuz. Bazen insan yaşamak için yazar. Yaşamak için su, ekmek neyse bazı insanlar için de yazmak odur.

​Yazmak insanı özgürleştirir, yüklerinden arındırır. Bu nedenle insan rahatlamak için yazar.

​Yazmak için masanın başına oturduğunuzda yazınızı bitirmeden o masadan kalkmak istemezsiniz. Çünkü anlatacaklarınız vardır.

​İşte bazen insan yazılarıyla var olabilmek için yazar.

​Peki ya siz?

​Sizin yazma amacınız nedir?

​Aslında bu iki soru sadece bizim gazetemiz için değil, okumaya heves eden herkes için ortak bir soru. Çünkü bazen insan okumak istiyor ama nereden okumaya başlayacağını bir türlü karara bağlayamıyor. Evet, insan bazen okumaya heves ediyor ama nereden ve nasıl başlayacağını dahi bilemiyor. Bazen bir kitapçıya uğruyorsun; onlarca kitap arasında hangi kitabı alıp okumaya başlayacağın konusunda kararsız kalıyorsun.

​Öncelikle şunu bilmek gerekiyor ki okumaya başlamak için kendimize çok büyük hedefler koymaya gerek yok. İlk günden illa yüz sayfa kitap okuyacağım demek yerine; günde on veya on beş sayfa, yahut yarım saat kitap okuyacağım diyebiliriz. Çünkü asıl önemli olan şey çok okumak değil, okumayı hayatımızın bir parçası hâline getirebilmektir.

​Doğan Cüceloğlu'nun insanın kendisini geliştirmesi ve yaşamını anlamlandırması üzerine yaptığı çalışmaların da bize hatırlattığı önemli bir gerçek var: İnsan, kendini geliştirmeye ve öğrenmeye devam ettiği sürece değişir. Okumak da bu değişimin en güçlü yollarından biridir.

​Peki, neler okuyalım?

​Bunun tek bir cevabı yok. Çünkü herkesin ilgisi, merakı ve hayat tecrübesi farklı. Bir insan roman okumaktan hoşlanabilir; bir başkası tarih kitaplarından, bir diğeri felsefeden veya şiirden keyif alabilir. Bu nedenle okumaya başlarken ilk yapmamız gereken şey, kendimizi tanımaktır.

​Kendinize şu soruyu sorun: “Ben neyi merak ediyorum?”

​İnsan ilişkilerine merakınız varsa psikoloji, geçmiş tarihe merakınız varsa tarih, hayatın anlamına merakınız varsa felsefe, başka insanların hayat hikâyelerine merakınız varsa roman okuyun. Eğer duygularınızı anlamak ve onlara yön vermek isterseniz de şiir okuyabilirsiniz.

​Burada önemli nokta, bir günde yüklenip yüz sayfa, iki yüz sayfa okuma çalışması yapmamaktır.

​Hiç kitap okuma alışkanlığımız yoksa günde on sayfadan başlayabilirsiniz.

​On sayfa gözünüze küçük görünebilir fakat her gün düzenli bir şekilde okursak çok faydasını göreceğinizden eminim. Burada önemli olan bir günde çok okumak değil, kitap okumayı hayatımızın bir parçası hâline getirebilmektir.

​Başka bir önemli husus ise seçtiğimiz kitaplardır.

​Her popüler kitap bize uygun olmayabilir. Bir kitabın çok okunması, çok satması veya herkes tarafından okunması o kitabın bize uygun olacağı anlamına gelmez. Çünkü o kitabın bizim ruh hâlimize iyi gelmeyeceği ne malum? Belki de sevmeyeceğiz. Yani herkes okuyor diye bizim de okuma zorunluluğumuz yoktur.

​Bazen bir kitabı birkaç sayfa okur ve çabucak sıkılırız; bu durum genelde okurlarımdan aldığım soruların başında geliyor. Peki, bize hitap etmeyen yani anlamadığımız bir eseri gerçekten okumalı mıyız? Hayır, tabii ki de. Çünkü bize hitap etmeyen bir kitabı okumamalıyız. Kitap okumak bir yarış değildir ve her kitabı okuma zorunluluğumuz da yoktur.

​Okuduğumuz bir cümlenin günlerce hatta aylarca aklımızda kalması, bir düşüncemizi değiştirmesi ve bize hiç düşünmediğimiz bir konu hakkında sorular sordurması bir kazanımdır.

​Ben bu yazıyı hazırlarken üzerinde durduğum isimlerden biri Doğan Cüceloğlu oldu. Çünkü Doğan Cüceloğlu’nun insanın kendini geliştirmesi üzerine koyduğu çalışmalar, yıllar önce benim bakış açımı da değiştirmişti… Çünkü insan yalnızca dış dünyayı değil, kendisini de okumalıdır. Ne düşündüğünü, niçin bu şekilde davranışlar sergilediğini ve hayattan beklentisinin ne olduğunu anlamaya çalışmalıdır.

​İşte tam da bu noktada kitaplar insana rehber olmuştur. Fakat sadece kitap alarak okur olunmaz. Evimizde kitapların bulunması çok güzel bir şey; fakat onları alıp okumadan öylece süs gibi bırakmakla okur olunmaz.

​Bugün belki de en büyük zaman kaybımız diyebileceğimiz bir soru soralım: Bizler bilgi hazinesi olan kitaplar dururken neden kitap okumuyoruz?

​Bugün televizyon karşısında saatlerce oturup o programdan o programa atlıyoruz. Sosyal medyada birkaç saniye içerisinde yüzlerce içerik görüyoruz. Bir videodan çıkıp başka bir video izliyoruz. Fakat çoğu zaman şunu kendine hiç sordun mu: "O izlediğimiz programı anlatmaya kalksak kaç saniyesini anlatabiliriz?" İşte kitap okumayan bir birey bunu 5 saniye anlatır; kitap okuyan ise size özet hâlinde 2 saate yakın, hatta daha da fazlasını anlatır. 

İnsan bazen bütün ömrünü bir kapının açılmasını bekleyerek geçirir. Bir işin düzelmesini, bir insanın değişmesini, hayatın istediği hale gelmesini bekler. Oysa bazı kapılar dışarıda değil, insanın kendi içinde açılır.

Tasavvuf bize önce dışarıyı değil, içeriyi görmeyi öğretir. Çünkü insanın en uzun yolculuğu, bir yerden başka bir yere gitmek değil, kendinden kendine dönmektir.

Nefs, insana sürekli dışarıyı gösterir. "Biraz daha kazanırsan huzur bulursun, biraz daha sevilirsen tamamlanırsın, biraz daha sahip olursan eksik kalmazsın," der. İnsan da yıllarca bu sesin peşinden gider. Fakat elde ettikleri çoğaldıkça içindeki boşluğun neden büyüdüğünü anlayamaz.

Çünkü ruhun ihtiyacı olanı, dünyanın biriktirdikleriyle doldurmaya çalışmaktadır.

İşte insanın kendisiyle karşılaştığı yer tam da burasıdır.

Bir gün sahip olduklarının seni mutlu etmeye yetmediğini fark edersin. İnsanların alkışının içindeki sessizliği susturamadığını anlarsın. Çok konuştuğun halde kendini duyamadığını fark edersin.

Sonra yavaşlarsın.

Ve ilk defa kendi kalbinin kapısını çalarsın.

Orada geçmişinle, hatalarınla, korkularınla ve senden bile sakladığın taraflarınla karşılaşırsın. Kaçmak yerine bakabilirsen, dönüşüm de orada başlar.

Çünkü tasavvuf yalnızca dünyadan uzaklaşmak değildir. Dünyanın içinde yaşarken kalbinin dünyaya esir olmamasını öğrenmektir.

Elindekine şükretmek, kaybettiğinde isyan etmemek, gücün yettiğinde incitmemek, düştüğünde yeniden doğrulmak ve her şeyin üzerinde kendini değil hakikati aramak…

Asıl yolculuk budur.

İnsan kendini tanımaya başladığında, başkalarının hayatına bakarak kendi eksiklerini ölçmeyi de bırakır. Çünkü bilir ki; herkesin imtihanı farklı, taşıdığı yük farklı, yürüdüğü yol farklıdır.

Belki de yıllardır aradığın huzur, sana uzak bir yerde değildir.

Belki sen yanlış kapılarda bekledin.

Belki çok uzağa baktın.

Belki de kendine dönmeyi unuttun.

İnsan, kendinden kaçtıkça dünyayı büyütür, kendine döndükçe içindeki hakikati görmeye başlar.

Ve bazen bütün mesele, yeni bir hayat kurmak değil…

Kendine yabancılaştığın yerden geri dönmektir.

Fikriye Kaya 

​Ben kendimi bildim bileli içimde yarım kalmış bir şey taşıyorum. Nereye gitsem benimle geliyor. Bir şarkıda, bir kokuda, akşamın sessizliğinde ansızın karşıma çıkıyor. Bazen neyi özlediğimi bile bilmeden özlediğimi fark ediyorum. Çünkü bazı duyguların adı konulamıyor. Anlatsan eksik kalıyor, sustuğunda daha da büyüyor.

​Susmak...

​Artık büyük mutlulukların peşinde değilim. Yaş aldıkça daha iyi anlıyorum. Şimdilerde bir akşamın huzurlu geçmesi yeter bana. Yanımda sevdiğim insan olsun, dışarıda dünya kendi telaşına devam etsin; biz hiçbir yere yetişmek zorunda kalmayalım. Konuşmak zorunda olmadan aynı sessizliği paylaşabilelim. Çünkü insan, yanında kendisi gibi susabildiği birini bulduğunda dünyanın gürültüsü biraz olsun uzaklaşıyor.

​Susmak... Sevdiğinle anlam buluyor.

​Özlediğim herhangi bir şeyi düşündüğümde aklıma yalnızca o şey gelmiyor. Önce bir his geliyor. Tanıdık, sıcak ve yıllardır içimde bir yerlerde saklı kalmış bir his. Ve birden kapalı bir odanın penceresi açılmış gibi oluyor içimde. Bahar kokusu sarıyor her tarafı.

​Yıllar değişse de hayat başka yönlere savursa da özlem hissinin içimizde bıraktığı yer aynı kalıyor.

​— Ben o yeri kapatmaya çalışmadım —

​Çünkü artık biliyorum: Bazı özlemler insanı eksiltmek yerine hâlâ sevebildiğini hatırlatıyor. Beklemek yalnızca birini beklemek değil; hiçbir şey olmuyorken bile içinde küçücük bir ihtimali yaşatabilmek. Günler geçerken, mevsimler değişirken, hayat herkes için devam ederken bir hikâyenin içinde hâlâ tamamlanmamış bir sayfanın bulunması... Ve umut ile beklemek; bir insanı değil, bir durumu, olması gereken bir şeyi beklemek...

​Yine de umudumu kaybetmiyorum.

​O özlem denen hissin zaman zaman kapısını açıyorum, zaman zaman ondan uzaklaşıyorum. Ama her şey sustuğunda orada hâlâ küçük bir ışık görüyorum.

​Belki hayatın bize ayırdığı en güzel an henüz gelmemiştir.

​Ben buna inanarak yürüyorum. Çünkü insan elindeki her şeyi kaybetse bile içinde bir umut kalabiliyor. Ve bazen koskoca bir ömrü ayakta tutmaya küçücük bir umut yetiyor.

 Etrafımıza baktığımızda, her şeyde sessiz bir düzen görürüz. Sayılardan doğaya kadar her detay, kusursuz bir dengeyi taşır. Yaprakların damarları, kar taneleri ve dalgaların kıyıya vuruşu buna örnektir. Örneğin, bir portokalı ortadan ikiye kestiğimizde ya da bir elmanın içindeki çekirdek yerleşimine baktığımızda bu düzen hemen göze çarpar.

 Aynı uyum insan bedeninde de vardır. Sağ ve sol elin birbirine uyması, yüz çizgileri ve kalbin ritmi bizi bu düzene bağlar. Yürürken kolların ve bacakların uyumlu hareketi de bedenimizin dengesini gösterir. İnsan, dış dünyada bulduğu bu dengeyi kendi içinde de yaşamak ister.

Bu düzen, inançta da önemli bir yer tutar. Göklerin ve yerin bir ölçüyle kurulduğunu anlatan sözler ile her işin orta karar olmasını öğütleyen tavsiyeler aynı gerçeği söyler. Söz gelimi, bir işte aşırıya kaçmamak, hak gözetmek ve sözünde durmak ruhun dengesini gösterir.

Simetri, sadece bir şekil kuralı değildir; adaletin, saflığın ve hayatın iç düzenidir. Aynaya bakan herkes, bu büyük düzenin bir parçası olduğunu anlar.

Bir gün sana, seni ilk ne zaman başka türlü görmeye başladığımı anlatırım belki...

Hangi cümlenin bende gereğinden uzun kaldığını, hangi gülüşünü eve kadar taşıdığımı, kalabalığın içinde söylediğin sıradan bir “Nasılsın?”ın neden o gün duyduğum diğer bütün cümlelerden daha fazla aklımda kaldığını…

Belki sen bunların hiçbirini hatırlamayacaksın. Çünkü insanın hayatında sıradan olan bir an, başka birinin içinde yıllarca yaşayabiliyor. Aynı dakikanın iki insan için birbirinden ne kadar farklı anlamlara gelebileceğini düşününce zaman bile biraz haksız geliyor insana.

Bir gün sana, telefonumda adını gördüğümde neden istemsizce gülümsediğimi de anlatırım.

Bazen ne yazdığının bile önemli olmadığını… Çünkü insan bazı zamanlarda bir mesaj beklemiyor aslında; hatırlanmayı bekliyor. Gününün herhangi bir yerinde, gördüğün küçücük bir şeyin sana onu hatırlatmasını istiyor.

“Acaba şimdi ne yapıyordur?” diye birkaç saniyeliğine bile olsa birinin zihninden geçebilmek…

Belki sevilmenin en sessiz biçimlerinden biri budur. Kimsenin bilmediği, hatta bazen karşı tarafın bile farkında olmadığı küçücük bir yer edinmek.

Sana anlatmadığım zamanlar da oldu. Yazmak isteyip yazmadığım, bir bahaneyle konuşabilecekken sustuğum, kendi kendime: “Bu kez bırak, bakalım o da seni merak edecek mi?” dediğim günler…

O günlerde öğrendim ki beklemek, saatleri geçirmek değilmiş. Beklemek, insanın kendi içinde binlerce ihtimalle aynı masaya oturmasıymış.

“Belki yoğundur,” diyorsun.

“Belki aklına gelmedim.”

Sonra kalbin başka bir ihtimal buluyor, aklın onu susturmaya çalışıyor. İnsan en çok da cevabını bilmediği şeyleri düşündükçe yoruluyor.

Belki bir gün sana, seni ne kadar çok istediğimi değil, seni isterken kendimle ne kadar çok mücadele ettiğimi anlatırım. Çünkü birinin hayatına girmek istemekle, onun hayatında kendine yer aramak arasında ince bir çizgi var. İnsan sevince o çizgiyi kolayca kaybedebiliyor. Biraz daha konuşmak, biraz daha yanında olmak, gününün içinde küçük de olsa bir yer edinmek istiyor. Sonra bir yerde durup kendine şunu sorması gerekiyor: 

"Ben gerçekten onun hayatına davet ediliyor muyum, yoksa kapının önünde kendime bir yer mi yapmaya çalışıyorum?"

İşte insanın kalbiyle gururu değil, sevgisiyle saygısı tam orada sınanıyor.

Bir gün sana, senden hiçbir zaman büyük şeyler istemediğimi de anlatırım.

Belki yalnızca biraz karşılık...

Bir adım...

Sebepsizce gelen bir mesaj...

Ben sormadan anlatmak istediğin bir şey... Kalabalığın içinde gözlerinin beni araması kadar küçük, benim içinse dünyalar kadar büyük şeyler…

Çünkü insan sevdiği kişiden her zaman:

“Ben de seni seviyorum” cümlesini beklemiyor. Bazen yalnızca tek taraflı yürümediğini bilmek istiyor.

Ama bütün bunları şimdi anlatamam.

Belki henüz zamanı değil.

Belki bazı duygular söylenmeden önce biraz insanın içinde büyümeli, ne olduğunu kendisine anlatmalı.

Çünkü söylenen her şey artık iki kişiye ait oluyor; oysa insan bazen bir duyguyu önce kendi içinde, kimse dokunmadan saklamak istiyor. Henüz adı konmamış hâlini, kirlenmemiş ihtimallerini, cevap istemeyen o saf tarafını…

Belki yıllar sonra sana bunları anlatırken güleriz.

Sen: “Bunların hepsini gerçekten düşünmüş müydün?” dersin.

Ben de bazı cümleleri söylerken utanırım, bazılarını eksik bırakırım. Belki o gün hiç gelmez.

Belki sen başka bir hayatın içinde yürürsün, ben de bu cümleleri kimseye anlatmadan yanımda taşırım.

Ama bu, yaşanmadıkları anlamına gelmez. İnsan bazen kimsenin bilmediği duygularla da koca bir hikâye yaşayabiliyor.

O yüzden şimdilik içimde kalsın.

Sana söyleyemediklerim, söylemek istemediklerimden değil.

Belki tam tersine, çok fazla şey söylemek istediğimden susuyorum.

Bir gün sana anlatırım.

Belki o gün, bütün bu suskunluğun aslında ne kadar çok şey söylediğini sen de anlarsın.

İnsan, hayatı boyunca kendi sırtına gereksiz yükler alır ve ömrünü hiç değmeyen işlerin peşinde harcar. Eskiden insanlar toprak peşinde ömür tüketirdi, şimdi ise ekrandaki anlık beğeniler için koşturuyorlar. Asıl amacımızı unutur, boş şeylerle vakit harcarız.

Zamanında bozkırda yol alan yaşlı bir kervancı varmış. Gitmesi gereken huzurlu bir yer varken, uzaktan parlayan sahte bir saraya kapılmış. Göz boyayan o saraylar; altından sütunları ve ışıklarıyla uzaktan bir masal gibi görünürdü ama gerçeği saklayan birer yanılsamaydı. Kervancı günlerce o sarayın kapısında beklemiş, yorulmuştu. İçeri girdiğinde ise elinde hiçbir şey olmadığını, sadece boş bir sesle karşılaştığını görmüş. İnsan da böyledir; iç huzurunu aramak yerine, geçici şeylerin peşinden koşar.

 Dünyada her şeyin bir kuralı vardır. İnsan aradığı anlamı bulamayınca boşlukta kalır ve bu boşluğu gereksiz işlerle doldurmaya çalışır. Hırsımız doğanın sakinliğini bozar, bizi aceleci ve yorgun yapar.

 İnsanın kalbi ancak doğru bir amaçla huzur bulabilir. Faydasız işleri bırakmak insanı güzelleştirir. İnsana ancak emeğinin karşılığı vardır; harcanan çaba doğru yere akmalıdır. Hayat sadece eğlenceden ibaret değildir, bir sınavdır. Yanlış yerlerde yorulmak insana sadece yük olur. İnsan, kendi kurduğu o sahte saraylardan vazgeçip iç huzuruna dönmediği sürece, boşuna yorulmaya devam eder.

Bir adam yaşlandığında, çocukken oynadığı bahçedeki ağacın altına oturdu. Yıllar yüzünü değiştirmiş, saçlarını beyazlatmış, adımlarını yavaşlatmıştı.

Ellerine baktı; artık ağır işleri yapamıyordu. Aklına baktı; bazı şeyleri unutmuştu. Aynaya baktığı zaman, karşısında yabancı bir yüz görüyordu.

Bu değişen bedenin altında, hâlâ ilk günkü aynı kişi mi vardı, yoksa zaman her şeyi değiştirmiş miydi?

 İnsanlar hep şu soruyu sormuştur: "İnsanın özü hep aynı mı kalır, yoksa zamanla değişir mi?"

Doğadaki her şey değişir; tohum ağaca döner, ağaç toprağa karışır. İnsan bedeni de böyledir, hücreler yenilenir ve bedenimiz her an başkalaşır. Yaşadığımız yer, soluduğumuz hava ve bastığımız toprak bizi etkiler. Çöl insanı ile dağ insanı aynı değildir, çünkü yaşadığımız yer bizi şekillendirir. Evrenin büyüklüğü karşısında insan, sadece et ve kemikten ibaret olmadığını anlar; gökyüzüne bakınca içindeki derinliği fark eder.

Eski yazılarda insan, topraktan gelen ve belli bir ömrü olan bir varlık olarak anlatılır. İnsanın dışı eskir ama içi aynı kalır. Buradan bakınca insanın iki yönü vardır. İlk yönü değişen kısımdır; düşüncelerimiz, bilgilerimiz, alışkanlıklarımız ve bedenimiz zamanla yaşlanır, büyür veya başkalaşır. İkinci yönü ise değişmeyen özüdür; dışı ne kadar değişirse değişsin, insanın içindeki asıl benliği ve vicdanı aynı kalır.

Yaşlı adam ağacın altında gözlerini kapattı. Yıllar yüzünü eskitmişti ama içindeki duygular hâlâ canlıydı. Öz, ne hiç değişmeyen sert bir kaya ne de rüzgârda uçan toz bulutudur, hayatın içinde gelişen ama temelini koruyan bir şeydir.

Hangi zamanda yaşarsak yaşayalım, bu soru bizimledir: "Aynaya baktığımızda gördüğümüz yüzde, zamanın dokunamadığı şey nedir?" 

​İnsanın konuşmak isterken susabilmesidir, isyan etmek isterken secdeye kapanabilmesidir. Çünkü bilir ki Allah, kulunun kalbinden geçenleri duyar ve zamanı gelince karşılığını eksiksiz verir.

​Perde arkasında işleyen bir hikmet vardır. Geciken her şey reddedilmiş değildir; bazen korunmuştur, bazen daha hayırlısı için ertelenmiştir. Kul acele eder, Rab ise terbiye eder. Sabır, işte bu terbiyeye razı olmanın adıdır.

​Sabreden kalp yalnız değildir. Her gözyaşı kayıt altındadır, her “Ya Rabbi” göğe yükselir. Ve sabırla bekleyenler bilir ki Allah, sabrın içine umudu gizler.

​O yüzden sabır…

​Yine sabır…

​İlle sabır.

​Çünkü sonunda ya istenen verilir ya da ondan daha hayırlısı.

​Daha iyi anlaşılması için şu cümleler yeterli olur diye düşünüyorum: Tatile gitmek ile tatilde olduğunu göstermek arasındaki fark, tam da bu noktada ortaya çıkar. Tatilin; insan zihninin ve bedeninin dinlenmesi, kabuğuna çekilmesi, özüne dönmesi, özünü dinlemesi veya dünyayı kendi gözleriyle anlamlandırması gereken bir süreç olduğunu düşünüyorum. Ne var ki performans çağı bunu ortadan kaldırdı. Artık tatil, bir mekân değiştirme veya dinlenme niyetinden ziyade, başkalarına "Ben buradayım, yaşıyorum, tüketiyorum ve de mutluyum." mesajını ileten görsel bir kanıta dönüştü.

​Deneyim, kişinin kendisine aittir; yaşanır, biter ve tortusu kalır. Performans ise doğası gereği bir izleyiciye ihtiyaç duyar. İzleyicinin olmadığı bir performans düşünülemez. Dolayısıyla günümüz insanı, günün büyük bir kısmını kendi hayatının hem yönetmeni hem de başrol oyuncusu olarak geçiriyor. Senaryosu seyirci tarafından yazılan bu oyunda; kahvesini yudumlayan biri değil, kahve içtiği anı ölümsüz hâle getiren bir kameraman var artık karşımızda.

​Bu durum, kaçınılmaz olarak bir gerçeklik krizini doğuruyor. Her anın kaydedilebilir, filtrelenebilir, gösterilebilir ve pazarlanabilir olması, insanı kendi hayatının bile yabancısı hâle getiriyor. Gün batımını izlerken içinden gelen o hayranlık hissi, yerini "Bunu nasıl kayıt altına alabilirim?" sorusuna bıraktığı an, o anın güzelliği bozuluyor. Çünkü deneyim kaydedilmeye başlandığı anda yaşantı olmaktan çıkar ve bir maddeye dönüşür.

​Sosyal medya, bize sınırsız bir ifade özgürlüğü sunarken aslında bizi birbirine en çok benzeyen kopyalar hâle getiriyor. Hepimiz milyonlarca ikiz hâline geldik. Herkesin aynı müzikler eşliğinde aynı açılardan gün batımını paylaştığı, aynı filtrelerle “özgün” olmaya çalıştığı bir dünyada kayboluyoruz. Gösterdiğimiz hayat bir süre sonra o kadar baskın hâle geliyor ki kişi gerçekte ne hissettiğini, neyi gerçekten sevdiğini, neyin ise sadece iyi göründüğünü ayırt edemez noktaya geliyor. Maske, yüzle birleşiyor ve yapışkan bir kimliğe dönüşüyor. Maskeyi çıkaramıyoruz ya da çıkarmak istemiyoruz.

​Peki, bu performans belasından çıkmak mümkün mü? Bence mesele ekranları tamamen hayatımızdan çıkarmak ya da dijital dünyaya tamamen sırt çevirmek değil; mesele, bakış açımızı değiştirmekte yatıyor.

​Gerçek hayat; kameraların kapandığı, kimsenin alkışlamadığı, "beğen" tuşuna basmadığı anlarda başlar ve yaşanır. Bir çayın soğumasını önemsemeden bir insanla yapılan koyu bir sohbet, hiçbir yere yüklenmeyecek o samimi yürüyüşler, başarısızlıkla sonuçlanan ama tamamen bize ait olan deneyimler... Bunlar, performansın sahte parıltısına karşı hayatın en sağlam zamanlarıdır.

​Yazımızın son cümlelerini kâğıda dökerken belki de yeniden sormamız gereken soru şudur: Hayatımızı bir film setine çevirmekten vazgeçip seyircisiz ama gerçekçi bir tiyatro sahnesine ne zaman dönüştüreceğiz? Çünkü unutmayalım ki ömrün sonunda elimizde kalacak olanlar başkalarının alkışladığı paylaşımlar değil; kimsenin görmediği ama ruhumuzda iz bırakan gerçek anlar olacaktır.

​Hayat bazen düz ve uzun yollar verir, bazen de adımların birdenbire bir duvara çarptığı çıkmaz sokaklara çıkarır. Bu dar taş sokaklarda koşmak, bir amaca ya da huzura varmak için verilen en yorucu ama en gerçek çabadır. İnsan rüzgâra karşı koşar, adımları taşlara vurur, toz kalkar; ama her köşede yine o aşılmaz duvar çıkar.

​Tam o anda duvara çarpınca insan kendine şunu sorar: Acaba bu yolun sonu mu, yoksa yeni bir başlangıç mı? Bu çıkmaz sokaklar ceza değildir; insanın durup kendi içine bakması için bir şanstır. Çoğu zaman aramak, varmaktan daha önemlidir çünkü insan o dar yerlerde sadece bir yer aramaz, kendi eksiklerini kapatmaya çalışır.

​Çıkmaz sokakların hemen dışında ise doğa başlar. Taşların arasından çıkan küçük bir çiçek sessizliği bozarak yaşamı hatırlatır. Ağaçlar köklerini toprağa salıp göğe uzanarak sabırlı olmayı gösterir. Dağdan akan temiz sular ve yağmur bulutları, arayan insanlara huzur verir. Ormandaki kuş sesleri, karıncalar, börtü böcekler ve çocukların neşeli sesleri bu düzenin birer parçasıdır. İnsan doğanın içinde koşarken hayatın gerçek anlamını anlar. Paylaşılan sözlerde yer aldığı gibi, insanın en güzel şekilde yaratıldığı gerçeği bu çabaya anlam katar.

​Hatırlatıldığı gibi, kim iyiye doğru bir adım atarsa karşılığını bulur; bu yolda çaba harcayan insan için en büyük umut budur. Asıl kayıp, aradığını bulamamak değil, ne aradığını bilmemektir. İnsan dışarıda bulamadığını kendi kalbinde aradığında asıl hedefine yaklaşır.

​Bu çıkmaz sokaklar bittiğinde rüzgâr durur, yağmur kesilir ve toprak kokusu her yeri sarar. İnsan ne kadar yorulursa yorulsun, o duvara çarpmanın bir son değil, yeni ve daha anlamlı bir başlangıç olduğunu anladığı an huzura ve aradığı gerçeğe kavuşur.

Elbette bugün birçok alanda samimiyetsiz örneklerle karşılaşabiliyoruz. Bazen ortada güçlü bir üretim olmadığı hâlde büyük unvanlar dağıtılıyor, bazen toplumda karşılığı olmayan insanlar şaşaalı ödüllerle öne çıkarılıyor. İnsanlar da doğal olarak gördükleri bazı örneklerden dolayı şüphe duymaya başlıyor. Fakat herkesin hikâyesini aynı kefeye koymak büyük bir haksızlığa dönüşebiliyor. Bir kişinin gerçekten ürettiği, emek verdiği ve yıllardır ortaya koyduğu birikimi görmeden yalnızca “ödül” kelimesi üzerinden hüküm vermek kolaycılıktan başka bir şey olmuyor.

Gazeteciler ve Medyacılar Cemiyeti tarafından tarafıma verilen “Yılın Yazarı” ödülünü kabul etmemin sebebi tam olarak buydu. Ben bu ödüle yalnızca bir plaket ya da unvan gözüyle bakmadım. Bu ödülü, yıllardır savunduğum düşüncelerin en önemlisi olan Toplumsal Hafıza Akımı’nın daha fazla insana ulaşabilmesi adına önemli bir fırsat olarak gördüm. Yazının yalnızca yazıldığı yerde kalmasını hiçbir zaman istemedim. Bir düşüncenin gerçek gücü, insanlara ulaştığı anda ortaya çıkar. Bu yüzden görünürlüğü artıran her alanın, her platformun, her kürsünün ve her imkânın kıymetli olduğuna inandım.

Hayatım boyunca yazının yalnızca kişisel bir uğraş olduğuna inanmadım. Yazmak benim için bir iz bırakma biçimi oldu. Bir insanın kalemini büyütmesi, daha fazla insana ulaşması ve düşüncelerini daha geniş alanlarda anlatabilmesi için mücadele vermesi son derece doğal bir durumdur. Bu yolculuk bazen sessiz ilerler, bazen yorucu olur, bazen de insanı hiç hak etmediği ithamlarla karşı karşıya bırakır. Görünür olmak isteyen herkes bilir ki düşüncelerini büyütmek isteyen bir insanın önünde iki seçenek vardır: Ya kendi içine kapanır ya da her fırsatı değerlendirerek sesini daha uzağa taşımaya çalışır.

Ben ikinci yolu seçenlerden oldum. Yazdığım her cümlenin daha fazla insana ulaşabilmesi adına karşıma çıkan her imkânı değerlendirdim. Bir davet, bir platform, bir ödül, bir kürsü ya da insanların dikkatini çekecek herhangi bir alan…

Tüm bunlar benim için düşüncelerimi büyütebilmenin yollarıydı. İdealist bir insanın görünür olmak için de mücadele etmesi gerekir. Çoğu kişi üretimin yalnızca masada gerçekleştiğini sanıyor. Üretimin bir başka tarafı daha vardır: O üretimi insanların karşısına çıkarabilmek. İşte en zor kısım tam olarak budur.

Toplumun büyük bir kısmı sonucu görüyor ama süreci görmüyor. Kimse yıllarca devam eden emeği, vazgeçmeyişi, sürekli yeniden başlamayı, eleştirilere rağmen üretmeye devam etmeyi konuşmuyor. Bir insanın kendi sesini duyurabilmek için verdiği mücadele bazen küçümseniyor. Hâlbuki görünür olmayı istemek, fikirlerinin daha fazla insana ulaşmasını arzulamak ve bunun için çaba göstermek son derece insani bir şeydir. Tarih boyunca iz bırakan insanlar, kendi düşüncelerini büyütmenin yollarını aradı. Kimi bunu bir sahnede yaptı, kimi bir kitapta, kimi bir gazetede, kimi bir konuşmada.

Ben hiçbir zaman sessiz kalmayı seçen biri olmadım. Düşüncelerimin bir odanın içinde kaybolup gitmesine razı olamadım. Yazının gücüne inandım ve o gücün daha fazla insana ulaşabilmesi adına önüme çıkan her fırsatı değerlendirdim.

Hayat bana şunu öğretti: Bir insanın fikirlerini büyütme arzusu küçümsenecek bir şey değildir. Asıl konu, insanın neyi neden yaptığıdır. Benim niyetim hiçbir zaman geçici bir alkış toplamak olmadı. Ben kalıcı bir etki bırakmak istedim. Yazının insan hayatına dokunabileceğine inandım. İnsanların zihninde bir cümle bırakabilmenin, bazen yıllarca süren sessiz bir mücadeleden geçtiğini yaşayarak öğrendim. Bu yüzden bugün hâlâ aynı yerde duruyorum; üretmeye, anlatmaya ve sesimi daha uzağa taşımaya devam ediyorum.

İnsanların anlamadığı şey şu: Bu ülkede bir şey üretmek kadar, onu ayakta tutmak da zor. Yıllarca yazıyorsunuz, düşünüyorsunuz, gündemi takip ediyorsunuz, toplumsal meseleler hakkında konuşuyorsunuz ama bir noktadan sonra yalnızca üretmek yetmiyor. Çünkü görünmeyen insan zamanla unutuluyor. Bugün herkes “iyi işler kendiliğinden fark edilir” düşüncesini savunuyor ama gerçek hayat böyle işlemiyor. Özellikle medya ve fikir dünyasında kendinizi geri çekerseniz unutuluyorsunuz.

Ben hiçbir zaman bunu romantik bir yerden değerlendirmedim. Açık konuşmak gerekirse görünürlük bir ihtiyaçtır. İnsanlar bunu kabul etmek istemiyor çünkü görünür olmayı doğrudan ego ile ilişkilendiriyorlar. Hâlbuki mesele, etki alanını büyütme meselesidir. Eğer yıllardır toplumsal konular hakkında yazıyorsanız, insanlara bir şey anlatmaya çalışıyorsanız ve gerçekten bir karşılık oluşturduysanız elbette daha fazla insana ulaşmak istersiniz. Bunun utanılacak hiçbir tarafı yok.

Bugün bana yöneltilen eleştirilerin çoğunda şunu görüyorum: İnsanlar sanki hiçbir yere başvurmadan, hiçbir adım atmadan, tamamen tesadüfen görünür olmuş insan hikâyeleri duymak istiyor. Oysa gerçek dünyada işler böyle ilerlemiyor. Akademisyenler başvuruyor, gazeteciler başvuruyor, sanatçılar başvuruyor, yazarlar dosya gönderiyor, insanlar projelerini sunuyor. Emek veren herkes yaptığı işin daha geniş alanlara ulaşmasını ister. Bu kadar basit.

Ben ödülü hayatımın merkezi gibi sunmadım çünkü benim meselem ödülün kendisi değildi. Benim meselem, yıllardır kurduğum düşünce dünyasının daha görünür hâle gelmesiydi. Eğer bir platform buna katkı sağlayacaksa neden değerlendirmeyeyim? İnsanların bazı şeyleri ahlaki üstünlük yarışına çevirmesini samimi bulmuyorum. Aynı insanlar fırsat kendi önlerine geldiğinde sessiz kalmıyor.

Bir başka konu daha var: İnsanlar başarıyı yalnızca “çağrılmak” üzerinden ölçüyor. Sanki bir yere kendiniz başvurunca bütün emeğiniz değersizleşiyor. Böyle bir mantık olabilir mi? Eğer ortada gerçek bir üretim, yıllarca süren bir emek ve toplumsal karşılığı olan bir yazı dünyası varsa bir insanın kendi emeğini daha görünür hâle getirmek istemesi neden küçümsensin? Bu ülkede insanlar bazen başarının kendisine değil, görünür hâle gelmesine tepki gösteriyor.

Ben şunu çok net biliyorum: Eğer yıllardır hiçbir şey üretmemiş biri olsaydım bugün bu eleştirilerin altında ezilirdim. Ama ben ne yaptığımı biliyorum. Yıllardır ortadayım. Yazılarım ortada, düşüncelerim ortada, savunduğum meseleler ortada. İnsanlar bazen bir insanı tek bir olay üzerinden yargılamayı seviyor çünkü bütün hikâyeye bakmak daha zor geliyor.

Ayrıca kimsenin konuşmadığı başka bir gerçek daha var: Bu çağda görünmez kalmak çoğu zaman silinmek demek. İnsanlar bunu kabul etmese de sistem böyle işliyor. Eğer kendinizi geri çekerseniz zamanla söyledikleriniz de unutuluyor. Bu yüzden ben hiçbir zaman kendi emeğimi görünmez bırakmayı seçmedim. Yıllarca verdiğim emeğin sessizce kaybolup gitmesini istemedim. Bunun adı kibir ya da şov değil. Bunun adı, kendi ürettiğine sahip çıkmaktır.

Bugün ülkemizde dikkat çekmenin yolu bazen aşırılıklardan geçiyor. İnsanlar eline kamera alıp absürt hareketler yaptığında milyonlara ulaşabiliyor. Bir konserde anlamsız hareketler yapanlar günlerce konuşulabiliyor. İçeriği zayıf insanlar sırf gürültü çıkardıkları için görünür hâle gelebiliyor. Böyle bir düzende yıllardır fikir üretmeye çalışan insanların sessizce fark edilmesini beklemek gerçekçi olmaz.

Benim ne elimde sansasyon vardı ne de ucuz yollarla dikkat çekme niyetim. Ben insanlara düşünerek ulaşmaya çalışan biriyim ama bu çağda yalnızca üretmek yetmiyor. Sesinizi büyütmezseniz sizi susturmazlar belki ama görünmez hâle getirirler. İnsanların anlamadığı nokta tam olarak bu. Ben hiçbir zaman boş bir şöhret arayışının içinde olmadım. Ben fikirlerimin daha fazla insana ulaşmasını istedim. İnsanların konuşmaya, sorgulamaya ve yeni fikirler üretmeye ihtiyacı olduğuna inandım.

Türkiye bugün ekonomik ve toplumsal sorunlarla birlikte ciddi bir zihinsel yorgunluk da yaşıyor. İnsanlar artık düşünenden çok bağıranı duyuyor. İçeriğe değil görüntüye bakılıyor. Gençlerin ne söylediğiyle değil, ne kadar dikkat çektiğiyle ilgileniliyor. Böyle bir ortamda yıllardır yazan, düşünen ve toplumsal meseleler hakkında söz söylemeye çalışan insanların kendi alanını açmaya çalışması neden garipseniyor, gerçekten anlamıyorum.

Biz kimsenin gelip bizi keşfetmesini bekleyecek bir dönemde değiliz. Bugün bekleyen kaybolur. Bu yüzden gerektiği yerde strateji kuruyoruz. Gerektiği yerde önümüze çıkan imkânları değerlendiriyoruz. Gerektiği yerde daha fazla insana ulaşabilmek için mücadele ediyoruz. Bunun adı kibir değil. Bunun adı, fikirlerine sahip çıkmaktır.

Bazı insanlar hâlâ meseleyi küçültmeye çalışıyor. Bir ödüle, bir görüntüye ya da bir ana sıkıştırıyorlar. İnsanların yıllarca verdiği emeği konuşmak zor geliyor. Oysa ben bugün burada yıllardır süren bir mücadeleyi savunuyorum. İnsanlar sonucu görüyor ama o sonuca gelene kadar geçen zamanı görmüyor. Kimse geceleri düşünülen meseleleri, yalnız kalınan dönemleri, vazgeçmemek için verilen zihinsel savaşı bilmiyor.

Ben şunu çok net söylüyorum: Bu ülkede düşünce üreten insanlar geri çekilirse alan, daha çok ses çıkaranlara kalır. Bugün fikir sahibi insanlar görünür olmak için mücadele etmezse yarın gündemi yalnızca dikkat çekmeyi başaran insanlar belirler. Zaten yaşadığımız sorunların bir kısmı da buradan doğuyor. İçeriği olan insanlar sürekli geri planda kalırken hiçbir şey üretmeyen insanlar yalnızca görünür oldukları için gündemi belirleyebiliyor.

Ben buna razı değilim. Yıllardır verdiğim emeğin sessizce yok olup gitmesini kabul etmiyorum. Düşüncelerime inanıyorsam onları büyütmek için mücadele etmekten de geri durmam. Bu çağda görünürlük bazen üretimin devamlılığı açısından bir ihtiyaç hâline geliyor.

Son olarak şunu söyleyeyim: İnsanlar yıllarca hiçbir risk almadan konuşanları değil, gerektiğinde eleştirilmeyi göze alıp ortaya çıkan insanları hatırlar. Ben kusursuz olduğumu hiçbir zaman iddia etmedim. Ama en azından susup kenara çekilen biri olmadım. Bazı dönemlerde sessizlik geri çekilmek anlamına gelir. Ben geri çekilmeyi seçmedim. Önüme gelen her imkânı bir strateji olarak kullandım ve uygun gördüğüm zamanda Toplumsal Hafıza Akımı’nı kamuoyuna duyurdum.

​Toprağın suyla buluşup beslediği her tomurcuk, insana sunulan yeni bir umudun habercisidir. Dünyada hiçbir şey boşuna yaratılmamıştır; doğadaki her renk ve her canlı, hayatın kusursuz bir düzen içinde olduğunu gösterir. Güller de sadece bahçeleri süsleyen çiçekler değil, insanın iç dünyasını anlatan sessiz birer dosttur.

​Kırmızı gül, en derin sevgiyi ve tutkuyu anlatır. İnsanı hayata bağlayan en güçlü duygu, kalpten beslenen bu sevgidir. Beyaz gül ise temizliği, huzuru ve barışı simgeler. Yaşanan yorgunlukların ardından gelen bu duruluk, insana yeniden başlamak için güç verir.

​Sarı gül, hasreti ve uzun bekleyişleri fısıldar. Ayrılıklar ne kadar zor olsa da her bekleyişin sonunda bir kavuşma vardır. Nasıl ki kış biter ve bahar gelirse, sabreden gönüller de sonunda muradına erer. Pembe gül ise şefkati, aile sevgisini ve sıcak bir yuvayı kucaklar. İnsanın sığındığı en güvenli yer, sevdikleriyle paylaştığı o huzurlu evdir.

​Mor ve turuncu güller, dost meclislerinin neşesini ve paylaşmanın güzelliğini hatırlatır. Kâinattaki her şey dengelidir; insan da bu dengenin bir parçasıdır. Gönülde ne varsa dışarıya o yansır. Hayatın içinde saklı olan her yeni tomurcuk, insana güzellikleri çoğaltmak için taze bir şans verir.

Ben kimseye kendimi kanıtlamak istemedim.

Sadece kendime verdiğim sözü unutmadım.

Başkalarının alkışından önce,

kendi vicdanımın sesini dinledim sessizce.

Yolumu başkaları çizsin istemedim.

Kendi kararlarımdan hiç vazgeçmedim.

Başarısız olsam da yeniden denedim.

Çünkü kendime verdiğim sözü önemsedim.

Bir gün geriye dönüp baktığımda,

“Keşke” kalmasın istedim yanımda.

Kimseye mahcup olmamak değildi derdim.

Asıl kendime mahcup olmamaktı derdim.

Ben kimseye kendimi kanıtlamak için değil,

kendime verdiğim sözü tutmak için güçlendim.

Ve hayat ne kadar zor olursa olsun,

kendimden vazgeçmemeye söz verdim.

​Toprağın suya duyduğu bağ hiç değişmez. Çocukların güldüğü yeryüzü, gökyüzüyle olan sözünü bozmaz; yağmur vakti gelince toprağa iner. Peki, insan kalbi hep aynı bağlılıkla mı çarpar, yoksa rüzgârda uçuşan yaprak gibi döner mi?

​Eski hikâyelerde aşk farklı biçimlerde anlatılır. Zaman geçtikçe insanın bağlılığı da değişmiştir. Oysa doğaya baktığımızda her şeyin sade bir dengeyle kurulduğunu görürüz. Her şeyin belli bir ölçüsü olduğu gibi ağaçlar da kökleriyle toprağa, dallarıyla gökyüzüne aynı inançla bağlanır. Mesela, göçmen kuşların her yıl aynı yuvaya dönmesi veya arıların kovanına bağlı kalması doğadaki sessiz sadakattendir. İnsan hayatında da durum böyledir; yıllar geçse bile çocukluk dostunu unutmayan iki insanın duruşu bunun en saf örneğidir.

​Matematikte bu tür kesinliklere demonstratio denir. Demonstratio, hiç şüphe bırakmayan ve sonucu açıkça gösteren kesin ispat demektir. Mesela, bir üçgenin iç açılarının toplamı her zaman yüz seksen derecedir; burada tartışma yoktur, sonuç apaçıktır. Günlük hayatta da böyledir. Bir matematik problemini çözerken adımları sırayla izleyip doğru sonuca ulaştığımızda o çözüm kesinlik kazanır. Peki, insan ilişkilerinde aşkın ve sadakatin de böyle kesin bir kanıtı var mıdır? Kalplerin verdiği söz, bir kuralın doğruluğu kadar kesin olabilir mi?

​Geçmişten bugüne insanlar birbirine her zaman aynı bağlılıkla bağlanmamıştır; çünkü insanın seçme hakkı vardır. Hayvanlar doğadaki düzene tam bir sadakat gösterirken insan bazen yönünü şaşırabilir. Yine de insanın içindeki sevgi arayışı hiç bitmez. İnsan neye değer verirse kalbi de oraya gider.

​Akan suya bakarken çocukların koşturduğu bahçeyi görürsünüz. Ağaçlar çiçek açar, yapraklar dökülür ve yeryüzü her bahar yeniden canlanır. Bu döngü, hayatın en açık delilidir. Aşk ve sadakat kâğıt üstündeki formüllerle tam olarak ölçülemez ama insan içindeki bu sade dengeyi koruduğu sürece dünyayı güzelleştirir. Gelecek, geçmişin bu sağlam temelleri üzerine kurulur çünkü sevmek, bazen hiçbir söze gerek duymadan inanabilmektir.

“Kadın yapamaz” dediler, susturmak istediler...

Ben konuştukça  daha çok dinlediler.

Bir kadının yeri yalnızca bir köşe değildir. 

İsterse, dünyaya açılan bir pencereyi de kendisi açabilir, 

Okur, çalışır, üretir, kararını verir,

Kendi geleceğini kendi elleriyle çizer.

Sesini kısmak isteyenlere rağmen,

Bir kadın yürürse yol açılır ardından.

Ben bir kadın olarak susmayı değil,

Hakkım olan düşleri yaşamayı seçtim.

Bana çizilen sınırların ötesine geçtim,

“Yapamazsın” denilen yerde, yapabileceğimi gösterdim.

Hayat, insanın önüne öyle çok şey koyuyor ki; bazen acısını düşünmeye bile vakit kalmıyor.

Sabah evden çıkarken içindeki eksikliği de yanına alıyorsun ama onu cebinde taşıdığın bir anahtar gibi unutuyorsun. Orada olduğunu biliyorsun; yalnızca elini uzatıp dokunmuyorsun. Sonra gece oluyor. Sesler azalıyor, sokaklar boşalıyor, telefonun ekranı daha az yanıyor. Kimsenin senden bir şey istemediği, hiçbir yere yetişmek zorunda olmadığın o saatlerde insanın kendinden kaçacak yeri de kalmıyor. Gündüz susturduğun ne varsa gelip yatağının kenarına oturuyor.

Ben bu yüzden sevenlerin biraz da gece öldüğünü düşünüyorum. Elbette bildiğimiz anlamda bir ölümden söz etmiyorum. İnsan bazen nefes almaya devam ederken de içinde bir yerini kaybedebiliyor. Birinin artık hayatında olmadığını gündüz kabullenmiş gibi davranıyorsun; gece olunca onunla yaptığın son konuşmayı yeniden hatırlıyorsun.

Aklına bir cümle geliyor, sonra başka bir cümle. Bir bakış, bir koku, birlikte yürüdüğünüz bir sokak, belki yıllardır dinlemediğin bir şarkı…

Ve sen, çoktan geçtiğini sandığın bir yerden yeniden geçiyorsun.

Gece hafızanın en acımasız hâli galiba. Çünkü unuttum dediğin şeyleri bile nerede sakladığını biliyor. Gün içinde adını anmadığın birini saat üçte karşına çıkarabiliyor, uzun zamandır düşünmediğin bir vedayı sanki birkaç saat önce yaşanmış gibi taze tutabiliyor.

İnsan bazen geçmişi hatırlamaz; geçmiş gelip insanı bulur. Seven insanın en büyük yanılgısı da belki burada başlıyor. Birinin hayatından çıkmasını, kalbinden de çıkması sanıyor. Oysa bazı insanlar kapıyı kapatıp giderken içeride kendilerinden küçük şeyler bırakıyorlar.

Bir alışkanlık, bir cümle, bir şarkı, bir şehir, bir kahve fincanı…

Sonra bir gün hiç beklemediğin anda o küçücük şeylerden biri karşına çıkıyor ve bütün oda onunla doluyor. Ne kadar zaman geçtiğinin hiçbir önemi kalmıyor.

Bazen kendi kendime şunu soruyorum: "İnsan gerçekten birini mi özlüyor, yoksa onun yanındayken olduğu kişiyi mi?" 

Çünkü bazı insanlarla birlikte yalnızca onları kaybetmiyoruz; kendimizin bir hâlini de geride bırakıyoruz. Daha çok gülen, daha kolay inanan, geleceğe dair daha güzel şeyler düşünen bir hâlimizi…

Belki bu yüzden ayrılıklardan yıllar sonra bile insanın içinde bir yer sızlıyor. Özlediği kişi çoktan değişmiş olabilir ama hafızasındaki kendisi hâlâ orada duruyordur. Gece olunca insan biraz da onu arıyor ve fark etmeden kendine şu soruyu soruyor: “Ben ne zaman böyle oldum?”

Bazen bir sevgiden geriye kalan en ağır şey, yarım kalan hikâye değildir. Yaşanabilecekken yaşanmayanlardır.

Birlikte gidilmeyen yerler, söylenmeyen sözler, gerçekleşmeyen ihtimaller…

Çünkü bitmiş bir şeyin yasını tutmak mümkündür; ama hiç gerçekleşmemiş bir ihtimalin mezarı yoktur.

İnsan onu nereye bırakacağını bilemez. Belki sevenlerin geceleri yorulmasının sebebi budur. Gündüz gerçeklerle yaşıyoruz, gece ihtimallerle... 

“Başka türlü olabilir miydi?”

“Biraz daha kalsaydım?”,

“O cümleyi söylemeseydim?”

“Beni gerçekten sevmiş miydi?”

İnsan zihni geçmişe karşı tuhaf bir hâkimdir; dava çoktan kapanmıştır ama her gece yeni bir delil bulur.

Oysa zaman geçiyor. İlk günkü kadar acımıyor hiçbir şey. Bir süre sonra bir ismi duyunca için eskisi gibi ürpermiyor. Fotoğraflara bakabiliyor, birlikte geçtiğiniz sokaktan yeniden geçebiliyor, hatta bir gün onunla ilgili bir anıyı anlatırken güldüğünü fark ediyorsun. İnsan tam o anda iyileştiğini sanıyor.

Belki de iyileşmek zaten budur; unutmak değil, hatırladığında eskisi kadar canının yanmaması. Ama bazı geceler bütün ilerlemeni tek bir düşünce bozabiliyor. Yatağa uzanmış tavana bakarken birden: “Acaba o da beni hatırlıyor mu?” diye geçiriyorsun içinden.

İşte sevmenin gurura en ağır geldiği yer burası. Birinin seni çoktan unutmuş olabileceğini düşünürken, senin hâlâ onu bir cümlenin içinde taşıyor olman.

İnsan bunu kimseye anlatmak istemiyor. Çünkü gündüz başka birisin. Gülüyorsun, çalışıyorsun, insanlarla konuşuyorsun. Hatta belki hayatına başka insanlar giriyor. Dünya dışarıdan bakıldığında olması gerektiği gibi devam ediyor. Ama kalbin takvim kullanmıyor. Bazı vedaların üzerinden yıllar geçiyor, içindeki bir odada hâlâ dün gibi duruyorlar.

Ben sevgiyi hiçbir zaman yalnızca güzel şeylerden ibaret göremedim. Sevmek biraz da kaybetme ihtimalini göze almak galiba. Çünkü birine gerçekten yaklaştığın anda ona seni incitebilecek bir yer de gösteriyorsun. Kimseye açmadığın kapıları açıyor, kimseye anlatmadığın şeyleri anlatıyorsun. Sonra o insan giderse yalnızca kendisini götürmüyor; senin ona emanet ettiğin parçalarınla birlikte gidiyor. İşte insan geceleri biraz da o parçalarını arıyor.

Belki bu yüzden sevenler gece ölür... Kimsenin görmediği küçük ölümlerdir bunlar.

Bir mesaj yazıp göndermemek, eski bir fotoğrafın üzerinde birkaç saniye fazla kalmak, yıllar önce söylenmiş bir cümleyi yeniden hatırlamak, bir şarkıyı yarıda kapatmak, bir ismi telefon rehberinde görüp hiçbir şey yapmadan ekrana bakmak… Sonra sabah oluyor. Perdeden içeri biraz ışık giriyor, alarm çalıyor, hayat yine senden bir şeyler istiyor. Kalkıyor, yüzünü yıkıyor, üstünü giyiniyorsun. Ve kimse bilmiyor. Gece hangi anıyı gömdüğünü, hangi ihtimali yeniden yaşadığını, hangi insanla içinden sessizce vedalaştığını kimse bilmiyor.

İnsan sabahları kendini yeniden topluyor. Belki sevenlerin en büyük gücü de burada saklı. Her gece biraz eksiliyorlar ama her sabah yine hayata karışıyorlar. Ben artık bazı gecelerin geçmesini beklemiyorum.

Çünkü biliyorum ki; insan ne kadar kaçarsa kaçsın, kalbinin içinde yarım bıraktığı yere bir gün dönüyor. Belki yapılması gereken unutmaya çalışmak değil; hatırladığında kendinden bir şey kaybetmemeyi öğrenmek.

Sevdiğimiz herkes bizimle kalmayacak, biz de herkesin hayatında kalmayacağız.

Bazı hikâyelerin mutlu sonu olmayacak.

Bazı insanlar yalnızca bir dönemin içinde var olacak ve sonra hayatın başka taraflarına savrulacaklar.

Ama yine de insan sevdiği için pişman olmamalı diye düşünüyorum. Çünkü kaybetmek, yaşananı değersizleştirmiyor. Belki bazı insanlar bize kalmak için gelmiyor; bize hâlâ hissedebildiğimizi, hâlâ birine inanabildiğimizi, hâlâ bir kalbin içinde kendimize yer açabildiğimizi hatırlatıp gidiyorlar.

Geride ise gece kalıyor, insan kalıyor ve kimsenin bilmediği o sessiz hesaplaşma kalıyor.

Belki sevenler gerçekten gece ölür.

Ama sabah olduğunda, kalbinin bir yerinde küçücük de olsa hâlâ bir Ümit taşıyanlar yeniden doğar.

Dünyanın “çöp” deyip geçtiği, insanların burun kıvırıp görmezden geldiği yığınların içinde aslında hayatın en saf hakikatini arıyorum. Evet, atıkları ayırıyorum. Evet, emeğimle, hem de cüzi bir karşılıkla, kendi ayaklarım üzerinde duruyorum. Ve evet, bazıları bana yüksekten bakmayı tercih ediyor. Benimle konuşmaya tenezzül etmeyenler, hayatın en büyük dersini ıskaladıklarının farkında bile değiller.

Bazıları için değer, cüzdanın kalınlığıyla ölçülüyor. Bazıları içinse başarı, birine yukarıdan bakabilme “ayrıcalığı”. Oysa bilmiyorlar ki alın teri, insanın omurgasını dik tutan en sağlam madendir. Cüzdanı şişkin olanların o kaba ağırlığı, kendi emeğiyle hayatını kazanan bir insanın duyduğu “kimseye muhtaç olmama” hafifliğine asla erişemez.

Ben sadece atıkları ayrıştırmıyorum; aynı zamanda hayatın bana dayattığı o “kibir” ve “görmezden gelme” tortularını da ayıklıyorum. Emeğim kirli değil; aksine, kimsenin dokunmaya tenezzül etmediği o hayat kırıntılarını temizleyip ekonomiye ve yaşama geri kazandıran bir tür şifa bu.

Sokağın tozunda, çamurunda, o yorucu mesaimin sonunda eve döndüğümde başımı yastığa koyduğum an hissettiğim huzur, dünyanın en büyük zenginliği. Çünkü o huzur, hiçbir boyun eğişle, hiçbir tavizle elde edilmedi. O, tamamen bana ait, tamamen saf bir onur.

Bazı insanlar, yaptığım işi bir “etiket” sanıp beni kendi dünyalarının dışına itiyorlar. Konuşmaya tenezzül etmiyorlar. Oysa benim dünyamın kapıları yalnızca “kibirden arınmış” olanlara açık. Benim en sadık dostum, omuzumdaki sarı gölgem Ate’ydi. O, beni atıkların arasında da kalemimle kâğıdın başında da aynı sevgiyle izlerdi. O, insanın değerinin cüzdanında değil, kalbindeki o dürüstlükte olduğunu bilirdi.

Emeğinizden, alın terinizden ve en önemlisi kendi hikâyenizden asla utanmayın. Sizi göremeyenler, kendi karanlıklarında kaybolmuş olanlardır. Siz, kendi hayatınızın mimarısınız; ister bir atık poşetiyle dünyayı temizleyin, ister kaleminizle kalpleri… Omurganız dik olduğu sürece o kibirli bakışlar üzerinizden gelip geçecek birer gölge olmaktan öteye gidemeyecektir.

Unutmayın: Alın teri, hayatta sahip olabileceğiniz en paha biçilmez madendir.

Sevmek, bir insanın hayat sahnesine yönetmen olarak atanmak değildir. Ne var ki çoğu zaman sevgiyi, farkına bile varmadan bir tahakküm biçimine dönüştürüyoruz. Birinin başına kötü bir şey gelmesinden korktuğumuzda, onun özgürlüğünü sınırlandırmayı korumak sanıyoruz. Kaygımız arttıkça, kararlarını onun adına vermeye başlıyoruz. Sonra da bütün bunları sevginin doğal bir sonucuymuş gibi açıklıyoruz.

Oysa birini sevmek, onun hayatını kendi korkularımıza göre düzenlemek değildir.

Bir insanın hata yapmasını engellemek istemek anlaşılır bir duygudur. Sevdiğimiz birinin yanlış bir karar vermesini, incinmesini, parasını kaybetmesini ya da hayal kırıklığına uğramasını istemeyiz. Fakat hayatın bütün risklerini onun adına ortadan kaldırmaya çalıştığımızda, ona yalnızca bir iyilik yapmış olmayız. Bazen onun kendi kararlarını verme, sonuçlarıyla yüzleşme ve yeniden ayağa kalkma hakkını da elinden alırız.

İnsan, her zaman başkasının açtığı yoldan yürüyerek öğrenmez. Bazen kendi seçtiği yolda tökezler, yanlış bir kapıyı çalar, beklemediği bir duvarla karşılaşır. Sonra durur, düşünür ve yolunu yeniden bulmaya çalışır. İşte o anlarda ihtiyaç duyduğu şey, hayatının başına geçecek bir yönetmen değil, yanında durabilecek bir insandır.

Sevgi, birinin bütün borçlarını sırtlanmak da değildir. Elbette zor zamanlarda maddi destek sunabilir, bir yükü paylaşabiliriz. Ancak birinin bütün sorumluluklarını üstlenmekle ona destek olmak aynı şey değildir. Bazen yardım etme isteğimiz, karşımızdakinin kendi gücünü kullanmasına fırsat bırakmayacak kadar büyür. Oysa insanın kendi hayatını taşıyabildiğini hissetmesi, yalnızca bir yükten kurtulmasından daha değerlidir.

Birinin oturacağı evi, yürüyeceği yolu ya da vereceği kararları onun yerine seçmek de sevgi kılıfına büründürülmüş bir kontrol arzusuna dönüşebilir. “Senin iyiliğini düşünüyorum.” cümlesi her zaman kötü bir niyetin işareti değildir. Fakat iyi niyet, tek başına doğru davranışın ölçüsü de değildir. Bazen gerçekten sevdiğimiz için karşımızdakini korumak isteriz; bazen de onun bizim istediğimiz gibi yaşamasını isteriz. Aradaki farkı görebilmek, sevginin en zor sınavlarından biridir.

Çünkü sevgi, yalnızca yakınlık kurmak değil, karşımızdakinin bizden ayrı bir insan olduğunu kabul etmektir.

Onun da kendine ait korkuları, arzuları, kararları ve yanılma hakkı vardır. Bizim için doğru olan, onun için de doğru olmak zorunda değildir. Bizim yıllar içinde edindiğimiz deneyimler, onun hayatının bütün sorularına cevap vermez. Kendi yaşadıklarımızdan öğrendiklerimizi paylaşabiliriz; fakat o bilgiyi bir hükme dönüştürüp karşımızdakinin hayatına uygulamaya başladığımızda, eşlik etmekten uzaklaşırız.

Gerçek sevgi, karşımızdakinin bireyselliğine duyduğumuz derin saygıyla başlar. Onu değiştirmeye ya da kendi zihnimizdeki kalıplara uydurmaya çalışmadan, olduğu gibi görebilme cesaretidir bu. Bazen bir insanın değişmesini istemek yerine, onun değişme ihtiyacını kendisinin fark etmesini beklemek gerekir. Çünkü insan, kendisine dayatılan bir hayatı değil, kendi seçtiği hayatı daha sahici biçimde yaşar.

Bu, sevdiğimiz kişinin her kararını onaylamak anlamına gelmez. Onunla aynı fikirde olmayabilir, yanlış yaptığını düşünebilir, hatta bazı kararlarına itiraz edebiliriz. Fakat itiraz etmekle yönetmek arasında önemli bir fark vardır. Birincisi düşüncemizi paylaşmaktır; ikincisi ise karşımızdakinin düşünme ve karar verme hakkını kendimizde görmektir.

Bazen birini gerçekten sevmek, yalnızca onun yanı başında durup usulca şunu söyleyebilmektir:

“Bu hayat senin. Düşersen elinden tutabilirim. Yolunu kaybettiğinde fener yakabilirim. Sana bu yolda samimiyetle eşlik edebilirim. Ama senin yerine bu hayatı ben yaşayamam.”

Bu söz, sevgiden geri çekilmek değildir. Tam tersine, sevginin sınırlarını bilerek orada kalmaktır. Çünkü insanın kendi hayatını yaşamasına izin vermek, onu yalnız bırakmak anlamına gelmez. Bazen en güçlü destek, bir adım geride durup “Bunu senin yerine yapmayacağım ama yanında olacağım.” diyebilmektir.

Birinin kendi kararlarını vermesine izin vermek, onun bütün sonuçlarla tek başına mücadele etmesini istemek de değildir. Gerektiğinde yardım eder, fikrimizi söyler, elimizden geleni yaparız. Fakat yardım ile müdahale arasındaki çizgiyi korumak gerekir. Çünkü sevgi, karşımızdakinin hayatını bizim kontrolümüzde tutmak değil, onun kendi hayatına sahip çıkabilmesine alan açmaktır.

Belki de birine verilebilecek en büyük değer, onun kendi hikâyesinin başrolü kalmasına saygı duymaktır. Biz o hikâyede önemli bir yere sahip olabiliriz. Onun sevincine ortak olabilir, üzüntüsünü paylaşabilir, zor zamanlarında yanında durabiliriz. Ama onun yerine karar veremeyiz. Onun yerine yaşayamayız. Onun yerine büyüyemeyiz.

Sevgi bir sığınak olabilir ama asla bir hapishane değildir.

Sevmek; yanımızdakinin kendi kanatlarıyla uçmasına rehberlik etmek, gerektiğinde elini uzatmak ve o yükselirken gururla izleyebilmektir. Çünkü gerçek sevgi, bir insanı kendimize bağlamakla değil, onun kendi hayatına güvenle sahip çıkabilmesine katkıda bulunmakla büyür.

Ve belki de sevginin en olgun hâli, şu cümlede saklıdır:

“Senin hayatını yönetmek istemiyorum. Sadece o hayatı yaşarken yanında olmak istiyorum.”

 Bir eseri ilk elinize aldığınızda dikkatinizi çeken ilk şey kapağı veya ilk cümleleridir. Oysa yayıncılık dünyasında bir metni satır satır incelerken, o kelimelerin hangi yoldan gelerek önüme ulaştığını düşünmeden edemem. Masamda duran sade bir kâğıt parçası, aslında insanlık tarihinin en uzun soluklu hikâyesini barındırır. Çocuklar ellerindeki defterin ya da kitabın değerini pek düşünmez; onlar için kâğıt, üzerine yazı yazılan sıradan bir nesnedir. Fakat bir metni yayına hazırlayan dikkatli bir göz, o sayfanın arkasındaki derin emeği hemen fark eder.

İnsanlık, hafızasını kaybetmemek için çok eski zamanlardan beri bir arayış içindeydi. Yeryüzünün kalbinde, dağların arasında mağara duvarlarına sığınan ilk insanlar, gördükleri hayvanları ve doğanın renklerini taşa kazıdılar. Su aktı, geçti; rüzgâr esti, geçti ama taş yerinde kaldı. Ne var ki taş ağır bir yüktü. Bilginin, hikâyenin ve tecrübenin dağları aşıp kuşaktan kuşağa geçmesi için daha hafif bir yola ihtiyaç vardı. 

İşte o an doğa cömertliğini gösterdi. Çiçekler, bitkiler, ormandaki ağaç kabukları ve kauçuk bir araya geldi. İnsanlar bunları berrak sularla buluşturup sabırla ezdiler ve bir hamur hâline getirdiler. Kuruyan o incecik tabaka kâğıt oldu. Yazının kalıcı olması için yine tabiatın sunduğu imkânlar kullanıldı; eski zamanlarda ceviz kabuğu, nar kabuğu ya da çeşitli meyve özleri kaynatılarak doğal mürekkepler elde edildi. Böylece bitkilerden üretilen mürekkep, yine doğadan gelen kâğıtla buluştu.

 Matbaanın icadıyla birlikte bu ince yapraklar çoğaldı ve bilginin sınırlarını genişletti. Bugün masamda duran bir dosyayı okurken, o kâğıdın ve mürekkebin taşıdığı binlerce yıllık tarihi hissediyorum. O yapraklar fiziksel olarak ağırdır; belki gramla ölçülür ama bir insanın bütün ömrünü, bir milletin hafızasını ve evrenin sesini üzerinde taşır. Eğer o sessiz sayfalar olmasaydı, ne geçmişin izi kalırdı ne de bugünün hikâyesi yarına ulaşırdı.

Yorulur insan.

Sadece bedeni değil, ruhu yorulur.

Umut her zaman göğsümüzü kabartan, bizi havalara uçuran o aydınlık his değildir.
Bazen sadece ağır bir sorumluluktur. Bütün rüzgarlar tam tersi yönden eserken, o cılız ışığı hayatta tutmak için çırpınmak, aslında umudun ta kendisinden daha çok yakar canımızı. İnsan bir süre sonra neyi koruduğunu bile unutur; sadece karanlığa
yenilmemek için direnir.

Vazgeçmek, bir anda olan bir şey değildir zaten. İnce ince sızan bir suyun, taşı yıllar içinde oyması gibidir. Önce direncini kaybedersin, sonra inancını, en sonunda da bekleyişini.

Çünkü bir şeyin düzeleceğini beklemek, iyileşmeyen bir yarayı sürekli kanatmaktır bazen.

İnsan, sırf o kanamayı durdurmak için beklemekten yani umut etmekten vazgeçer. Kendini hissizliğin o güvenli ama soğuk kucağına bırakır.

Belki de umut, kışın biteceğine inanmak değil; dondurucu soğuğa, çıplak kalan
dallara rağmen köklerin hala toprağın derinliklerinde suya tutunmaya devam
etmesidir.

Toprağın altındaki tohum, güneşi göreceğinden emin olduğu için çatlama, kendi doğasında büyümek olduğu için karanlığı yarar.

İnsan da böyledir. Başka çaresi olmadığı için değil, ruhu yaşamaya programlandığı için yeniden ayağa kalkar.

Küle dönmüş bir inancın ardından, o küllerin bıraktığı minicik ısıyla bile yeni bir ateş yakmaya çalışmak...

Sislerin içinde kaybolduğunu bile bile, ayağının altındaki toprağı hissederek bir adım daha atabilmek...

İşte en büyük zafer budur. Düşmemek, hiç yara almamak ya da hiç yanılmamak
değil; dizleri kanaya kanaya, kalbi kırıla kırıla yeniden sevebilmek, yeniden
güvenebilmek ve yeniden bekleyebilmektir.

“Ben hâlâ buradayım, hâlâ hissediyorum ve yeniden deneyeceğim” diyebilmek... 
insanın kendi kaderine karşı atabileceği en soylu adımdır.

Çünkü yaşamak, sadece nefes almak değil her bitişin ardından o incecik umut dalına tutunup, inadına yeniden
çiçek açmayı seçmektir.

Ama hayat böyle işlemiyor. Bize hiçbir zaman “İyi bak, bunu bir daha yaşamayacaksın.” demiyor. Belki de en ağır vedalar bu yüzden sessiz oluyor. Bir gün bir şey oluyor ve sen onun sıradan olduğunu sanıyorsun. Aynı sokaktan geçiyor, aynı insanlarla konuşuyor, aynı sandalyeye oturuyor, aynı şarkıyı dinliyorsun. Her şey yarın da devam edecekmiş gibi geliyor. Çünkü insan, alıştığı şeylerin sonsuza kadar orada kalacağına inanmak konusunda tuhaf bir rahatlığa sahip.

Sonra zaman geçiyor. Bir gün o sokağın önünden yeniden geçiyor ve yıllar önce orada bıraktığın kendini hatırlıyorsun. Yanında artık olmayan insanları, bir daha hiç oturmadığın masaları, sesini unutmaya başladığın birini… Ve ancak o zaman fark ediyorsun: O gün, son gündü.

Çocukken bunu hiç düşünmezdim. Yaz tatilleri bitmez sanırdım mesela. Akşam olduğunda eve dönmek zorundaydık ama ertesi gün yine çıkacaktık. Arkadaşlarımız hep aynı sokakta yaşayacak, annemiz aynı pencereden seslenecek, babamız aynı saatte eve gelecek sanırdık. Hayatın değişmesi diye bir şey yoktu bizim için. Çünkü çocukken zaman ileriye doğru gitmez; sanki etrafımızda dönüp durur.

Sonra büyüyoruz ve büyümek biraz da tekrar etmeyeceğini öğrendiğimiz şeylerin sayısının artması oluyor. Bir gün son kez okuldan çıkıyoruz ama bunun önemini o gün anlamıyoruz. Bir arkadaşımızla son kez aynı masada oturuyoruz. Birinin numarası telefonumuzda yıllarca duruyor ama bir daha hiç aramıyoruz. Bir zamanlar her gün geçtiğimiz sokak, bir gün hayatımızın tamamen dışında kalıyor.

İnsan bazı yerlerden giderken oraya bir daha dönmeyeceğini bilmiyor. Bazı insanlardan ayrılırken de… Belki asıl tuhaf olan bu. Vedaların çoğu veda gibi görünmüyor. Bir “Görüşürüz.” ile bitiyor mesela; sonra görüşemiyorsun.

Bazen hayatımızdan çıkan insanlarla büyük kavgalar yaşamıyoruz. Kapılar çarpılmıyor, ağır cümleler söylenmiyor. Sadece konuşmalar azalıyor, mesajlar seyrekleşiyor. Sonra bir gün fark ediyorsun ki eskiden hayatının içinde olan biri artık yalnızca hafızanın içinde yaşıyor. Ne zaman olduğunu bilmiyorsun. Son konuşmanızın hangi gün olduğunu bile hatırlamıyorsun. Belki de insanın içini en çok acıtan şeylerden biri bu: Birinin hayatındaki son sahnesini, o sahnenin içindeyken fark edememek.

Düşünüyorum da, kaç defa bir şeyi son kez yaşadım ve bunun farkında olmadım? Kaç kez birinin yüzüne son kez baktım, bir masadan kalkarken o sandalyeye bir daha oturmayacağımı bilmedim? Kaç kez “Sonra yaparım.” dediğim bir şeyin aslında sonrasının olmadığını çok geç öğrendim?

İnsan hayatı boyunca büyük anları hatırlayacağını sanıyor. Oysa yıllar geçtikçe zihinde kalanlar çoğu zaman küçücük şeyler oluyor. Bir mutfaktan gelen çay kokusu, birinin gülerken gözlerini kısması, arabada çalan eski bir şarkı, bir yaz akşamında açık pencereden giren rüzgâr… Babanın koltuğunda uyuyakalması ya da annenin evden çıkarken “Üstüne bir şey al.” demesi. O anlarda bunların hiçbirini önemli bulmuyoruz. Belki zaten güzellikleri de burada. Hatıralar, yaşanırken hatıra olduklarını bilmiyorlar.

Ama insan bunu fark ettikten sonra başka bir korkuyla yaşamaya başlıyor. Ya bugün de ileride özleyeceğim bir günse? Ya şu an sıradan bulduğum şeylerden biri, yıllar sonra geri dönmek isteyeceğim bir an olacaksa?

Bazen etrafıma bu düşünceyle bakıyorum. Bir odada otururken karşımdaki insanları, seslerini, konuşmalarını, küçük alışkanlıklarını izliyorum. Ve içimden tuhaf bir şey geçiyor: “Bir gün bunların hepsini özleyebilirim.” İşte o zaman zaman biraz yavaşlıyor sanki.

Belki insan her anın kıymetini bilerek yaşayamaz. Böyle bir şey mümkün değil. Her vedayı son vedaymış gibi yaşamak da hayatı çekilmez hâle getirirdi. Sürekli kaybetme ihtimalini düşünerek sevmek, sevginin kendisine haksızlık olurdu. Ama yine de bazı şeyleri fazla ertelediğimizi düşünüyorum; söylemek istediğimiz sözleri, özürleri, teşekkürleri, sarılmaları, birlikte içilecek bir kahveyi, “Bir ara görüşelim.” dediğimiz insanları…

Çünkü zamanın en büyük yanılgısı, bize hep bir “sonra” varmış gibi hissettirmesi. Oysa bazen yok. Belki bir gün telefonunda duran bir numarayı aramak isteyeceksin ve artık çok geç olacak. Belki yıllarca önünden geçtiğin bir evin kapısı kapanmış olacak. Belki bir gün çocukluğunun geçtiği sokağa döneceksin ama orada seni hatırlayan kimse kalmayacak.

Hayatın böyle bir huyu var. Giderken ses çıkarmıyor, bir şeyleri elimizden alırken çoğu zaman fark ettirmiyor. Sonra bir gün eski bir fotoğrafın karşısında duruyorsun. Oradaki insanların yüzlerine bakıyor, o fotoğraf çekilirken ne düşündüğünü hatırlamaya çalışıyorsun. Kimsenin ileride neler olacağını bilmediğini fark ediyorsun.

Belki de bu yüzden eski fotoğraflara bakmak insana biraz ağır geliyor. Çünkü fotoğraftaki herkes hâlâ o anın içinde. Sen ise sonrasını biliyorsun; kimin gittiğini, kimin değiştiğini, hangi ilişkinin bittiğini, hangi evin boşaldığını, hangi gülüşün artık yalnızca bir görüntüde kaldığını…

Zamanın bizden farkı da bu galiba. Biz yaşarken bilmiyoruz; o biliyor.

Belki de hayatın bütün meselesi, her şeyi kaybetmemeye çalışmak değildir. Çünkü ne yaparsak yapalım bazı insanlar gidecek, bazı dönemler bitecek, bazı kapılar kapanacak. İnsan bunun önüne geçemiyor. Ama belki bir şeyi yapabiliriz: Yaşarken biraz daha farkında olabiliriz. Bir sofradan kalkarken yüzlere biraz daha dikkatli bakabilir, bizi arayan birini hemen geçiştirmeyebilir, sevdiğimiz insanlara onları sevdiğimizi söylemek için kusursuz zamanı beklemeyebiliriz. Çünkü kusursuz zaman diye bir şey olmayabilir.

Bazen yıllar sonra insanın içinde en çok kalan cümle, söylemediği cümle oluyor.

Ben artık geçmişe baktığımda yalnızca kaybettiklerimi düşünmüyorum. Bazen bana fark etmeden ne kadar çok şey verdiğini de düşünüyorum. Çünkü bazı şeylerin bittiğini bilmek, hâlâ devam edenlerin değerini biraz daha görünür kılıyor.

Belki bugün sıradan bir gün. Belki yıllar sonra adını bile hatırlamayacağım. Ama belki de değil. Belki bugün birini son kez görüyorum ve bundan haberim yok. Belki son kez aynı masaya oturuyor, son kez aynı yoldan geçiyorum. Bilmiyorum. Hayatın en tuhaf tarafı da bu zaten; neyin başlangıç, neyin son olduğunu çoğu zaman yaşarken anlayamıyoruz.

Bu yüzden artık bazı anlardan hemen çıkmak istemiyorum. Bazen biraz daha kalıyorum, bir yüzü biraz daha uzun izliyorum, bir konuşma bittiğinde telefonu hemen kapatmıyorum. Çünkü öğrendiğim bir şey varsa, o da şu: İnsan, bazı şeyleri kaybettiğinde değil; onları son kez yaşadığını çok sonra anladığında üzülüyor.

Ve belki de hayat biraz da budur: Bir şeyin son kez olduğunu bilmeden yaşamak, yıllar sonra hatırladığında ise o ana zihninin içinden sessizce geri dönmek.

Bir şehirden ayrılmak, sadece mekân değiştirmekten ibaret değildir; orada bırakılan hatıraları geride bırakmaktır. Alışkanlıklar, insanı hayata bağlayan görünmez halatlardır. O halatlar koptuğunda canın hemen yanmaz belki ama boşlukta kalmanın o tuhaf ve ürkütücü ağırlığı yavaş yavaş omuzlarına çöker. Sabah uyanıldığında artık aynı heyecanı vermeyen o küçük detaylar, bir zamanlar hayatın rotasını çizen o güvenli limanlar birer birer yok olduğunda, içten içe kopan fırtınaların sesini yine en çok insanın kendisi duyar.

Daha da derine inildiğinde; bir sabah aynaya baktığında artık eskisi gibi inanamayan, her şeye biraz daha mesafeli ve biraz daha yorgun bakan o yabancıyla karşılaşmak başlı başına bir kayıptır. Hayata duyulan o çocuksu inancın yerini sessiz bir kabullenişin alması, ruhun en sessiz köşe başındaki tutuşmasıdır.

İşte bu tür kayıpların en acı yanlarından biri de onların somut olmayışıdır. Trafikte akan hayat, dışarıdaki insanlar, herkes her şeyin normalce sürdüğünü zannederken senin içindeki o eski dünya yıkılmış olabilir. Ne bir başkası tam olarak ne hissettiğini anlar ne de sen bu durumu kelimelere dökebilirsin.

Çünkü bazı eksilmeler günlere, bazı vedalar ise takvimlere sığmaz. İnsan, ömrünün çeşitli dönemeçlerinde geride bıraktığı o eski hâllerinin hayaletleriyle yürümeyi öğrenir. Adını koyamadığımız, kimseye şikâyet edemediğimiz bu sessiz yaslar; bizi biz yapan ama bir o kadar da yoran o görünmez hikâyelerimizin ta kendisidir.

Öylece, o taş döşeli yolda duruyor. Belki ıslanmış belki de sahibi onu oracıkta bırakıp gitmiş... Ama o; tüm o renksizliğe kafa tutan, canlılığı ve direnişi simgeleyen bir fırça darbesi gibi.

Bu fotoğrafı görünce hayatın bize sunduğu tüm tekdüzeliğe, tüm zorluklara bir parça cesaretle, bir parça umutla bakabileceğimizi; o kırmızı şemsiyeyi elimize alıp kendi rengimizi hayata yansıtabileceğimizi anlıyorum.

Sanki bu şemsiye "Sen parlamaya devam et! Senin rengin, tüm zorlukları yok etmeye yetecek." diyor.

Ve o Eyfel Kulesi, uzakta, tüm heybetiyle o sisli havanın içinde, tüm asaletiyle duruyor. O bir umut sembolü; ama o kırmızı şemsiye tam burada, tam anın içinde. Bize anı yaşamamızı, anı renklendirmemizi, o küçük ama etkili adımı atmamızı söylüyor.

Şimdi şehirlere yağmur zamanı... Kırmızı şemsiyelerimizi elimize alıp kendi rengimizi hayata yansıtalım. Bir parça renk, tüm asaletiyle o şehre çok yakışacak…

“Yazarınız kırmızı şemsiyeli kadınlar akımı başlatmak ister..!”

​Sonuçta sonucu bildikten sonra geçmişi yeniden düzenlemek kolay. Birinin gideceğini öğrendikten sonra, daha önce söylediği bazı cümleleri hatırlıyoruz. Bir işin biteceğini öğrendikten sonra, aylar önce yaşanan küçük bir aksaklığı buluyoruz. Bir şeyin değişeceğini bilmediğimiz günlerde üzerinde durmadığımız ayrıntılar, sonradan büyüyüp bütün geçmişi kaplıyor.

​"Zaten belliymiş."

​Bunu kaç kez söyledik?

​Belki de hiç belli değildi.

​Geleceğin en rahatsız edici tarafı bize ait olmaması bence. Plan yapıyoruz. Tarihler koyuyoruz. Bir şeylerin aynı kalacağına güveniyoruz. Sonra o planların arasında kendimize fark etmeden bir gelecek kuruyoruz. Daha yaşanmamış günlerin içine eşyalarımızı yerleştiriyoruz. Bir evin içinde hangi koltuğun nereye konacağını düşünmek gibi... Hem de hâlen o evin gerçekten var olup olmayacağını bilmeden. Bazı kayıplarımız bu yüzden olduğundan daha büyük geliyor bana. Giden şeyin kendisinden önce, onunla birlikte düşündüğümüz gelecek gidiyor. Bir insanın yokluğu kadar, onunla konuşulacak cümlelerin artık hiç kurulmayacak olması da ağır geliyor. Siyah Kuğu Teorisi'nin ucu, belki de biraz böyle bir yere dokunuyordur. Beklemediğimiz bir şey oluyor ve yalnızca bugünü değiştirmiyor; daha önce mümkün olduğuna inandığımız yarınları da değiştiriyor. Haklısınız, kabullenmek pek de kolay değil. Çünkü geleceği bilmediğini söylemek başka, geleceğin düşündüğünden daha farklı olabileceğini gerçekten kabul etmek başka. Bir şeyin uzun süredir devam etmesi, devam edeceği anlamına gelmiyor. Bir insanın hep aynı yerde durması, orada kalacağı anlamına gelmiyor. Kendimizi yıllar sonra da aynı kişi olarak düşünmemiz bile tuhaf aslında. Bugünkü kararlarımızın yarınki hâlimiz tarafından aynı şekilde savunulacağının hiçbir garantisi yok. Bunu biliyoruz. Yine de unutuyoruz.

​Kim bilir, belki de unutmak zorundayız. Her ihtimali aynı anda düşünerek yaşamak mümkün değildir. Sabah evden çıkarken akşama geri dönememe ihtimalini, sevdiğimiz birinin bir gün yabancılaşabileceğini, sağlığın değişebileceğini, alıştığımız düzenin birkaç saat içinde bozulabileceğini sürekli hesap ederek yaşamak insanı yaşamaktan çok hesap yapmaya götürür. Bu yüzden insan geleceğe inanıyor. Yani demek istediğim, biraz mecburiyetten.

​Siyah kuğuların varlığını bilmek de geleceğe güvenmeyi bırakmaktan ziyade güvenilen şeyin aslında ne kadar değişken olduğunu fark etmektir bence. Her an her şeyin değişebilir olduğunu bilmek, ona daha dikkatli bakmayı sağlayabilir: Bir konuşmayı hemen bitirmemek, bir insanın yanında olduğunu sıradanlaştırmamak, ertelenen bir şeyi sürekli ertelenebilir sanmamak... Lakin bunların hiçbirini yapacağımızın da garantisi yok ki. Bildiğimiz şeyi bile unutabiliyoruz. Siyah kuğu gördüğümüzde şaşırmamızın sebebi de bu galiba: Bilmediğimiz için değil, bildiğimizi sandığımız düzenin bir anda elimizden alınabileceğini unutmuş olduğumuz için. Sonra geriye bakıp parçaları toplayarak bir anlam arayışına giriyoruz. Ve geçmiş, artık yaşandığı zamandan biraz daha düzenli görünüyor.

​Bazı şeyler gerçekten önceden görülemez. Bazı günlerin sabahında, o günün hayatımızdaki yerini bilemeyiz. Çünkü dünyanın en zeki insanları bir araya gelse bile geleceğin getireceği ilk siyah kuğuyu tahmin edemiyor. Hiç beklenmedik anda başımıza gelen tek bir olay, yolumuzu bambaşka bir yöne çevirebiliyor.

“Kalp ne zaman kazanır?” sorusu, insanın ömrü boyunca aradığı bir cevaptır. İnsan, hayatın karmaşık yollarında hep bir yarışın içindedir. Akıl sürekli bir şeyler hesaplar, kâr ve zarar peşinde koşar. Oysa kalp, “ne zaman kazanır?” sorusunun cevabını hesaplarla değil, ancak sessizlikle bulur.

Toprak, üzerine basılan her ağırlığı sabırla taşır. Tohum, karanlık toprağın altında beklemeyi göze alır ve ancak bu sessiz bekleyişin sonunda başını gökyüzüne çevirir. Kalp de böyledir. Acele etmediği, hırslara yenik düşmediği ve sabretmeyi bildiği an kazanır.

Dünya üzerindeki her canlı, kendi dengesini arar. Gökyüzü bulutları taşır, yağmur yeryüzüne kavuşur ve doğa, kendi yolunu kimseye seslenmeden bulur. İnsan da kalbindeki öfkeyi, kibri ve bencilliği bıraktığı zaman huzura erer. Bir başkasının derdine ortak olmak, bir yarayı sarmak ve karşılıksız sevebilmek, kalbin en büyük zaferidir.

Akıl, kaybetmekten korkar; sürekli bir savunma hâlindedir. Fakat kalp, sevmenin ve inanmanın kendisinin zaten en büyük ödül olduğunu bilir. Hayatın ağır yükleri altında ezilmeden, içindeki sevgiyi koruyabilen ve iyilikten vazgeçmeyen insan, kalbin ne zaman kazandığını ancak o zaman anlar.

İşin garip tarafı şu ki ben o küreyi dünyadan kaçmak için inşa etmemiştim. Derdimi alıp saklanabileceğim bir sığınak değildi orası. Hayattan yorulduğumda kapısını kapatıp herkesi dışarıda bırakmak gibi bir niyetim de olmadı. Aksine, hayatı daha iyi görebilmek için girerdim içeri. Çünkü kürenin pencereleri vardı. Birinden baktığımda kendimi görürdüm, diğerinden yaşadıklarımı. Bir başkasından baktığımda haklılığım küçülür, başka birinden baktığımda haksız yere kendime yüklendiğimi fark ederdim. Bazen hiçbir pencere bana istediğim manzarayı göstermezdi. Yine de bakardım. Çünkü insanın her zaman güzel bir manzaraya değil, başka bir manzaraya ihtiyacı oluyor.

Belki hepimizin böyle bir küreye ihtiyacı vardır. Bizi her söylediğimizde onarmaya çalışmayan, kırıldığımız yeri hemen tamir etmeye kalkmayan, önümüze reçeteler koymayan bir yere. Çünkü insan her derdini çözmek için anlatmıyor. Bazı cümlelerin çözüme değil, yalnızca duyulmaya ihtiyacı var. Bazı yaraların üzerine nasihat koydukça iyileşmiyor insan. Bazen birinin karşımızda sessizce durması, bizim göremediğimiz bir pencereyi aralaması ve aynı hadiseye başka bir yerden bakmamıza yardım etmesi yetiyor. Belki insanın insana yapabileceği en güzel şeylerden biri de budur: Birbirimizin hayatını düzeltmek değil, birbirimize yeni pencereler açmak.

Şimdi benim pencerelerim hâlâ orada mı bilmiyorum. Çünkü onlara ulaşabilmek için önce kapıdan geçmem gerekiyor ve o kapı uzun zamandır kapalı. Bu yüzden bazı günler aynı düşüncenin etrafında dönüp duruyorum. Aynı hadiseye aynı yerden bakıyor, aynı soruyu başka kelimelerle tekrar tekrar kendime soruyorum. İnsan kendi zihninin içinde fazla uzun süre kalınca bütün pencerelerin aynı yöne baktığını zannediyor. Oysa bazen değişmesi gereken hayat değildir. Yalnızca baktığımız pencerenin değişmesi gerekir. Bunu bana vaktiyle o küre öğretmişti.

Şimdilerde onu özlediğimi itiraf etmek biraz zor geliyor. Çünkü bir yanım kapının yeniden açılmasını isterken başka bir yanım o kürenin adresini tamamen unutmak istiyor. İnsan dönmek istemediği bir yeri özleyebilir mi, bilmiyorum. Meğer özleyebiliyormuş. Çünkü bazen bir yeri özlemek, oraya yeniden gitmek istemek değildir. Oradayken kim olduğumuzu, nasıl düşündüğümüzü, nasıl görüldüğümüzü ve dünyaya hangi pencerelerden baktığımızı özlemektir. Belki de bazı kapıların kapalı kalması gerekir. Fakat bunu bilmek, insanın kapının ardındakileri özlemesine engel olmuyor.

O yüzden siz siz olun, hayatınızda size başka pencereler açan insanları ve yerleri kolay harcamayın. Sizi hemen değiştirmeye çalışmadan dinleyenleri, derdinizi küçültmeden yanınızda durabilenleri, haklı olduğunuzda alkışlamak yerine gerektiğinde başka taraftan bakmanızı sağlayanları önemseyin. Ve mümkünse kendinize de böyle bir küre kurun. Çünkü hayat bazen insanın bütün pencerelerini aynı anda kapatıyor. O gün geldiğinde insan, bir çözümden önce kendisine başka bir yerden bakabileceği küçücük bir açıklık arıyor.

Benim küreme gelince, kapısı hâlâ kapalı. Belki bir gün açılır, belki de hiç açılmaz. Açılırsa içeri girer miyim, onu da bilmiyorum. Çünkü özlemekle dönmek istemek aynı şey değilmiş, bunu öğrendim. İnsan bazen bir yeri bütün kalbiyle özlerken aynı kalple ondan uzak durmak isteyebiliyormuş. Belki unutmak istememin sebebi de budur. İnsan ulaşamadığı bir yere bakmaktan yorulunca, oraya dönmekten önce artık orayı özlememeyi diliyor.

Fakat unutmak, insanın kendisine verebildiği bir emir değil.

Bazı kapıları kapatabiliyoruz. Bazı yolları yürümemeye karar verebiliyoruz. Bazı adresleri hayatımızdan silebiliyoruz. Ama bir zamanlar bize başka pencerelerden bakmayı öğreten yerleri zihnimizin hangi sokağından çıkaracağımızı kimse öğretmiyor.

Ben artık o kapının açılmasını mı istiyorum, yoksa bir sabah uyandığımda kürenin yolunu tamamen unutmuş olmayı mı, gerçekten bilmiyorum.

Belki de insanın en zor vedası, geri dönmek istemediği hâlde özlemeye devam ettiği yerlere oluyor.

Adresi olmayan küreme selam.

Ben Ramazan.

Bu defa kapının hangi tarafında olduğumu ben de bilmiyorum.

İnsan başını kaldırıp göğe baktığında onun sonsuzluğundan söz eder. Mavinin nereye kadar uzandığını bilmediği için göğü uçsuz bucaksız sanır. Oysa biraz yükselip sonra dönüp aşağı bakabilse gökyüzünün de bir dibi olduğunu görecektir.

Yeryüzü.

Biz o dibin üzerinde yaşıyoruz. Evler yapıyor, yollar çiziyor, sınırlar çekiyor, şehirler kuruyoruz. Sonra bütün bunların ortasında kendimizi dünyanın merkezinde sanıyoruz. Hâlbuki belki de merkezde değiliz. Belki yalnızca iki sonsuzluk arasına sıkışmış incecik bir çizginin sakinleriyiz.

Çünkü başımızın üzerinde bir gökyüzü varsa ayaklarımızın altında da başka gökyüzleri var. Denizler mesela.

Bir balığın gözünden hiç bakmadık dünyaya. Onu hep kendi bulunduğumuz yerden tarif ettik. Balık yüzer dedik. Kuş uçar dedik. Taş düşer, insan yürür, bulut geçer dedik. Varlıkları isimlendirmekle yetinmedik, hareketlerine de isim verdik. Sonra verdiğimiz isimleri hakikatin kendisi sandık.

Oysa belki balıklar uçuyor. Kuşlar ise yüzüyor.

 Kulağa ilk geldiğinde bir kelime oyunu gibi duruyor bu. Fakat biraz bekleyince insanın zihnine usulca başka bir ihtimal yerleşiyor.

 Kuş, görünmeyen bir denizin içinde yaşıyor olabilir. Hava dediğimiz şey onun denizi olabilir. Biz göremiyoruz diye boşluk sandığımız şey gerçekten boşluk olmayabilir.

 Kuş kanatlarını açıyor. Kendisini taşıyan görünmez âlemi yarıyor, yükseliyor, alçalıyor, dönüyor. Bazen kendisini akıntıya bırakıyor. Rüzgâr onu sürüklüyor. Karşıdan eserse zorlanıyor, arkasından eserse hızlanıyor. Fırtına çıktığında sığınacak bir yer arıyor.

Balık da öyle.

Yüzgeçlerini açıyor. Kendisini taşıyan âlemin içinde yükseliyor, alçalıyor, dönüyor. Akıntıya karşı koyuyor yahut kendisini ona bırakıyor. Suyun hareketini hissediyor. Fırtına yukarıda kopsa bile onun tesirini kendi dünyasında başka türlü yaşıyor.

Birine uçmak diyoruz, diğerine yüzmek.

Belki de aralarındaki büyük fark hareketlerinde değil, bizim baktığımız yerdedir.

Çünkü insan kendisini ölçü kabul etmeyi sever. Ayağının altına aşağı, başının üzerine yukarı der. Sonra yukarının gerçekten yukarı, aşağının gerçekten aşağı olduğuna inanır. Oysa dünyanın öteki tarafında yaşayan biri de ayaklarının altına aşağı demektedir.

İkimiz birbirimize göre baş aşağı duruyoruz ama ikimiz de düşmeyiz.

Demek ki bazı şeyler hakikat olmadan önce alışkanlıktır.

Belki yönler bile böyledir. Belki yükseklik, belki derinlik, belki uçmak, belki yüzmek ve belki insanın hayat boyunca kesin olduğuna inandığı nice şey... 

Bir balık denizin dibinden yukarı baktığında ışığı görür. Uzaklarda titreyen, kırılan, dalgaların hareketiyle şekilden şekle giren bir aydınlığı... Oraya doğru yükseldikçe dünya değişir. Basınç azalır, ışık çoğalır, yüzeye yaklaşır.

Belki balığın gökyüzü orasıdır.

Biz onun gökyüzüne denizin yüzeyi deriz. Çünkü yukarıda biz varız. Balığın bundan haberi yoktur.

Belki hayatı boyunca suyun içinde doğmuş, suyun içinde yaşamış ve suyun içinde ölecek bir balık için su diye ayrıca bir şey bile yoktur. Su onun dünyasıdır.

Biz havanın içinde yaşayıp her nefeste havayı düşünmediğimiz gibi o da suyu düşünmez.

 İnsanın asıl körlüğü belki de burada başlar. İçinde yaşadığı şeyi göremez.

Balık suyu göremez. Kuş havayı göremez. İnsan da alışkanlıklarını, korkularını, içine doğduğu düşünceleri, başkalarının ona öğrettiği doğruları ve yıllardır taşıdığı hâlde kendisine ait sandığı yükleri çoğu zaman göremez.

Bir balığın sudan çıkmadan suyu anlaması ne kadar güçse insanın da kendi dünyasının dışına çıkmadan dünyasını anlaması o kadar güç olabilir.

Bu yüzden bazen her şeyi tersine çevirmek gerekir. Yukarıdan aşağı bakmak, aşağıdan yukarı bakmak, uçana yüzüyor demek, yüzene uçuyor demek gerekir. Doğruyu yanlış ilan etmek için değil, doğru dediğimiz şeyin hangi noktadan bakınca doğru olduğunu anlayabilmek için.

Çünkü hakikatin kendisi değişmese bile ona baktığımız pencere değişir.

Bir kuş için uçurum başlangıç olabilirken insan için son olabilir. Bir balık için derinlik yuva olabilirken insan için korkudur. Yağmur bizim için gökten düşer, deniz için yukarıdan gelen sudur.

Bulut denize baktığında belki kendisinin yere düşmüş hâlini görür. Deniz göğe baktığında kendisinin yükselmiş hâlini.

İkisi de mavidir ve aralarında biz varız.

 Gökyüzünün dibi yeryüzüdür. Denizin gökyüzü de yeryüzüdür.

Biz ikisinin arasında yaşayan sakinleriz.

 Vasatız.

Bu kelimeyi küçümsemek için söylemiyorum. Vasat, ortada bulunandır. İki tarafın arasında kalandır. Bir yanı göğe, bir yanı toprağa bakan;b

aşını kaldırdığında sonsuzluğu gören, ayağını bastığında sınırı hisseden insandır.

Ne kuş kadar göğündür insan ne balık kadar denizin. Toprağın üzerinde yürür ama gökyüzünü arzular. Denize bakar ama dibinden ürker. Kanadı yoktur fakat uçmayı düşler. Solungaçları yoktur fakat derinlikleri merak eder.

Belki insanı insan yapan tam olarak bu arada kalmışlıktır. Bir yere bütünüyle ait olamayışı.

 Gökyüzüne bakarken içinin gitmesi bundan, denizin kıyısında saatlerce oturabilmesi bundan. Çünkü ikisi de ona ulaşamadığı başka bir âlemi hatırlatır.

Kuşun gökyüzüne bakıp uçmayı istemesi tuhaf olurdu. Zaten oradadır. Balığın denizi özlemesi de öyle. Zaten içindedir.

İnsan ise sürekli olmadığı yerleri özler.

Belki vasat olmanın kaderidir bu. Ortada olan iki tarafı da görür fakat hiçbirine tamamen sahip değildir.

Bunun için gökyüzünü şiire dönüştürürüz, denizi şarkıya, kuşları özgürlüğe, balıkları sessizliğe. Sonra kendi anlamlarımızı onların üzerine bırakıp yürürüz.

Kuşun özgür olup olmadığını kuşa hiç sormadık. Balığın sessizliği sevip sevmediğini de.

Belki kuş gökyüzünü bir kafes gibi görüyordur. Belki balık denizden bıkmıştır. Belki bizim özgürlük dediğimiz yükseklik, kuş için yalnızca gündelik hayatın kendisidir.

 Çünkü insan uzaktan baktığı şeylere anlam vermekte cömert, içinde yaşadığı şeylere karşı ise çoğu zaman kördür.

Belki bu yüzden başkasının hayatı bize hep daha belirgin görünür. Kimin mutlu olduğunu biliriz. Kimin yanlış yaptığını biliriz. Kimin ne yapması gerektiğini biliriz.

Bir tek kendi bulunduğumuz suyun farkına varamayız.

Sonra hayat geçer.

Bir gün insan yıllardır aynı gökyüzünün altında yürürken başını kaldırır ve onu ilk defa görüyormuş gibi olur.

Gökyüzü yine oradadır ama bu defa başka türlüdür.

Çünkü değişen gökyüzü değildir.

Bakandır.

Âlemi değiştirmekten önce bakışımızı yerinden oynatabilmek gerekir.

Bazen dünyayı anlamak için onu düzeltmek gerekmez. Ters çevirmek yeter. Gökyüzünü deniz kabul etmek, denizi gökyüzü, kuşları yüzen canlılar gibi seyretmek, balıkları uçarken düşünmek yeter. O küçücük zihinsel terslik yıllardır yerinden oynatamadığımız başka şeyleri de oynatabilir. Çünkü insan bazen yeni bir dünyaya ihtiyaç duymaz. Aynı dünyaya başka bir yerden bakmaya ihtiyaç duyar.

Şimdi dönüp yeniden baktığımda âlemin aslında hiç tersine çevrilmediğini görüyorum. Ters çevrilen yalnızca bizim bakışımızdı. Kuşların yüzmesi için gökyüzünün deniz olması gerekmiyordu. Gökyüzü zaten onların deniziydi. Balıkların uçması için kanatlara ihtiyacı yoktu. Deniz zaten onların göğüydü.

 Biz ise bütün bunların arasında kendimize ait küçücük bir yüzeyde durup hareketlere isimler, yönlere anlamlar, mesafelere ölçüler verdik. Sonra kendi kelimelerimizi dünyanın değişmez kanunları sandık.

Oysa yukarı dediğimiz yer yalnızca başımızı kaldırdığımız taraftı. Aşağı dediğimiz yer ayağımızın bastığı taraf. Uçmak ve yüzmek arasındaki ayrım bile biraz bizim nerede durduğumuzla ilgiliydi.

Sanırım insanın yanıldığı yer tam olarak burasıdır.

Gördüğünü hakikat, bulunduğu yeri merkez ve verdiği ismi şeyin kendisi sanır.

Hâlbuki dünya bizim tariflerimizden çok daha eskidir ve biz ona isim vermeden önce de kuşlar gökyüzünde ilerliyor, balıklar denizlerin maviliğinde dolaşıyordu.

Biz geldik ve birine uçmak, diğerine yüzmek dedik.

Şimdi fark ediyorum ki gökyüzünün dibi gerçekten yeryüzüdür. Denizin gökyüzü de yeryüzüdür.

Biz ise ikisinin arasında yaşayan vasatlarız. Ne bütünüyle yukarıdayız ne bütünüyle aşağıda.

İki maviliğin arasındaki ince bir sınırda yaşıyor ve bulunduğumuz o küçücük yerden koca âlemi tarif etmeye çalışıyoruz.

Demek ki kuşlar yüzüyor.

Balıklar uçuyor.

Ve insan, ikisinin arasında durduğu için kendisini merkezde sanıyor.

​Oysa belki de mucize; her gün gördüğümüz için artık şaşırmayı bıraktığımız şeylerin içinde saklıdır.

​Bir elmayı düşünün mesela. Elmayı yiyorsunuz. Bir süre sonra o elma artık elma değil. Kanınıza karışıyor, hücrelerinize ulaşıyor, bedeninizin bir parçası oluyor. Ondan enerji üretiliyor; belki yürürken attığınız bir adıma, belki düşündüğünüz bir cümleye, belki de kalbinizin bir sonraki atışına vesile oluyor.

​Üstelik yalnızca elma değil; ekmek, su, zeytin, peynir, meyve, sebze… Rengi başka, kokusu başka, tadı başka, yaratılışı başka nice şey aynı bedene giriyor ve bütün bu farklılıkların içerisinden tek bir insan bedeninin ihtiyacı olan şeyler çıkarılıyor.

​İnsan biraz durup düşününce şu soru kendiliğinden geliyor: Bunu kim yapıyor?

​Çünkü biz yiyoruz ama dönüştüren biz değiliz. Lokmayı ağzımıza götürebiliyoruz fakat onun hangi hücreye ulaşacağını bilmiyoruz. Kalbimizin ne kadarına, kaslarımızın ne kadarına, beynimizin hangi ihtiyacına cevap vereceğini hesaplamıyoruz. Hatta çoğu zaman içeride neler olup bittiğinden haberimiz bile yok. Biz hayatımıza devam ederken bedenimizde sessiz ve kusursuz bir düzen işlemeye devam ediyor.

​Belki de insanın en büyük yanılgılarından biri burada başlıyor: Alıştığımız şeyi sıradan zannediyoruz.

​Güneş her sabah doğduğu için şaşırmıyoruz. Kalbimiz sürekli attığı için onu düşünmüyoruz. Bir tohum toprağın altında parçalanıp bambaşka bir şeye dönüştüğü için artık bunu olağan kabul ediyoruz. Yediğimiz şeylerin bedenimize dönüşmesine de aynı gözle bakıyoruz.

​Oysa tekrar etmesi, bir şeyin mucize oluşunu ortadan kaldırmaz. Belki tam tersine… Her defasında aynı kusursuzlukla gerçekleşmesi, üzerinde düşünülmesi gereken asıl şeydir.

​Bir tohumdan dallar, yapraklar, çiçekler ve meyveler çıkıyor. Tek bir hücreden gözleri, elleri, kalbi, damarları ve zihni olan bir insan meydana geliyor. Sonra birbirinden tamamen farklı nimetler aynı bedenin içinde bir araya geliyor ve tek bir hayatın devamına hizmet ediyor.

Birden çok şey çıkıyor; çok şey ise bir şeye dönüşüyor.

​İşte insan burada yalnızca maddeyi değil, maddenin üzerindeki manayı da görmeye başlıyor. Bir sanat eserinin üzerindeki sanatçı imzası gibi… Varlığın üzerinde de onu kimin yaptığını gösteren işaretler var. Fakat bu imza bir köşeye yazılmış değil: Elmanın içinde, tohumun içinde, bir bebeğin oluşumunda, kalbin atışında, nefesimizde ve belki de en açık biçimde hayatın kendisinde.

​Çünkü hayat öyle bir şey ki insan baktıkça çoğalıyor, düşündükçe derinleşiyor. Sonra fark ediyor: Mesele Allah’ın varlığına dair uzaklarda bir delil aramak değilmiş. Bazen insanın aradığı delil, tam da kendisinin içindeymiş.

​Belki soru şu değildir: “Mucize nerede?”

​Belki asıl soru şudur: Her gün mucizenin içinde yaşarken biz ona bakmayı ne zaman bıraktık?

​Oysa eski fenomenler başka türlüydü. Onlar bir fotoğraf paylaşırdı, millet üç gün onu konuşurdu. Şimdi biri kahvaltıda yumurtanın sarısını fazla pişirse hemen: “Bunu neden yaptığımı birazdan anlatacağım.” diye 17 bölümlük hikâye başlatıyor.

​Eskiden fenomenin takipçisi olurdu, şimdi fenomenin fenomeni var. Biri çıkıyor: “Bana çok sordunuz…” Kim sordu? Kimse. Ama ısrarla “Çok sordunuz.” diyor. İnsan merak ediyor: Kim sordu kardeşim, Nüfus Müdürlüğü mü?

​Eski fenomenler ürün tanıtırdı: “Arkadaşlar bunu aldım, çok memnunum.” Bitti. Şimdi ürün tanıtımı yapılacağı zaman önce üç saat gizem yaratılıyor: “Bir süredir hayatımda çok büyük bir değişiklik var…”, “Bunu paylaşmaya hazır değildim…”, “Bazı şeyleri artık saklayamıyorum…” Sonra kamera dönüyor: Çamaşır deterjanı! Allah’ım; insan bir an boşanma, miras, mafya, aile kavgası bekliyor; karşısına 3 litrelik deterjan çıkıyor.

​Bir de eski fenomenlerin dramı vardı, gerçek dram… Şimdi fenomenin morali bozuluyor: “Bugün kendimi hiç iyi hissetmiyorum.” Altında 14 tane marka etiketli hikâye. İnsan düşünüyor: Bu kadar kötüysen neden ışığın ring light’tan geliyor kardeşim?

​Eskiden fenomenler doğal görünürdü. Şimdi doğallık için bile ekip kuruluyor: Makyaj sanatçısı, fotoğrafçı, ışıkçı, video editörü, sosyal medya uzmanı… Sonra: “Ben çok doğal bir insanım.” Tabii canım, doğallığın yanında altı kişilik prodüksiyon ekibi var.

​Bir de eski fenomenlerin meşhur sözü vardı: “Ben takipçilerimi ailem gibi görüyorum.” Sonra takipçi sayısı artınca aile büyüdü… Ama mirastan kimseye pay çıkmadı.

​Şimdiki fenomenlik ise ayrı bir sanat dalı. Sabah kahve, öğlen kahve, akşam kahve. Gece: “Bugün çok yoğundum.” Ne yaptın? Kahve içtin. Ama öyle sıradan kahve değil; kahvenin yanında mermer masa, keten peçete, orkide ve hayatın anlamını sorgulayan bir mum var.

​Eskiden fenomenler takipçi kazanırdı. Şimdi “Takipçi nasıl kazanılır?” diye fenomenler birbirine kurs satıyor: “Ben 30 günde 500 bin takipçi yaptım.” E nasıl? “Bunun eğitimini hazırladım.” Yani takipçi kazanmanın sırrı: Takipçi kazanmayı öğreterek para kazanmak! Bu işin sonunda kim fenomen, kim öğrenci, kim müşteri belli değil.

​Ama bir gerçek var… Eski fenomenlerin tadı başkaydı çünkü onlar daha samimiydi. Bir fotoğraf çekilir, paylaşır, hayatına devam ederdi. Şimdi insan bir hikâye atıyor, ardından basın toplantısı düzenliyor: “Bu hikâyem yanlış anlaşıldı.” Ardından açıklama: “Kimseyi hedef almadım.” Ardından özür: “Üzülenlerden özür dilerim.” Ardından yeni hikâye: “Bazı insanların gerçek yüzünü görmüş oldum.” Ardından canlı yayın… Sonra kitap… Sonra podcast… Sonra belgesel… Yahu sen sadece dün kahve paylaşmıştın!

​Nerede o eski fenomenler? Bilmiyorum. Belki hâlâ bir yerlerde filtresiz bir fotoğraf çekip paylaşmayı bekliyorlardır. Belki de onlar çoktan emekli oldu. Çünkü bugünün fenomenlik şartlarını görünce: “Bizim zamanımızda bir insan ünlü olurdu, şimdi ünlülük insanı buluyor.” deyip telefonu kapatmışlardır.

​Ve bence en güzeli de şu: Eski fenomenler fenomen olmak için uğraşmazdı. Biz onları severdik, onlar fenomen olurdu. Şimdi herkes fenomen olmaya çalışıyor… Biz de oturup kimin gerçekten insan kaldığını anlamaya çalışıyoruz.

​Velhasıl… Nerede o eski fenomenler? Muhtemelen onlar da bizi izliyordur. Ama merak etmeyin… Henüz “Beni çok sordunuz, neden ortadan kayboldum?” diye hikâye atmadılar. Atarlarsa da bilin ki… Eski fenomen geri dönmüştür.

​Matematik, sadece kâğıt üzerindeki sayılardan ibaret olmayıp evrenin bizzat kuruluş temellerini ve mimari planını oluşturan en eski dildir. Yeryüzünde var olan her yapı, her canlı ve her doğal oluşum, bu büyük mimarinin kusursuz kurallarına göre şekillenir.

​Ağaçların dallarındaki büyüme oranları, nehirlerin yataklarını çizerken izlediği kollar ve kar tanelerinin kristal yapısındaki simetri, bu eşsiz tasarımın somut birer göstergesidir.

​Doğadaki döngüler, mevsimlerin geçişleri ve hücrelerin bölünme düzeni, hayatın kendi içindeki mühendisliğini ve planını gözler önüne serer.

​Çiçeklerin taç yapraklarındaki dizilimden galaksilerin sarmal kollarına kadar her şey belirli bir ölçü ve denge üzerine kuruludur.

​İnsan da bu büyük düzenin içinde yer alır; nefes alışverişinden adımlarının uyumuna kadar bu mimarinin bir parçasıdır.

​Varlık âlemindeki bu ölçülü ve kurallı yapı, her unsurun birbiriyle uyum içinde yaşamasını sağlayan hayatın asıl mimari eseridir.

​İnsanın hayalleri olmalı. Yaşın hiçbir önemi yok. Her zaman geleceğe umutla bakmalı. Bazen ayağı yere sağlam basmalı, bazen de imkânsızı istemeli. Ne zaman ne olacağını kimse bilemez.

​Dünyayı gezmeyi dilemeli mesela; küçük bir karavanla yollara düşmeyi… Ya da bazen tembelliğin dibine vurmalı. Hiçbir şey yapmadan kumlara uzanmalı. Sahilde oluşan ayak izlerine bakarken gözlerini ufuk çizgisine çevirmeli ve içten bir sevinç duymalı. Belki sağlıklı bir güne uyandığı için, belki de sevdikleri yanında olduğu için…

​Sevdiği biri varsa elini şefkatle tutmalı. Yoksa bunu sorun etmemeli. Kendiyle mutlu olmayı öğrenmeli. “Benim isteklerim de önemli.” diyebilmeli.

​Kırıldığı yerden kopmamayı öğrenmeli. Yaralarına rağmen yoluna devam etmeli. Bazen başkalarına ışık, yol gösteren bir deniz feneri olmalı. Öyle parlamalı ki ışığıyla çevresindekileri etkisi altına alsın; bir tanrıça misali güçlü, bir perikızı edasıyla özgürce dolaşmalı etrafta.

​Korkmadan, kızmadan, sabırla…

​Hayatın ne getireceğini bilemez insan. Belki bugün imkânsız sandığımız bir şey, yarının en güzel gerçeği olur. Bu yüzden hayal etmekten, istemekten, yeniden başlamaktan asla vazgeçmemeli.

​Çünkü insan en çok kendine kör olmamalı.

​Kendi sesini duymalı, kendi kalbinin ne istediğini bilmeli. Başkalarının hayatında kaybolmadan kendi yolunu bulmalı.

​Ve her sabah, yeni bir güne uyandığında içinden sessizce şunu söylemeli:

​“Benim hayatım. Benim hayallerim. Benim isteklerim de önemli.”

Oysa kimse hayatı boyunca doğru kararlar vererek yaşamıyor.

Bir şeyi yanlış yapmış olabilirsin, bir şeyler istemediğin bir şekilde ilerlemiş olabilir ya da tam anlamıyla iyi bir dönemden geçmiyor olabilirsin. Ama bu, senin kötü bir insan olduğunu düşünmeni ya da kendine “Ben iyi bir insan değilim.” demeni gerektirmiyor.

Belki de bunu en çok, biri bize “Nasılsın?” diye sorduğunda fark ediyoruz.

Çoğu zaman düşünmeden “İyiyim.” diyoruz. Çünkü gerçekten iyi olduğumuz için değil, anlatacak gücümüz olmadığı için. Ya da nereden başlayacağımızı bilmediğimiz için...

Bazen “İyiyim.” demek, içimizden gelen bir cevap olmaktan çıkıp otomatik olarak söylediğimiz bir cümleye dönüşüyor.

Peki ya gerçekten kendimize sorsak?

“Nasılsın?”

Bu kez başkasına değil, kendimize cevap vermemiz gerekseydi ne söylerdik?

Gerçekten “İyiyim.” diyebilir miydik?

Hadi bu soruyu bugün tekrar düşünelim:

“Gerçekten iyi miyiz?”

Belki de bu sorunun cevabını hemen vermek zorunda değiliz. Belki ilk kez kendimize dürüstçe bakıp gerçekten nasıl olduğumuzu anlamaya çalışmalıyız. Çünkü bazen “İyiyim.” demek, gerçekten iyi olduğumuz anlamına gelmez. Bazen sadece anlatmaya gücümüz yetmediği için söylediğimiz bir cümledir.

Belki de bugün, herkese söylediğimiz “İyiyim.” kelimesini bir kenara bırakıp kendimize karşı dürüst olmanın zamanıdır.

Her şeyin yolunda olmasını beklemeden, bütün eksiklerimizi ve hatalarımızı bir kenara bırakmadan...

Çünkü belki de iyi olmak, her şeyin yolunda olması değildir. Bazen yalnızca kendine karşı dürüst olabilmektir.

Eğer yazıyı okuduktan sonra kendine bu soruyu sormayı hatırlayıp gerçekten sorduysan ve cevabını benimle paylaşmak istersen, yorumlarda seni bekliyorum.

Eğer cevabın “İyi değilim, kötüyüm, iyi hissetmiyorum, ben çok kötü biriyim.” ise, işte o zaman bu yolculuğun bittiğini sakın ama sakın düşünme. Bu hayatta pes edersen, asla ama asla kazanamazsın.

O yüzden bugün iyi değilsen bile kendine şunu hatırlat:

“İyi olacağım.”

Çünkü hayat bitmiş değil. Mücadelene devam ettiğin sürece, eninde sonunda bir gün iyileşeceksin.

Yazımızı şununla kapatalım:

“O yüzden, ne olursa olsun vazgeçmeden daima çabala. Çünkü bazen iyileşmek, yalnızca devam etmeye cesaret etmektir.”

​Belki de mesele, dünyanın sana ihtiyacın olan bilgiyi vermesi değil; mesele, sonunda neyi aradığını biliyor olman. Çünkü neyi aradığını bildiğinde daha önce defalarca önünden geçtiğin şeyleri görmeye başlıyorsun. Bir oyuncunun bakışında başka bir şey yakalıyorsun, bir yönetmenin tercih ettiği kamera açısını merak ediyorsun, bir yazarın neden tam da o kelimeyi seçtiğini düşünüyorsun. Başkalarının yalnızca izleyip geçtiği yerde sen durup bakıyorsun. “Bunu neden böyle yaptı?” diye soruyorsun. Ve o soru farkında olmadan seni biraz daha ileri taşıyor. Dünya sana bir anda daha fazla şey öğretmeye başlamıyor aslında; sen öğrenmeye hazır birine dönüşüyorsun.

​Benim için bunun bir de duygusal tarafı var. Kendimi zihinsel olarak koyduğum bazı noktalar, önümde bir yol ayrımı gibi duruyor. Özellikle yazarken bunu hissediyorum. Masaya oturduğumda yalnızca bir şeyler yazmaya başlamıyorum; zihnimi başka bir yere taşıyorum. Modumu değiştiriyorum. Günün içindeki insanla yazının başındaki insan arasında görünmez bir kapı kapatıyorum sanki. Gladiator filminde Maximus Decimus Meridius’un dövüşten önce eğilip toprağı avucuna alması, onu koklaması gibi… Benim için de bazı anlar tam olarak bunu ifade ediyor: Ciddileşme zamanı.

​Herkesin böyle bir mental butonu vardır belki. Benimki, kendimi yaptığım şeyin içine tamamen bırakmak. Bir role hazırlanan aktör gibi düşünün. Kendini bir kafese koyuyorsun ve o kafesin içindeyken artık o karaktersin. Dışarı çıktığında yeniden gülebilir, konuşabilir, hayatına devam edebilirsin. Ama içerideyken başka bir şey vardır. Dikkatin dağılmasın istersin. Sesler azalsın, insanlar biraz uzaklaşsın, dünya birkaç dakikalığına senden elini çeksin istersin: “Dostum, şimdi bana dokunma. Benimle konuşma. Beni biraz yalnız bırak.”

​Çünkü bazı şeyler yalnızca yetenekle yapılmıyor. Kendini o işe verebilecek zihinsel alanı oluşturman gerekiyor. Ve sanırım insan gönül verdiği bir işte gerçekten iyi olmak istiyorsa bir süre sonra hayatı da böyle okumaya başlıyor. Okuduğu her şeyden, izlediği her sahneden, yaptığı her hatadan, karşılaştığı her insandan bir şey almaya çalışıyor. O zaman dünya gerçekten büyük bir kütüphaneye dönüşüyor. Raflarda ne olduğunu dünya belirliyor belki ama hangi kitabı aradığını bilmek hâlâ sana kalıyor.

“1+1=11” matematikte yanlış bir eşitliktir. Bildiğimiz gibi bu iki sayıyı topladığımızda sonuç 2 olur. Fakat bu ifade matematikten çıkıp başka bir yere geçtiğinde anlamı değişir. Buradaki olay iki ayrı “1”in toplanarak başka bir sayı olması değil, yan yana geldiklerinde birbirlerini silmeden yeni bir bütün oluşturmalarıdır. Birler hâlâ birdir. Ama artık yan yanadırlar. 

Bu yüzden bu eşitliği seviyorum. Yanlış olduğu için değil. Doğru bir şey söylemenin her zaman doğru bir hesap yapmaktan geçmediğini hatırlattığı için. İki insanın birbirine yaklaşmasıyla ortaya çıkan şeyi hesaplamak zaten mümkün değil ki. Birinin diğerine ne kattığını, hangi eksikliği doldurduğunu, hangi tarafını değiştirdiğini ölçebileceğimiz bir cetvelimiz yok. Bu yüzden matematikten çok insanlara yakışıyor. Bir insan hayatımıza giriyor ve hiçbir şeyin yerini değiştirmeden, birçok şeyin yerini değiştiriyor. 

Bugün üniversite yerleştirme tercih sonuçları açıklandı.

Heyecanla kurumun web sitesine girdim. Ekranda yalnızca iki kelime gördüm:

YERLEŞEMEDİNİZ.

Sanki diğer bütün yazılar bir anlığına silindi. Gözüm yalnızca o iki kelimeye takılı kaldı.

Yerleşemediniz.

Oysa kendimden emindim. Kendime inanmıştım. On yıl sonra yeniden üniversite sınavına girmiştim. Önüme çıkan onca engele rağmen bir şekilde yolumu bulmuş, sınava girmiştim.

Yıllar önce, liseli bir genç kızken Sosyal Hizmetler okumayı istemiştim. Mezun olduğumda yetimhanelerde, huzurevlerinde, kadın destek merkezlerinde; kısacası yardıma, sevgiye ve görülmeye ihtiyacı olan herkesin yanında olmak istiyordum.

Çünkü benim de bir zamanlar yardıma ihtiyacım vardı. Çocukken kendi kendime bir söz vermiştim:

Ben görülmeyen her kalbi göreceğim. Uzatılmayan her ele el olacağım.

Benim yaşadıklarımı başkaları yaşamasın istiyordum. Yaşarlarsa da yalnız olmadıklarını bilsinler, bir yerlerde onlara uzanacak bir el bulunsun istiyordum.

Liseden mezun olduğumda bu bölümü seçemedim. “Masa başı bir işin olsun. İnsanların derdiyle mi uğraşacaksın? Zaten senin yükün sana ağır.” dediler.

O yaşta kendi sesimi onların sesinden ayıramadım. Başka bir bölüm seçtim. Yıllar geçti.

Şimdi yirmi sekiz yaşındayım. Belki bir sosyal hizmet uzmanı olmadım. Fakat içimdeki o ses hiç susmadı. Hayatım boyunca, elimden geldiğince yardım etmenin, bir insanın yükünü biraz olsun hafifletmenin peşinden gittim.

Bazı şeyler insanın içinden gelir. Bu da benim içimden geliyordu.

Tanımadığım birinin bile yardıma ihtiyacı olduğunu gördüğümde, sonunu düşünmeden el uzattım. Çünkü Allah’ın bana verdiği o gönlü susturmayı hiç beceremedim.

Bu yolun içinde çeşitli psikolojik eğitimler aldım. “Artık bir danışmansın.” dediler.

Ama ben biliyordum. Aldığım hiçbir eğitim beni bütünüyle tanımlamıyordu.

Onlar sadece yolculuğumda uğradığım duraklardı. Bu yıl ise kendime, “Ben bu sınava gireceğim.” dedim. On yıl sonra.

İki küçük çocuğum varken, üzerimde bunca sorumluluk varken, ders çalışmaya neredeyse hiç zamanım yokken…

Yine de girecektim.

Çünkü ruhumun sesini bir kez daha susturmak istemiyordum.

Çocuklarımı uyuttum, geceleri ders çalıştım. Temizlik yaparken kulaklıkla ders dinledim. Okudum, tekrar ettim, öğrendim.

Üstelik bunu zorunluluk gibi değil, büyük bir keyifle yaptım.

İlginç olan şuydu: Dersler bana hiç yabancı gelmiyordu.

Sanki öğrenmiyor, hatırlıyordum. Sonra sınav bitti.

Puanımın yettiği onlarca bölüm vardı.

Tercih zamanı geldiğinde yalnızca Sosyal Hizmetler'i yazdım.

“Olmazsa başka bir bölüm okurum.” demedim.

“Bu bölüm olmazsa ne yaparım?” diye bir B planı hazırlamadım.

Ben sadece onu istiyordum. Olacaksa o olacaktı. Öyle de inandım.

Sonra bugün o ekranın karşısında durdum.

YERLEŞEMEDİNİZ.

İnsan bazen ne hissedeceğini bilemiyor.

Bir şey kırılıyor içinde. Ağlamak istiyorsun. Kızmak istiyorsun. Hiçbir şey olmamış gibi davranmak istiyorsun. Sonra bütün bunların hiçbir şeyi değiştirmeyeceğini biliyorsun.

Çünkü her şey insanın elinde değil. Belki ilahi bir plan var. Belki ben denedim, yolun buraya kadarmış. Belki de hiç bilmediğim başka bir kapı açılacak. Bilmiyorum.

İnsan bazen sadece ağlamak istiyor. Hıçkıra hıçkıra.

Ben de kendime sordum: “Ne hissediyorsun?”

İçimden bir ses sakince cevap verdi:

“Her şey senin elinde değil. İlahi bir plan var. Kabul et.”

Sonra başka bir ses çıktı.

Daha kırgın, daha çocukça…

“Hayır. Ben bunu çok istiyordum. Kendimi yeni bulmuştum. Hazır hissediyordum. İçimde bunu sevgiyle, bütün kalbimle yapmak vardı.”

Bir başka ses daha geldi.

Bu kez egom konuşuyordu:

“Nasıl olmaz? Sen bu işi diploman olmadan bile gönülden yaparken, sırf öğrenci kartı almak için bölüme girecek insanlar var. Sen nasıl giremezsin?”

“Yeter,” dedim. Gerçekten yeter. Ağlayacaksan ağla. Susacaksan sus. Fakat artık sustur şu sesleri. Senin hayatında ne kolay oldu ki?

Hiçbir şeyi hazır bulmadın. Hep kazıya kazıya aldın. Hep mücadele ettin. Hep bir yerlerden geçerek geldin.

Sonra kendime başka bir soru sordum:

“Senin zoruna giden ne?” Üniversiteye girememek mi? Yoksa o iki kelime mi?

Yerleşemediniz. Biliyorum. Asıl orası dokundu sana.

Çünkü sen beş yaşındayken de hiçbir yere sığamıyordun. Şimdi de yerleşemiyorsun.

Hayatın boyunca bir yerlere gidiyor, bir yerlerden geliyor, duruyor, yeniden başlıyorsun. Seviyorsun, seviliyorsun. Yine de bir türlü tam olarak yerleşemiyorsun.

Belki de mesele bu. Sen kendini hiçbir unvanla tanımlamıyorsun.

Başarıya, statüye, etikete tutunmuyorsun. Hiçliğin içinde çoğalmayı öğreniyorsun.

Bu dünyayı sorguluyorsun. İçinde bulunduğun bedeni bile zaman zaman sorguluyorsun.

Öyleyse neden şimdi bir kelimeye takıldın?

Yerleşemediniz.

Üzülmek bu kadar zor mu? “Kırıldım.” demek neden bu kadar zor?

“Kabul et.” dedim kendime. Olmadı. Yerleşemedin.

Üniversitede Sosyal Hizmetler'e giremedin. Ne olmuş?

Belki sen zaten yıllardır başka bir şey öğreniyorsun:

İnsanın bazen bir yere yerleşememesi, kendine yer açmasının başka bir biçimidir.

Belki bu kez de olmadı. Varsın olmasın.

Belki bu defa kendini bir yere yerleştirmek yerine kendini rahat bırak. Dünyayı sen kurtaramazsın.

Herkese yetişemezsin. Her yaraya merhem olamazsın.

Biraz kör, biraz sağır, biraz dilsiz ol. Kendine de el uzat.

Çünkü sen yıllardır herkese uzanırken, belki de en çok kendine uzanmayı unuttun.

Bugün üniversiteye yerleşemedin. Yine de seni çok seviyorum sevgili kendim.

Yerleşemeyen hâlini de, kırılan hâlini de, ağlamak isteyen hâlini de…

Bütün o seslerin arasında hâlâ kendini arayan hâlini de seviyorum.

Varsın bu sefer de yerleşme. Belki de artık biraz yerleşememeye hakkın var. Çünkü bazen…

Yerleşememek de bir yerleşimdir.

​Yeryüzünde yaşayan her insana özgü bir kabiliyet mutlaka vardır. Kimi bunu erken fark edip geliştirir, kimi ise üzerine toprak atarak kendi elleriyle körletir. Nasıl ki doğadaki her varlığın bir görevi ve doğası varsa insanın da ruhunda parlamayı bekleyen bir öz vardır. Kimi toprağa kök salıp göğe uzanır, kimi sessizce akar, kimi yeryüzünü renklendirir. İnsan da bu büyük tablonun bir parçasıdır ve var olan hiçbir canlı boşuna yaratılmamıştır. Ancak bu potansiyel, bakım görmeyen bir çiçek gibi ilgisizlikten kuruyabilir. Kişi çalışmazsa ve gayret etmezse sahip olduğu yeteneği kendi eliyle tüketmiş olur.

​Dağlar nasıl heybetiyle duruyorsa, kayalar sertliğiyle, nehirler kıvrılarak akışıyla birer hüner sergiliyorsa insanoğlunun içindeki yetenek de doğuştan gelen bir akış gibidir. Nasıl ki tohum kendi içindeki ormanı saklıyorsa insan da dünyayı güzelleştirecek bir kabiliyetle donatılmıştır. Bu durum, insanın kendi potansiyelini nasıl şekillendireceği konusunda şu şekilde ifade edilmiştir: "Her doğan, kendi özü ve potansiyeliyle dünyaya gelir."

İnsan, kendisine sunulan bu kabiliyeti ya çalışarak geliştirir ya da kendi ihmalkârlığıyla harcar. Nitekim "Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?" sözüyle de insanın sahip olduğu yeteneği işleme ve öğrenme çabasının önemi vurgulanmıştır.

​Yağmurun kurak toprağa can vermesi gibi insanın içindeki yetenek de emek ve sabırla gelişir. Bülbülün sesi, arının bal yapma mahareti, koca çınarın gölgesi ne kadar kendine özgüyse insanın kabiliyeti de parmak izi gibi sadece kendisine aittir. Kimse başkasının rolünü oynamak için gelmemiştir bu hayata. Önemli olan, içindeki bu potansiyeli fark etmek ve zaman geçmeden onu geliştirmek için çalışmaktır. Varlık âlemi bir uyum içinde işlerken insan da kendi özündeki bu ritmi bulduğunda hayatın gerçek anlamı ortaya çıkacaktır.

Evet, pes ettim artık.

​Bunu söylemenin bile insanın içinde nasıl bir boşluk bıraktığını şimdi anlıyorum. O kadar yoruldum ki mücadele etmekten… Sürekli bir şeyleri düzeltmeye, yetişmeye, oldurmaya çalışmaktan. Her defasında “Biraz daha çabalarsam olacak.” dedim kendime. Biraz daha sabır, biraz daha emek, biraz daha zaman…

​Ama olmadı.

​Üstelik garip olan şu ki ben yaklaştıkça her şey benden biraz daha uzaklaştı sanki. Ellerimi uzattıkça mesafe büyüdü. Daha çok çabaladıkça daha çok yoruldum. Ve en kötüsü, nedenini anlayamadım.

​İnsan, nedenini bildiği acıyla bir şekilde baş ediyor. Bir açıklaması oluyor hiç değilse. “Bunun için olmadı.” diyebiliyor. Benimse elimde cevaplardan çok sorular kaldı. Nerede yanlış yaptım? Gereğinden fazla mı istedim, fazla mı inandım yoksa bazı şeylerin zamanı hiç gelmeyecek miydi?

​Bilmiyorum.

​Bildiğim tek şey, artık eskisi kadar gücümün olmadığı.

​Belki de kabulleniş tam burada başlıyor: Her şeyi anlayabilmekten vazgeçtiğin yerde. Her sorunun bir cevabı olmadığını, her emeğin karşılığını bulmadığını ve ne kadar istersen iste bazı kapıların açılmadığını kabul ettiğin yerde…

​Uzun zaman kabullenmenin yenilmek olduğunu düşündüm.

​Şimdi ise "Belki de insanın en büyük yenilgisi, çoktan bitmiş bir savaşın içinde hâlâ kendini tüketmeye devam etmektir." diye düşünüyorum.

​Bir de sandığın hiçbir şeyin aslında sandığın şey olmadığını anlamak var.

​İnsan buna kaç kere alışabilir, bilmiyorum. Her seferinde “Artık şaşırmayacağım.” diyorsun. İnsanları tanıdığını, ne yapabileceklerini öğrendiğini, bundan sonra hiçbir şeyin seni hazırlıksız yakalayamayacağını sanıyorsun. Sonra biri çıkıyor ve yine şaşırtıyor seni. Hem de tam “Bunu yapmaz.” dediğin yerden.

​Belki de benim en zor kabullendiğim şey bu oldu: kötülüğün varlığı.

​Yok saydığımdan değil. Varlığını biliyordum elbette. Ama insanın içinde bu kadar kolay yer bulabileceğine inanmak istemedim. Hep bir sebep aradım yapılanların ardında. "Belki kırılmıştır." dedim. Belki çaresizdir. Belki onun da bilmediğim bir hikâyesi vardır. İnsanların yanlışlarını anlamaya çalıştım; çünkü anlamlandırabilirsem affetmenin de kolaylaşacağını düşündüm.

​Ama bazı şeylerin açıklaması yokmuş.

​Bazı insanlar yalnızca yapabiliyor oldukları için incitebiliyor, yalnızca ellerinde fırsat olduğu için can yakabiliyormuş. Bunu kabul etmek istemedim. “Hayır,” dedim içimden, “İnsan bu kadarını yapmaz.” Sonra hayat, sanki bütün itirazlarımı duymuş gibi inkâr ettiğim ne varsa birer birer gözümün önüne koydu.

​Ben görmemekte direndikçe o, gözüme soka soka gösterdi.

​Ve insanın içindeki iyiliği kaybetmeden kötülüğün varlığını kabul etmesi ne kadar zormuş.

​Belki beni asıl yoran da buydu. Yaşananlardan çok, her defasında içimdeki o saf inancı korumaya çalışmak. İnsanların aslında iyi olduğuna, bir yerde vicdanlarının sesini duyacaklarına, kimsenin bir başkasının hayatını bilerek zorlaştırmak istemeyeceğine inanmak…

​Neydi ki hâlbuki?

​Yaşayıp gidecektik.

​Birbirimizin hayatından biraz incitmeden, biraz eksiltmeden geçip gidecektik. Kimsenin kimseden bu kadar büyük bir beklentisi yoktu belki. Biraz anlayış, biraz vicdan, biraz da insanlık…

​Bu kadar zor olmamalıydı.

​Ama galiba kabulleniş tam da burada başlıyor: Dünyanın senin kalbinin kurallarına göre işlemediğini anladığın yerde.

​Belki de artık kabul ediyorum.

​Her şeyi düzeltemeyeceğimi, herkesi anlayamayacağımı, ne kadar iyi niyetle yaklaşırsam yaklaşayım karşımdakinin de aynı yerden bakmasını sağlayamayacağımı… Bazı insanların değişmeyeceğini, bazı soruların cevapsız kalacağını, bazı emeklerin karşılıksız çıkacağını ve bazı hayal kırıklıklarının hiçbir zaman tam olarak geçmeyeceğini kabul ediyorum.

​Evet, pes ettim.

​Ama belki de ilk kez bunu bir yenilgi gibi söylemiyorum.

​Çünkü bazen pes etmek, vazgeçtiğin şeyden çok kendini seçmektir. Sürekli savaşmaktan yorulmuş ruhunu elinden tutup o savaşın içinden çıkarmaktır.

​Bundan sonra kimsenin kötülüğünü inkâr etmek zorunda değilim. Kimseyi zihnimde olduğundan daha güzel bir yere koymak zorunda da değilim. İnsanları oldukları hâlleriyle görebilirim artık. İyiyi iyi, kötüyü kötü…

​Ve yine de kendim kalabilirim.

​Belki kabulleniş budur.

​Olanları sevmek değil.

​Unutmak hiç değil.

​Sadece artık değiştiremeyeceğin şeylerle savaşmayı bırakıp geriye kalan kendini alarak yoluna devam etmek.

​Çünkü neydi ki hâlbuki…

​Yaşayıp gidecektik.

​Şimdi ben de öyle yapacağım.

​Yaşayıp gideceğim.

​Derin bir kalp sancısıdır büyümek. Bazen söze nereden başlayacağını bilemeyip öylece kalem ve kâğıtla bakışmaktır. İçimizde taşıdığımız ve sonu umuda dayanan sözleri dünyanın ritmine uydurmaya çalışmaktır. Çiçeklerin her zaman rengârenk açmayacağını, bazen de öylece solup gideceğini anlamaktır mesela. Hüznün kötü bir şey olmadığını, bazen bir mutluluktan daha çok bizi biz yapabileceğini anlamaktır. Sükûtun kelamın hası olduğunu bilmektir.

​Bazen bir güzel sözle, bir gülümsemeyle, bir bakışla, bir sesle, bir şiirle, bir şarkıyla yaşama tutunmayı öğrenmektir. Sarılmanın, fotoğraf çekmenin, hoş bir sohbetin, kısacası anı biriktirmenin ne kadar kıymetli olduğunu anlamaktır. Bize kalanlarla yola devam edebilmeyi öğrenmektir. Ve bazen her yolculuğun güzel bir yere çıkmayacağını öğrenmektir.

​Hiçbir sevginin tek taraflı olamayacağını; bazen ne kadar iyi ve anlayışlı olursak olalım birilerinin hikâyesinde kötü bir yer edinebileceğimizi anlamaktır. Gönül bağı zannettiğimiz her ilişkinin bize belli bir dönem sadece bizi dünyaya hazırlamak, olgunlaştırmak için gönderildiğini ve bazı bağları sadece bizim koruduğumuzu anlamaktır. İlmek ilmek işlediğimiz bir bağın usul usul çözülüşünü izlemektir.

​Emeğin bir hiçten ibaret olabileceğini öğrenmektir. "Her zaman yanındayım" cümlesinin salt bir yalandan ibaret olduğunu, her şeyi tek başımıza yaşamamız ve aşmamız gerektiğini öğrenmektir. Her zaman düz yolda yürüyemeyeceğimizi ve bu dünyanın engebeler atlası olduğunu öğrenmektir.

​Bu hayatta diri kalması gereken ve belki de tutunabileceğimiz tek duygunun "umut" olduğunu anlamaktır. Ve büyümek; en çok da bu dünyada hoş bir sada bırakıp gitmek gerektiğini anlamaktır.

​Kısacası büyümek; öğrenmek, anlamak, kabullenmek ve bilmektir.

​Küçük bir köyde yaşayan Kayra, hayatın ne anlama geldiğini çok merak ederdi. Her gün köyün içinden geçen akarsuyun kenarına oturur ve düşünürdü. Bir gün, köyün en yaşlı insanına giderek hayatta en önemli şeyin ne olduğunu sordu. Yaşlı adam ona, öğrenmenin bir ömür boyu sürdüğünü ve bunun bir sonunun olmadığını söyledi.

​Kayra, bu cevabı aldıktan sonra merakını gidermek için yola koyulmaya karar verdi. Önce köyündeki kitapları ve eski yazıları okumaya başladı. Okudukça dünyada ne kadar çok şey olduğunu fark etti. Sadece kendi ülkesini değil; dağları, denizleri ve uzak kıtaları da merak etmeye başladı. Bilginin kendiliğinden gelmeyeceğini anlayınca araştırmaya koyuldu; en sarp kayalara tırmandı, ormanlardaki bitkileri ve böcekleri inceledi.

​Gezdiği yerlerde gördüklerini ve öğrendiklerini unutmamak için yanına aldığı deftere yazdı. Yağmurlu günlerde sığınak bulduğunda yazmaya devam etti; çünkü sözlerin rüzgârda uçup gittiğini ama kâğıda dökülenlerin kalıcı olduğunu biliyordu. Yeryüzünde gördüğü güzellikleri, buzulları, okyanusları ve çölleri başkalarına anlatmak için onlarla konuşmayı ihmal etmedi. Söylediği her doğru söz, kurak toprakları sulayan bir yağmur bulutu gibi insanlara faydalı oldu.

​Kayra, yıllar boyunca gezdi, okudu, araştırdı, söyledi ve yazdı. Yaşlandığında bile hâlâ yeni şeyler öğrendiğini gördü. Hayatı boyunca beşikten mezara kadar ilmin peşinden gitmek gerektiğini anladı. Öğrenmenin asla bitmediğini, çünkü insanın her gün yeni bir yola çıktığını ve her bilginin yeni bir kapı açtığını dostlarına anlattı. Bilgili insanla bilmeyen insanın bir olmadığını yaşayarak öğrendi ve bu dünyadan göçerken arkasında dolu dolu bir ömür bıraktı.

Bunun ne zaman başladığını bilmiyorum. Belki insanların birer birer hayatlarını kurmaya başladığı zamanlarda… Birilerinin evlendiğini, birilerinin başka şehirlere taşındığını, birilerinin yıllardır kurduğu hayallere ulaştığını gördükçe içimde sessizce büyüyen o tuhaf duyguyla başladı. İnsan bir noktadan sonra kendi hayatını yaşamaktan çok, başkalarının hayatlarına bakmaya başlıyor. Kim nerede, kim ne yaptı, kim neyi başardı, kim hayatını ne zaman kurdu diye düşünürken fark etmeden kendi hayatını onlarınkiyle ölçüyor. Sonra da her ölçümün sonunda kendine biraz daha eksik bakıyor.

Ben de yaptım bunu. Hatta bazen kendime, kimseye söylemeyeceğim kadar acımasız sorular sordum. “Şimdiye kadar burada olmam gerekmiyor muydu?”, “Daha fazlasını yapmış olmam gerekmiyor muydu?”, “Bunca zaman geçti, elimde ne kaldı?” gibi soruların etrafında dolaştım. İnsanın kendisine sorduğu bazı soruların aslında cevabını aramadığını zamanla anlıyor. Çünkü bazen bir cevap bulmak için değil, kendini yargılamak için soruyor insan.

Belki de geç kalma korkusu tam burada başlıyor. Bir şeylere geç kaldığımızı düşünürken, aslında neye yetişmeye çalıştığımızı unutuyoruz. Çocukken büyümek için acele ediyorduk. Bir an önce kendi kararlarımızı vermek, kendi hayatımızı kurmak istiyorduk. Büyüyünce ise bu kez gençliğimizi özlemeye başladık. Bir zamanlar sahip olmak için sabırsızlandığımız hayatın içinde, şimdi geçmişte bıraktığımız bazı şeylerin peşinden koşuyoruz. Ne garip… İnsan bazen ulaşmak istediği yere vardığında, oraya giderken kaybettiklerini düşünüyor.

Belki de hayatın en büyük yanılgılarından biri, herkesin aynı zamanda yaşlanması gerektiğini sanmak. Oysa insanın yaşı ilerliyor diye hayatı da aynı hızda ilerlemiyor. Kimi insan yirmisinde kendini buluyor, kimi kırkında. Kimi ise yıllarca kendisine ait olmayan bir hayatı yaşadıktan sonra bir sabah uyanıp ilk kez kendi sesini duyuyor. Buna geç kalmak denir mi, bilmiyorum. Belki de bazı insanların yolu sadece daha uzun.

Ben uzun yolları biraz fazla iyi tanıyorum. Bazı şeylere erken sahip oldum, bazılarını geç öğrendim. Bazı insanları hayatımın en doğru yerinde tanıdım, bazılarını ise yanlış zamanda. Bazı hayallerimi büyüttüm, bazılarını sessizce toprağa bıraktım. Bir zamanlar gerçekleşeceğine inandığım şeylerin bazılarından vazgeçtim, bazılarını ise hâlâ içimde taşımaya devam ediyorum. Ve bütün bunların arasında zaman geçti.

Zamanın en acı tarafı da bu zaten. Hiçbir şey sormadan geçiyor. Hazır olup olmadığını sormuyor, bir şeyleri geride bırakabilecek misin diye beklemiyor. Son kez baktığın bir yüzün, son bakışın olduğunu söylemiyor. Bir günün diğerinden farkı yokmuş gibi ilerliyor, sonra dönüp baktığında aradan yılların geçtiğini fark ediyorsun.

O zaman geçmişteki kendini görüyorsun. Daha az yorulmuş, daha çok inanan, bazı şeylere hâlâ şaşırabilen ve belki biraz daha saf bir hâlini… İçinden, kimseye söylemeden “Nereye gittin?” diye soruyorsun. Çünkü insan yalnızca geçmişte bıraktığı insanları özlemiyor; bazen geçmişte bıraktığı kendisini de özlüyor.

Belki de insanın en büyük geç kalmışlığı kendisine oluyor. Kendi sesine, kendi hayallerine, kendi istediği hayata… Başkalarının ne beklediğini düşünmekten, kendimizin ne istediğini unutuyoruz. Birileri “Artık zamanı geldi.” diyor, birileri “Bunu çoktan yapmış olmalıydın.” diyor. Birileri yaşımızı hesaplıyor, birileri başarılarımızı. Ama hiç kimse geceleri yatağa girdiğimizde içimizde neyin eksik kaldığını bilmiyor. Kimse bir hayalin insanın içinde kaç yıl boyunca sessizce bekleyebileceğini, bazı yaraların iyileşmek için takvimdeki doğru günü beklemediğini bilmiyor.

Bu yüzden artık kendime “Geç kaldım mı?” diye sormak yerine başka bir şey soruyorum: Ben gerçekten nereye yetişmeye çalışıyorum?

Çünkü belki de mesele geç kalmak değildir. Belki mesele, başkalarının saatine bakarak yaşamaktır.

Herkesin bir zamanı var. Birinin baharı erken gelir, diğerinin biraz geç. Birinin yolu düz olur, diğerinin yolu sürekli virajlıdır. Birisi kalabalıklarla yürür, birisi uzun süre yalnız kalır. Kimi insan hayatının ilk yıllarında ne istediğini bilir, kimi ise yıllar boyunca aradıktan sonra bulur. Ama sonunda herkes kendi hayatının içinden geçer. Kimsenin yolu diğerinin ölçüsü değildir.

Ben artık bunu anlamaya çalışıyorum.

Belki bazı şeyler benim için geç olacak. Belki bazı kapılar hiç açılmayacak. Belki yıllardır beklediğim bazı şeylerin aslında bana ait olmadığını anlayacağım. Ama yine de geç kalmış sayılmam. Çünkü hayatın bana verdiği zamanı, başkasının hayatına yetişmek için harcamak istemiyorum artık. Kendime yetişmek istiyorum; yıllardır susturduğum tarafıma, yarım bıraktığım cümlelere, bir kenarda beklettiğim hayallere ve belki de çocukluğumdan beri içimde taşıdığım o küçük çocuğa…

Belki ona hâlâ söylemem gereken birkaç şey vardır. Mesela, “Merak etme. Her şey istediğimiz gibi olmadı ama hâlâ buradayız.” Bazen hayatın bütün cevabı bu kadar basit geliyor bana. Hâlâ buradayız. Hâlâ bazı şeyleri hissedebiliyoruz. Hâlâ bir şarkı içimizi burkabiliyor, bir insanın sesi uzun zamandır unuttuğumuzu sandığımız bir duyguyu yeniden hatırlatabiliyor, bir cümle yazarken içimizde bir şey kıpırdayabiliyor.

Demek ki tamamen geç kalmış değiliz.

Belki sadece biraz yorulduk. Belki biraz durduk. Belki yolumuzu başkalarının yollarıyla karıştırdık. Ama hayatın hâlâ devam ediyor olması, bana bazen ikinci bir şans gibi geliyor. Çünkü insanın elinden alınan her şeyin yerine yenisinin geleceğine inanmıyorum artık. Bazı şeyler gerçekten gider ve bir daha dönmez. Fakat hayatın güzelliği de biraz burada saklı galiba. Her şeyi geri getirmese bile, insanın önüne başka bir yol çıkarabiliyor.

Bu yüzden artık nereye yetişeceğimi düşünmekten çok, nerede olduğuma bakıyorum. Çünkü belki de hayat bir yarış değildir. Belki bazı yollar, acele etmeden yürünsün diye uzundur. Belki bazı gecikmeler, bizi yanlış bir yere varmaktan korur. Belki insanın kendisine varması, ulaşabileceği bütün yerlerden daha önemlidir.

Hâlâ bazı geceler geç kaldığımı düşünüyorum. Hâlâ önümde ne kadar zaman olduğunu bilmiyorum. Bazen yılların benden bir şeyler aldığını hissediyorum. Bazen de geriye dönüp baktığımda, bütün o kayıpların beni bugün olduğum yere getirdiğini fark ediyorum. Hangisinin doğru olduğunu bilmiyorum. Belki ikisi de doğrudur.

Ama artık en azından şunu biliyorum: Herkes bir yerlere yetişmeye çalışırken, insanın bazen durup kendisine bakması gerekiyor. Çünkü koşarken insan yalnızca yolunu değil, neden koştuğunu da unutabiliyor.

Belki cevabı bulduğum gün, geç kalma korkum da bitecek.

Belki o gün anlayacağım ki ben hiçbir yere geç kalmamışım.

Sadece kendi zamanıma gelmemişim.

 Kelebeğin ömrü kadardır dünya dediğin; üç günlük bir neşe ile birazcık hüzünden ibarettir.

Sabah rüzgarı esip dağların eteklerinden süzüldüğünde, taşın bile sabırla yerinde duruşu insana bu kısa zamanı fısıldar.

 Ormanlar göğe uzanan yeşil elleriyle beklerken, kökleri toprağın derinliklerine sarılır; tıpkı bu kısacık ömrü anlamlı kılmaya çalışan insan gibi.

 Çocuklar kırlarda koşar, ayaklarının altında ezilen papatyalar bile küsmez onlara.

 Yeryüzü bu saf neşeye gülümser, çünkü bilir ki insanın varlığı da bu taze tenler gibi gelip geçicidir.

 Bir karınca omuzladığı yükle taşların arasında canla başla çalışır; küçücük bedeniyle koca bir ömrü taşırken, her anın ne kadar kıymetli olduğunu gösterir.

 Bulutlar göğün yüzünde bir ağlayıp bir gülerken, sular derelerden akıp dağların koynundan denizlere kavuşur.

 Her damla toprakla buluştuğunda can suyu olur; gökten inen rahmetle toprağın uyanışı gibi, insanın kalbi de bu geçici dünyada bir damla yaşla yumuşar.

Bütün bu cümbüşün ve ses uyumunun ortasında duran insan, taşıyamayacağı kadar büyük o sorumluluğu sırtlamıştır.

 Ne dilsizdir taşlar kadar, ne de sadece içgüdüleriyle yaşar; o da bir kelebek gibi bu yeryüzünde kısa bir süre misafirdir.

Toprak uyanır, çiçek açar, çocuk güler ve insan, kelebeğin ömrü kadar olan bu yolda döner yine kendine; başladığı o sessiz ve derin yere.

      “Çay söyle, çay iki olsun. Benimki orta demli, şeker alma, kenarına da koydurma... Benim çayıma dokunma, dursun karşıda...” diyordu bir yerinde

      Bir insanın çayını nasıl istediğini anlatmasından çok daha fazlasıydı bu. Sanki bir insanın hayatına nasıl dokunulacağını anlatıyordu.

      Kahveye kırk yıl hatır biçmişler. Çaya ise kaç yıl biçilir, bilmiyorum. Belki bir çayın hatırı, içildiği fincanda değil; karşısında oturan insanın gözlerinde saklıdır.

      Bazı insanlar vardır; hayatımıza büyük cümlelerle girmezler. Bir şiirin arasından çıkar gelirler. Bir bardak çayın buğusunda yüzlerini gösterirler. Sonra fark edersin ki sen aslında bir şiir okumamışsın; bir insanın kalbine açılan kapının eşiğinde durmuşsun.

      Şair ruhlu adamları hep çok uzaklarda sanırdım. Bir kitabın sayfalarında, eski bir şiirin mısralarında, ulaşılması zor hikâyelerin içinde yaşarlar zannederdim.

      Meğer bir tanesini tanıyormuşum.

      Belki de insanın şair ruhlu olduğunu anlaması için şiir yazmasına gerek yokmuş. Bir çayın nasıl içileceğini bilmesi, bir insanın sessizliğine saygı duyması, söylenmeyen bir cümlenin anlamını anlayabilmesi yetermiş.

      Çünkü bazı adamlar kadının tenine değil, canına dokunur.

      Öyle bir dokunuştur ki bu; eli değmeden hissedersin. Yanında olmadan özlersin. Konuşmadan anlarsın. Bir kelimesi gününün bütün rengini değiştirir.

      Ve insan bazen birinin kendisine dokunduğunu, elini üzerinde hissettiğinde değil; kalbinin hiç bilmediği bir yerinde ince bir sızı bıraktığında anlar.

      Belki de sevgi tam olarak budur.

      Birinin sana “Çayını nasıl içersin?” diye sorması değil yalnızca... Sen söylemeden nasıl içtiğini bilmesidir.

      Şeker istemediğini hatırlamasıdır. Çayın orta demli olması gerektiğini bilmesidir. Ve en önemlisi...

      Senin çayına dokunmadan, kendi çayını içerken bile seni düşünmesidir.

      Bazı insanlar hayatımıza gelmez. İçimize gelir. Ve bazı şiirler okunup geçilmez. İnsanın içinde bir kapı açar.

      Ben o gün bir şiir okudum. Sonra anladım ki bazı insanlar şiir yazmaz... Kendileri şiir gibi yaşarlar.

      Ve insan, böyle birine rastladığında artık çayın hatırını değil, bir insanın kalbinde bıraktığı izi saymaya başlar.

İnsan ömrü, doğadaki düzenin bir benzerini taşır. Tıpkı bir ağacın gövdesindeki halkalar gibi, yaşadığımız her gün aslında bir hesabın parçasıdır. Hayat, hep yukarı çıkan veya hep aşağı düşen düz bir çizgi değildir; bir kıvrım, bir azalış ve bir artıştan ibarettir. Bu iniş ve çıkışlar, bir nehrin kayalar arasından kendine yol bulması gibidir. Su, önündeki engellerle yavaşlar, düzlüğe çıkınca hızlanır; tıpkı bir insanın karşılaştığı zorluklar ve gelen ferahlıklar gibi. Her şey, bir denge içerisinde akar.

Doğada hiçbir canlı, kendi başına ve amaçsız değildir. Bir çiçeğin yapraklarındaki dizilimden, kar tanesinin kristal yapısına kadar her yerde bir ölçü vardır. İnsan da bu büyük bütünün içindedir. Kışın sararıp toprağa düşen bir yaprak, aslında bahardaki tomurcuğun başlangıcıdır. Bu bir azalış değil, yaşamın kendi içinde yenilenme biçimidir. İnsan hayatındaki hüzünlü anlar da benzer bir hazırlıktır; yeni bir yükselişin kapısını aralamak için yaşanır. Gökyüzündeki yıldızların yörüngesi nasıl şaşmazsa, insanın kaderindeki o ince çizgiler de öyledir.

Bazen hayatın yollarında tıkanırız; bir dağ yolunda yürümek kadar zordur bu anlar. Oysa o kıvrımlar, bize yolu öğretir. Düz yolda yürümek kolaydır ama yolu tanımazsınız. Kıvrımlar, virajlar ve yokuşlar insana sabretmeyi, etrafındaki güzellikleri görmeyi öğretir. Tıpkı bir böceğin kararlılıkla toprağı delip çıkması gibi, insan da kendi içindeki gücü bu zor anlarda bulur. Hayatın saklı simetrisi işte burada gizlidir: Her düşüş, yeni bir doğrulma fırsatı; her kıvrım, ufkumuzu genişleten yeni bir manzaradır.

Her nefes, kalbin her atışı bu düzenin bir parçasıdır. Artışlar bizi şımartmamalı, azalışlar bizi tüketmemelidir. Doğadaki döngüyü izleyen, kendi kaderindeki dalgalanmaları daha iyi anlar. Nehir yatağını nasıl biliyorsa, insan da kendi ömrünü öyle yaşar. Bazen coşkulu, bazen durgun ama her zaman bir sona, bir dengeye doğru giden bir yolculuktur bu. Hayatın tüm iniş çıkışları, bütüne bakıldığında kusursuz bir uyumdur. Bu uyumu fark eden, kaderin çizgilerini sadece bir yazgı değil, aynı zamanda bir huzur vesilesi olarak görür. İnsan, tabiatla aynı ritmi paylaştığını bildiğinde ömrün tüm kıvrımları da anlamlı bir hâle gelir.

Dışarıyı seyrederken karşı dairenin balkonundan büyükçe, siyah bir çöp poşeti atıldı aşağıya; tam da çöp konteynerinin önüne. Poşet düşerken içime bir acı çöktü. Sebebini anlayamıyordum. Çöp atılırken insan acı çeker miydi?

Fincanı bırakıp kalbimi tutmaya başladım. Çok acıyordu. Ne kadar öyle kaldım, bilmiyorum.

Yatağıma gidebilecek kadar bile gücüm yoktu. Oracıkta uyuyakalmışım. Saat 9: 00 ’a doğru sıçrayarak uyandım. Rüyamda uzun siyah saçlı genç bir kız, ‘’Bana yardım etmen lazım. Sana çok yakınım, kurtar beni ‘’ diyordu.

Ter içinde kalmıştım.

Ben rüya görmezdim ki...

Görsem de hatırlamazdım, bu neydi şimdi?

Biraz hava alsam iyi olacaktı. Belki biraz yürümek iyi gelirdi. Eşofmanlarımı giydim kendimi dışarıya attım.

O da neydi?

Binanın önündeki büyük çöp poşeti, belirli belirsiz hareket ediyordu. Birden şimşekler çaktı beynimde.

Bu, sabah karşı dairenin balkonundan atılan çöp değil miydi?

Sahil, sabahın o saatinde bu kadar büyük ne çöpüydü bu?

Kedi, köpek olmasın içinde?

Poşete yaklaşmak istesem de yalnız açamadım. Hayır, hayır... Yapamazdım. Hemen kapıcı dairesine koşup Mehmet Amca’yı çağırarak durumu anlattım.

Birlikte poşeti açmaya başladık ki...

O da neydi?

Beyaz gelinliği kana bürünmüş gencecik bir kız!

Darp edilmiş, sonra da vurulmuştu. 

Derhâl çalıştığım hastaneye kaldırdık. Uzun ve zorlu bir ameliyattan sonra odasına alındı. Üç gün sonra gözlerini açtı.

Gözlerine bakınca fark ettim.

Aman Allah’ım!

Rüyamdaki o kızdı. Benden yardım isteyen o kızdı.

Şimdi anlıyordum neden poşet atılırken kalbimin o kadar acıdığını, neden o saate sıçrayarak uyandığımı ve apar topar dışarıya çıktığımı...

Hastaneye getirdiğimizde hayatta kalması için son dakikalarıydı. Demek yaşamayı seçmiş ve benden yardım istemişti.

Kendine gelince tanıştık. Dilan’mış adı.

Daha 17’sinde, ufak tefek bir kız çocuğuydu. Doğu köylerden birinden gelin gelmiş buraya. Çöp poşetiyle pencereden atıldığı gece, evlendirildiğinin ilk gecesiydi.

Evlendirildiği adam psikolojik tedavi görse de ailesi tarafından damatlığa uygun bulunmuştu. O gece de krize giren kocası, Dilan’ı önce darp etmiş, sonra da yaralayarak çöp poşeti ile çöp konteynerinin önüne atmıştı.

Daha sonra da ortadan kaybolmuştu.

Ve bugün o olayın birinci yıldönümü.

Aynı pencere kenarında, aynı şekilde, yine gittim o ana.

Bir yılda ne mi değişti? 

Dilan ailesinin yanına ve memleketine dönmek istemedi.

Ben de, ‘’Benim kızım olur musun? "dedim. 

‘’Olurum, abla’’ dedi.

Yalnız bir kadındım, o da hayatta yalnız kalmış bir kızcağızdı. Birbirimize yoldaş olduk. 

Dilan ruhen ve bedenen çabucak toparlandı. Hayata sımsıkı sarıldım. Açık öğretim fakültesinden yarım kalan eğitimine devam ediyor ve çalışmaya başladı.

Artık sağlıklı, genç bir kız.

Arkamdan gelen sesle bu zamana döndüm. 

-Abla bu saatte ne yapıyorsun  burada ?

Saat daha 06:33'tü. 

Göz göze geldik.

İkimizin de aynı yerde olduğu belliydi.

-Asıl sen niye bu saatte ayaktasın? Saat daha 06:33. 

Bazen bir şarkı, bazen bir anı kutusunun içinde unutulmuş küçücük bir obje yetiyor insanı yıllar öncesine götürmeye. Bir anda o günlere, o insanlara, o hislere dönüveriyorsunuz.

Çünkü bazı şeyler gerçekten geçmiyor; sadece zamanın içinde sessizleşiyor. Ve insan, hiç beklemediği bir anda, geçmişin hâlâ içinde bir yerlerde yaşadığını fark ediyor....

Belki de bunu anlayabilmek için önce ne olmadığımıza bakmamız gerekiyor. Çünkü insan, ne olamadığıyla ne kadar çok ilgilenirse, aslında ne olduğunu o kadar  iyi fark ediyor.

Hepimizin içinde “en iyisi” için bir gayret var. Daha iyi bir hayat, daha iyi bir insan, daha iyi bir gelecek… Fakat tuhaf olan şu ki, en iyinin ne olduğunu çoğu zaman bilmiyoruz. Yine de onun peşinden koşuyoruz.

Peki bilmediğimiz bir şeyin ardına bu kadar düşmek nedir?

Yaşama ümidi mi?

Yoksa var olduğumuzu kendimize ve başkalarına kanıtlama arzusu mu?

Belki de ikisi birden…

Çünkü biz yaşadığımızı, çoğu zaman olanlarla bağlantılı ümitlere sığdırıyoruz. Bir şeyler yolundaysa hayat güzel, işler istediğimiz gibiyse biz iyiyiz sanıyoruz. Oysa hayatın bize vermedikleri, çoğu zaman bize verdiklerinden daha fazla şey anlatıyor.

Olmayanlar…

Bizi değiştiren, büyüten, susturan, bazen de kendimize döndüren asıl onlar değil mi?

Bir kapı açılmadığında başka bir kapının varlığını fark ediyoruz. Bir insan kalmadığında kendimizle kalmayı öğreniyoruz. Bir hayal gerçekleşmediğinde, o hayalin peşinde koşarken aslında neyi aradığımızı sorgulamaya başlıyoruz.

Belki de mesele, neye sahip olduğumuz değil; sahip olamadıklarımızın içimizde ne bıraktığıdır.

"Bize ne oldu, diye soruyoruz ya…" 

Belki de bize olan, tam olarak buydu.

Kendimizi hayatın gerçekleşen tarafında ararken, gerçekleşmeyenlerin arasında kaybettik.

Oysa insan bazen ne olduğunu, sahip olduklarıyla değil; vazgeçtikleri, bekledikleri ve gerçekleşmediği hâlde içinde yaşatmaya devam ettikleriyle anlar.

Ve belki artık kendimize şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir:

“Ben ne olamadım?” değil…

“Bunca olamadığım şeyin arasında, ben kim oldum?”

Çünkü hayat, her istediğimizi olduğumuz bir yer değil; olamadıklarımızın içinden kendimizi bulduğumuz uzun bir yolculuktur.

"Belki de bize hiçbir şey olmadı.

Belki sadece, kim olduğumuzu anlamaya başladık." 

Bir sabah uyanıp da “Ben artık eskisi gibi değilim,” demez çoğu zaman. Büyük vedalarla, kapı çarpmalarla, dramatik sonlarla gerçekleşmez bu. Hatta bazen hiçbir şey olmamış gibi devam eder hayat. Aynı saatte uyanırsın, aynı insanlarla konuşursun, aynı sokaklardan geçersin. Gülersin. Birileri sana bir şey anlatır, dinlersin. Yapılması gerekenleri yapar, yetişmen gereken yerlere yetişirsin.

Dışarıdan bakıldığında her şey yerli yerindedir.

Bir tek sen, yavaş yavaş kendi hayatındaki yerinden kalkmaya başlamışsındır.

Belki ilk eksildiğin an, söylemek istediğin bir şeyi söylemekten vazgeçtiğin andır. “Anlatmaya değmez,” dersin. Bir süre sonra “Nasıl olsa anlamayacaklar.” Bir süre sonra anlatılmayanların sayısı, anlatılanlardan fazla olmaya başlar.

İnsan sustuğu her şeyde eksilir mi?

Bilmiyorum.

Çünkü bazen susmak olgunluktur. Her tartışmaya girmemek, her söze cevap vermemek, her kapıyı zorlamamak gerekir. Fakat susmakla kendini susturmak arasında ince bir çizgi vardır. İnsan o çizgiyi geçtiğini çoğu zaman fark etmez.

Bir gün bakar ki huzur sandığı şey aslında vazgeçmişliktir.

“Boş ver,” demeyi öğrenmiştir.

İki kelime.

Ne kadar masum.

Oysa insan bazen bütün hayatını bu iki kelimenin içine gömebilir.

Boş ver, şimdi konuşmayayım.

Boş ver, sonra yaparım.

Boş ver, zaten olmaz.

Boş ver, beni anlamazlar.

Boş ver, değiştiremem.

Sonra gerçekten boş verir.

Önce insanlara, sonra hayallerine, en sonunda kendisine.

Belki insan tam da burada hayatından eksilmeye başlar.

Eskiden heyecanlandığı şeylerin yanından kayıtsızca geçtiğinde mesela. Bir zamanlar saatlerce konuşabileceği bir konu artık birkaç cümlede bitiyorsa. Çok istediği bir şey gerçekleştiğinde bile içinde beklediği sevinci bulamıyorsa.

Büyümek midir bu?

Yorulmak mı?

Yoksa alışmak mı?

Bazen adına “olgunlaşmak” dediğimiz şeyin içinde ne kadar çok vazgeçiş olduğunu düşünüyorum.

Çocukken daha cesurduk belki. İstediğimizi söylemekten çekinmezdik. Sevdiğimiz insanın yanına giderdik. Ağlayacaksak ağlardık. Güleceksek insanların ne düşüneceğine bakmadan gülerdik. Bir şeyi merak ettiğimizde sorardık.

Sonra büyüdük.

Ne zaman susacağımızı öğrendik.

Nerede nasıl davranmamız gerektiğini öğrendik.

Kime ne kadar kendimizi göstereceğimizi öğrendik.

Kaybetmemek için bazen geri çekilmeyi, kabul görmek için bazı taraflarımızı gizlemeyi öğrendik.

Ve bütün bunlara “hayatı öğrenmek” dedik.

Peki hayatı öğrenirken kendimizden ne kadarını unuttuk?

İnsan bazen başkalarının hayatında yer edinmeye çalışırken kendi hayatındaki yerini kaybediyor.

Sevilsin diye değişiyor.

Kabul edilsin diye susuyor.

Kaybetmesin diye katlanıyor.

Yanlış anlaşılmasın diye sürekli kendisini açıklıyor.

Kırılmasınlar diye kendi kırgınlığını erteliyor.

Gitmesinler diye kendinden taviz veriyor.

Sonra birileri yine gidiyor.

Ve insan geride, kendisinden verdikleriyle baş başa kalıyor.

Belki de en ağır kayıp budur.

Birinin gitmesi değil.

O giderken senden götürdüklerini fark etmek.

İşin garip tarafı, bunu yalnızca ilişkilerde yapmıyoruz.

Bazen bir iş için kendimizden eksiliyoruz. Bazen bir çevreye ait olabilmek için. Bazen ailemizin bizden beklediği insan olabilmek için. Bazen toplumun “doğru hayat” tarifine yetişebilmek için.

İyi bir çalışan.

İyi bir eş.

İyi bir anne.

İyi bir baba.

İyi bir evlat.

İyi bir arkadaş.

İyi bir insan.

Peki bütün bu “iyi”lerin arasında insanın kendisi nerede?

Belki de hayatın en zor sorularından biri bu.

Çünkü insan sorumluluklarından kaçmadan da kendisini kaybedebilir.

Görevlerini eksiksiz yerine getirirken kendi hayatından eksilebilir.

Herkese yetişirken kendisine geç kalabilir.

Bunu fark etmek için büyük bir çöküş yaşamak gerekmiyor.

Bazen küçük bir an yeter.

Eski bir fotoğrafına bakarsın mesela.

Fotoğraftaki yüzüne değil, gözlerine takılırsın.

“Ben ne zaman böyle bakmayı bıraktım?” diye düşünürsün.

Ya da yıllardır yapmak istediğin bir şey aklına gelir. Bir zamanlar seni heyecanlandıran bir hayal. Sonra kaç yıldır onu “uygun bir zamana” ertelediğini hesaplarsın.

Ve insanın içine tuhaf bir soru düşer:

Ben ne zamandır kendi hayatımı erteliyorum?

Çünkü hayat yalnızca ölerek kaybedilmiyor.

Ertelenerek de kaybediliyor.

“Biraz daha sabredeyim.”

“Şu işler düzelsin.”

“Çocuklar büyüsün.”

“Borçlar bitsin.”

“Biraz para biriktireyim.”

“Şu dönem geçsin.”

“Sonra.”

İnsanlığın belki de en tehlikeli kelimelerinden biri: sonra.

Çünkü hayatın bize “sonra” diye bir borcu yok.

Bunu bilmemize rağmen yaşamayı sürekli gelecekteki bir tarihe bırakıyoruz. Bugünü ise gelecekte yaşayacağımızı düşündüğümüz hayatın hazırlık odasına çeviriyoruz.

Sonra yıllar geçiyor.

Ve insan bir gün kendisine şu soruyu soruyor:

Ben neyi bekliyordum?

Belki insan hayatından en çok, kendi mutluluğunu sürekli bir şarta bağladığında eksiliyor.

Şu olursa mutlu olacağım.

Bu biterse rahatlayacağım.

Oraya gidersem başlayacağım.

Bunu başarırsam kendimi iyi hissedeceğim.

Birileri beni takdir ederse değerli olduğumu anlayacağım.

Oysa bir şart gerçekleşiyor, yerine yenisi geliyor.

Çizgi sürekli ileri taşınıyor.

İnsan koşuyor.

Hayat da onunla birlikte koşuyor.

Bir türlü yetişemiyor.

Belki mesele her şeyi bırakıp sadece kendimiz için yaşamak değildir. Zaten böyle bir hayatın mümkün olduğuna da inanmıyorum. Birbirimize karşı sorumluluklarımız var. Sevdiğimiz insanlar var. Mecburiyetlerimiz, borçlarımız, görevlerimiz var.

Ama insan bütün bunları yaparken kendisini de yanında götürebilmeli.

Mesele bu.

Kendi hayatında misafir olmamak.

Başkalarının beklentileri arasında kendine küçük de olsa bir sandalye bırakmak.

Arada oturup “Ben ne istiyorum?” diye sorabilmek.

Ve daha önemlisi, gelecek cevaptan korkmamak.

Çünkü bazen insan aslında ne istediğini biliyor.

Sadece bunun hayatında değiştireceği şeylerden korkuyor.

Bu yüzden bilmiyormuş gibi davranıyor.

Belki de kendimize dönmek sandığımız kadar büyük bir şey değildir.

Her şeyi bırakmak gerekmiyordur.

Başka bir şehre taşınmak, yeni bir hayat kurmak, bütün ilişkileri bitirmek, geçmişi silmek gerekmiyordur.

Belki küçük bir yerden başlanır.

Uzun zamandır söylemediğin bir şeyi söylemekle.

Özlediğin birini aramakla.

İstemediğin bir şeye ilk kez “hayır” demekle.

Yıllardır ertelediğin bir kitabın ilk sayfasını açmakla.

Bir akşam hiçbir yere yetişmeden yürümekle.

Kendine ait bir saat yaratmakla.

Ya da yalnızca aynaya bakıp dürüstçe:

“Ben iyi miyim?”

diye sormakla.

Cevap hayırsa dünyanın sonu değil.

Belki tam tersine, bir başlangıçtır.

Çünkü insanın hayatından eksilmesinden daha acı bir şey varsa, o da eksildiğini hiç fark etmemesidir.

Ve belki kendimize sormamız gereken soru “Hayat benden neler aldı?” değildir.

Çünkü hayat mutlaka bir şeyler alacak.

Zaman alacak.

İnsanlar gidecek.

Bazı hayaller gerçekleşmeyecek.

Bazı kapılar kapanacak.

Bazı şeyler yarım kalacak.

Bunların hepsini engelleyemeyiz.

Ama başka bir soru sorabiliriz:

“Ben kendimden neler verdim?”

Belki cevabı biraz canımızı acıtacak.

Olsun.

İnsan bazen kendisini bulmadan önce, nerelerde bıraktığını hatırlamak zorundadır.

Ve galiba insanın kendine dönüşü tam burada başlar.

Hayatına yeni bir şey eklediğinde değil;

kendisinden neleri eksilttiğini fark ettiğinde.

​"Bazı cümleler söylenmez; bir çağın sessizliğinde kendiliğinden yankılanır."  

​İnsan, zamanı yaşarken göremez; onu ancak kaybettiğinde fark eder.  

​Çocukken bir yaz tatili sonsuz sanılırdı. Akşam ezanına kadar süren sokak oyunları, sobanın başında anlatılan masallar, yağmurun ardından eve dolan o taze toprak kokusu… Bir gün, bir mevsim, hatta çocukluğun kendisi bile hiç bitmeyecekmiş gibi yaşanırdı. Belki de bu yüzden çocukluk, zamanın en dürüst hâlidir. Saatler vardı ama kimse bir yere yetişmeye çalışmazdı. Takvimler vardı ama telaş yoktu. İnsanlar birbirine vakit ayırır; sohbetler saate değil, gönle göre sona ererdi. Bir fincan çayın buharı, iki insan arasındaki en uzak mesafeyi bile eritmeye yeterdi. Sessizlik dahi konuşmanın en anlamlı parçasıydı. Çünkü zaman tüketilmek için değil, yaşanmak için vardı.  

​Bugün ise zaman, peşinden koşulan ama asla yakalanamayan bir yarışa dönüştü. Sabah daha başlamadan geç kalıyor, gün bitmeden tükeniyoruz. Hayatı kolaylaştırsın diye seçtiğimiz her yenilik, sanki ömrümüzden biraz daha çalıyor. Daha hızlı haber alıyor ama daha az hissediyoruz. Daha çok konuşuyor ama birbirimizi daha az duyuyoruz. Parmaklarımız durmadan soğuk ekranlara dokunurken, kalplerimiz eskisinden çok daha seyrek değiyor birbirine. Kalabalıkların ortasında büyüyen yalnızlık, çağımızın en sessiz salgını artık.  

​Derken… Ölümün de çehresi değişti.  

​Eskiden ölüm, uzun bir yolculuğun nihai durağı gibiydi. İnsan yaş aldıkça onun ayak seslerini duyar, vedalarını yavaş yavaş tamamlardı. Bir ömür kapanırken ardında tamamlanmış cümleler, helallikler ve doya doya yaşanmış mevsimler bırakırdı. Şimdi ise ölüm kapıyı çalmıyor; bir bildirim sesi kadar ansızın, bir telefon kadar soğuk ve bir haber başlığı kadar sıradan geliyor.  

​Bir deprem, bir savaş, bir ihmal, bir trafik kazası ya da anlık bir kalp krizi… Veya sabah evden çıkan birinin akşam dönemeyişi… Artık insanlar yaşlılıktan çok, zamansızlıktan ölüyor.  

​Asıl acı olan ölümün kendisi değil; yarım kalan cümleler, söylenemeyen sözler:

"Eve varınca ararım."

"Haftaya mutlaka uğrarım."

"Bir ara uzun uzun konuşuruz."  

​İnsan, en çok ertelediği sevgilerin yasını tutuyor. Hayat bize garantiyi değil, yalnızca ihtimalleri sunuyor. Biz ise o ihtimalleri sonsuz sanıyoruz. Modern çağın en büyük yanılgısı tam olarak bu: Her şeyi depoluyoruz ama anı biriktiremiyoruz. Binlerce fotoğraf çekiyoruz fakat tek bir samimi bakışı hatırlamakta zorlanıyoruz. Her şeyi kaydediyor, yalnızca birbirimizin kalbinde iz bırakmayı unutuyoruz.  

​Oysa insanı kalıcı kılan, aldığı nefeslerin sayısı değildir. Bir annenin yıllar sonra bile kulakta çınlayan sesi, bir babanın omza bıraktığı güven, bir dostun en karanlık günde uzattığı el ya da bir çocuğun hafızasından silinmeyen o içten gülümsemedir. İnsan, ardında bıraktığı iyilik kadar yaşamaya devam eder.  

​Belki de eskiden ölümsüz olan zaman değildi; insanların birbirinde bıraktığı izlerdi.  

​Şimdi zaman hızlandı. Takvimler çabuk değişiyor, mevsimler birbirine karışıyor. Yıllar göz açıp kapayıncaya kadar geçiyor. Ama eksilen saatler değil; insanın insana ayırdığı ömürdür.  

​Günümüzde en büyük zenginlik para değil; birini gerçekten dinleyebilecek kadar yavaşlayabilmektir. Bir çocuğun anlattığı önemsiz görünen hikâyeyi sözünü kesmeden dinlemek, annenin sesini acele etmeden duymak, babanın yıllardır anlattığı aynı hatırayı yine aynı ilgiyle dinlemek… Sevdiğine "Sonra konuşuruz" demek yerine "Şimdi anlat" diyebilmek…  

​Çünkü bazı "sonra"lar hiç gelmez. Ve bazı vedalar, söylendiği anda değil, söylenemediği anda başlar. Çağımızın asıl trajedisi ölümün çoğalması değil, yaşamayı sürekli ertelememizdir.  

​Bu yüzden bugün önemli olan saatin kaç olduğu değil, kimin elini tuttuğundur. Takvimin hangi günü gösterdiği değil, kimi affedebildiğindir. Ne kadar yaşadığın değil, kimin hayatına dokunabildiğindir. Günün sonunda hepimiz aynı yere varacağız ve geride bıraktığımız şey kullandığımız zaman değil, paylaştığımız hayat olacak.  

​Belki de zamanlar hiç ölümsüz olmadı; sadece insanlar birbirlerine zaman verdiklerinde hayat daha uzun ve anlamlı hissettiriyordu. 

Belki de ölüm hiç zamansız değildi; biz, yaşamayı hep yarına bıraktık.

Hakikat bazen uzun sohbetlerde değil, birkaç dizede kendini ele verir. Bir türkü başlar; sen onu dinlediğini sanırsın. Oysa o, çoktan seni okumaya başlamıştır.

Türküde geçen;

"Yalnızca bir kırıntıydın içime ilk düştüğünde, vakitsiz anda. Bilmediğim bir nedenle alıp götürdüğünde o yerlere..." sözleri bana tam da bunu anlatıyor.

İnsanın içine ansızın düşen o ilk kırıntıyı... "Hayır, sizin anlattığınız gibi değildir." diyen sessiz bir sezgiyi... Yalnızca korkutan, cezalandıran, uzaktan gözetleyen bir güç değil; daha yüce, daha bâki bir öz olduğunu fısıldayan ilk kıvılcımı...

O kırıntı düştüğünde insan artık eskisi gibi kalamaz. Bilmediği yerlere doğru yürümeye başlar. Aslında o yerler, Allah'ını bulacağı yerlerdir.

Ardından türkü sorar: "Keder ve budalalıktan başka yaşamın anlamı var mıydı?"

Belki de insanlığın en eski sorusudur bu. Yaşanan acılar, kayıplar, korkular... Bütün sınanmışlıklara rağmen insanın içinde hâlâ "Başka bir anlam olmalı." diyen bir ses vardır. Çünkü insan, acziyetini fark ettiği ölçüde hakikate yaklaşır.

Sonra şu dizeler gelir:

"Aradığım aşkı bulduysam sendedir. Ya bu benim içimde dolaşan da kimdir?"

İşte arayış burada yön değiştirir. İnsan sevdiği her şeyin ardındaki sevgiyi aramaya başlar. Aşkın kaynağını, içinde konuşan sesi, vicdanı, özlemi, çağrıyı...

"Bu benim içimde mekân tutan da kimdir?" sorusu, belki de insanın Rabbine sorduğu en eski sorudur. Cevabı dışarıda değil, yine kendi içinde bulur.

Hakikati bir kez sezen insanın bakışı da değişir. Artık yalnızca "Kimim?" diye sormaz. Sevdiği her şeyin hakikatte kime ait olduğunu da merak eder. Belki de bu yüzden insan, bir süre sonra yalnızca kendini değil, muhabbetin meylini de sorgulamaya başlar.

Tam da bu yüzden Kıvırcık Ali'nin şu sözü başka türlü yankılanır içimde:

"Muhabbetin meyli bana değil ki..."

Sahi, kimedir muhabbetin meyli?

Birini sevdiğinde gerçekten karşındaki kişiyi mi seversin; yoksa onda gördüklerini, görmek istediklerini, beklentilerini, ihtiyaçlarını mı? Belki de bütün bunların ötesinde, o sevgiyi "Ol!" emriyle var edeni seversin. Birini severken ona mı meyledersin, yoksa seni ona meylettirene mi?

Ben sevdiklerimde de, sevildiklerimde de bütün bu isimlerin ve sıfatların ötesinde önce kaynağı hissederim. Sevginin öz kaynağını...

Bir çiçeğin kokusunda mest olursun. Güneş tenini ısıtır, rüzgar saçlarını okşar, yağmur toprağı diriltir. Bir annenin şefkatinde, bir dostun vefasında, bir yabancının tebessümünde aynı nefesi hissedersin. Sonra anlarsın ki çiçek de, güneş de, dost da yalnızca perdedir. Muhabbet, perdelerin ardındaki Sahibinden gelir.

Demek ki biriyle kurduğun bütün muhabbetlerin özü yine O'na çıkar. Muhabbet ne sana ne banadır; muhabbetin meyli, kendini bütün varlıkta seyrettirenedir.

Bir başka dizede ise şöyle der:

"Şikâyetim Yaradan'a değil ki, ümmete sığındım kul vurdu beni..."

Ne kadar tanıdık değil mi?

Derler ki, kalbinde Allah'tan gayrı bir sığınak edinirsen, o sığınak zamanla putuna dönüşür. Sonra da gelir seni en çok o vurur.

İnsandan medet umarsın. Sevgiyi, değeri, saygıyı, başarıyı bir sözde ararsın. Bir bakışta, bir davranışta, hatta bazen bir eşyada.

Sen aradığını dışarıda sanırken, arayanda da arananda da aslında O'nun tecellisini ararsın. Bunu fark edemediğinde incinirsin. Muhabbetin meylini yanlış yerde aradığın için hüsrana uğrarsın.

Belki de o hüsran da yolun bir parçasıdır. Çünkü bazı hakikatler okunarak değil, yara alarak öğrenilir. Yol uzundur. Öğrenmek ise hiç bitmez.

Son dizelerde ise başka bir kapı aralanır:

"Kâmil olup ben bu sırlara ersem, haz duyarım yârin bağına girsem. Kapanmaz yareler melhem de sürsem, göz hapsinde iken dil vurdu beni."

Artık ortada sezilen bir sır vardır. Hakikatin kokusu alınmıştır ama henüz tamamına erişilememiştir.

Sanki insan, kâmil olursa dünyadayken cennetin kokusunu duyacağını düşünür. O bilinç hâline ulaşmayı arzular.

Melhem bulunsa da kapanmayan yaralar vardır. Çünkü yara bazen bedende değil, idraktedir.

İnsan bilir ki her an gözetilmektedir. Daha da önemlisi, cennetini de cehennemini de çoğu zaman diliyle kurmaktadır.

Bu dizeleri dinlerken aklıma İmam Gazâlî'nin dil üzerine söyledikleri gelir. Dil... Küçücük bir uzuv; ama nice gönüller yapar, nice gönüller yıkar.

Belki de insanın en büyük yarası, dilinden önce gönlünün yanlış yere meyletmesidir. Çünkü gönül nereye yönelirse, dil de orayı konuşur; göz de orayı görür. Muhabbetin meyli nereye ise insanın yönü de orayadır.

 Belki bütün bu yolculuğun sonunda insan yeniden ilk türkünün son dizelerine döner:

"Âdem evvelinden beri bir yanımız noksandır... Beni bu âlemde divane gibi gezdiren sen değil misin? Geriye kalan yalnızca tanımadığım bu tendir."

İnsan, noksanlığını kabul ettiğinde olgunlaşır. Her şeyin kendi kudretiyle olmadığını idrak eder. "Ol." deyip olduranı tanımaya başlar. Bu âlemde gezdirenin de, ağlatanın da, güldürenin de O olduğunu bilir.

Geriye yalnızca tanımadığı ten kalır.

Belki de beden dediğimiz şey, ruhun kısa bir yolculuk için giydiği bir elbiseden ibarettir. İnsan zamanla o elbiseye değil, içindeki misafire kulak vermeye başlar. Tanımadığı bedeninden öte, çoktan bildiği ruhunu özler.

Teslimiyet de tam burada başlar.

Artık bu âlemde divane gibi dolaşmaya razıdır. Çünkü bilir ki yürüyen kendisi olsa da yolu var eden başkadır.

Dönüp geriye baktığında, peşinden yürüdüğü şeyin ne yalnızca bir türkü ne de yalnızca bir insan olduğunu fark eder. Aradığı; her sevgide kendini hissettiren, her ayrılıkta özleten, her arayışta yeniden çağıran Hak'tır.

Belki de bu yüzden muhabbetin meyli hiçbir zaman kula değildir. Kul, yalnızca aynadır. Seven de sevdiren de, aratan da bulduran da O'dur.

Bazen bir türkü, yalnızca bir türkü değildir; insanın içine düşen o ilk kırıntıdır.

Bazen bir sevgi, yalnızca bir sevgi değildir; insanı sevginin sahibine götüren bir işarettir.

Bütün bir ömür, o ilk kırıntının peşinden yürümektir.

Hakikati en çok anlatan ise, sonunda susmayı bilen sözlerdir.

Son olarak kendimden kendime…

Ruhuma teşekkür ediyorum...
Bana ait sandığım her şeyden sıyrılıp özümü hatırlamama vesile olduğu için.
Dünyanın gürültüsü içinde bile hakikatin sesini bana duyurmaktan hiç vazgeçmediği için.
Ruhumu bana emanet eden Rabbime hamdolsun. Hakikatin meylini hissettiren her ana şükürler olsun.

Belki de bu yüzden ruhum gün batımlarını ve yıldızlı geceleri seviyor.
Gökyüzüne baktığında yalnızca ufku seyretmiyor; ait olduğu hakikati hatırlıyor.
Anlamla en sessiz buluşmasını semanın sonsuzluğunda yaşıyor.

İnsan, çoğu zaman hakikati kelimelerde arar. Oysa hayatın en derin cevapları, söylenmeyen cümlelerin arasında saklıdır. Bir annenin evladına sessizce dokunuşu, yıllarca süren bir dostluğun göz göze geldiğinde kurduğu bağ, bir vedanın ardından geriye kalan suskunluk… Hepsi, uzun uzun anlatılan sözlerden daha güçlüdür.

Sessizlik, her zaman boşluk değildir. Bazen bir kırgınlığın en ağır yüküdür, bazen de sevginin en sade hâlidir. Çünkü bazı duygular vardır ki, dile döküldüğünde eksilir; sessiz kaldığında ise bütün ağırlığıyla hissedilir. İnsan, gerçekten sevdiğini her zaman söyleyemez ama bakışlarıyla, bekleyişiyle ve susuşuyla anlatabilir.

Hayatın en önemli kararları da çoğu zaman sessizlikte verilir. Gürültünün içinde kaybolan düşünceler, insan yalnız kaldığında berraklaşır. Kalbin sesi, ancak dünyanın sesi sustuğunda duyulur. Bu yüzden sessizlik, bazen en doğru öğretmendir. Aceleyle söylenen sözlerin pişmanlığı olur; fakat yerinde susmanın çoğu zaman huzuru vardır.

Ne var ki her sessizlik aynı anlamı taşımaz. Kimi zaman kabulleniştir, kimi zaman vazgeçiş… Bazen sabırdır, bazen de insanın artık anlatacak gücü kalmadığının işaretidir. En acı sessizlik ise, konuşmaya değer gördüğün insanların seni duymamayı tercih ettiği andır.

Bu yüzden bir insanın sustuğunu gördüğünüzde, onu hemen yargılamayın. Belki de anlatmaya çalıştığı her şeyi daha önce defalarca söylemiş, fakat anlaşılmamıştır. Belki de kelimelerin ulaşamadığı yere artık sessizliği göndermiştir.

Unutmayalım ki, ses yükseldikçe hakikat büyümez. Bazen tek bir sessiz an, bin cümleden daha doğruyu anlatır; çünkü gönülden gelen en samimi sözler, çoğu zaman dudaklardan değil, yürekten yükselen sessizlikte saklıdır.

Suçlulukla dolu bir yaşantı içerisinde nasıl da mazinin bir köşesi oldum. Zamanın arasında git gelli bir şekilde nasıl da ezildim. Çocukluğumun değeri, büyüklüğümün çağlarında keşkeler dolu dönüşler istiyor. Annemin küçük küçük verdiği sorumlulukları, babamın karnemin iyi gelmesini beklediği heyecanı, öğretmenlerimin ise bir fidanı büyütme telaşelerini ve heyecanlarını özlüyorum.

Yaşanılmış anıları anlatmak yerine yeniden yaşama özlemi ile doluyum. Çıkarlar arasında, hiç masum olmayan düşünceler arasında savrulup zamanın kölesi olmak istemiyorum. Yeniden düşüp o dizimin kanamasını ve acısını özlüyorum. Ufak ufak gözüken her anım büyüyünce ne kadar büyük bir mazi oldu acımasızca.

Her yaşadığım duyguyu, büyüyünce insan yaşamadığı her an için yutkunurmuş bilemedim. Bilmek istediklerim, bilmediklerim arasında kaldı. Sessizce ve usulca yüklenilmiş anılar, birikir birikir ve hepsi birer göz yaşında kalırmış insanın.

Büyüklerime sorsam ufacık mazisini, buruk kalır içleri... Anlatılacak anlatılıyor da şu geçmiş, şu çocukluk geri gelir mi? Sevgili okuyucu belki gelmez istediklerimiz ama içimizde ki anılar, çocukluk her daim senin ellerinde. Bilesin ki her daim benliğin sensindir...

Bir yaprak gibi döküldü teker teker anılarımda çocukluğum. Hepsi mazi oldu kurumuş bir ahlat ağacı gibi tek başına Yağmuru bekledim, tek bir bulut konmadı üzerine... Hepsi bu kadar çaresizdi.

Çiçeği dalında tutmak için etrafındaki otları zehirlemek, o çiçeğe yapılan bir iyilik sayılabilir mi? 

Kulakların çınlasın.

Şimdi dargınız seninle,

İnan sen herkesten başkasın.

Belki bana çok uzaksın,

Belki de çok yakınsın...

​Seni andım bu gece; kulakların çınlasın güzel kızım. Şimdilerde sanki biraz dargınız seninle... Gidişinin bıraktığı o derin ve kabul edilemez haksızlıkla, kalbimin en kuytu köşesinde seninle sessiz bir küslük yaşatıyorum kendi kendime. Neden mi? Çünkü biliyorum ki sen herkesten başkasın. Bu dünyada yerini dolduracak, o asil bakışlarının yerini tutacak hiçbir şey yok.

​Belki bana çok uzaksın şimdi, erişilmez bir yerde ama bir o kadar da içimde, sol yanımda, nefesim kadar yakınsın. Bu akşam odamda o derin sessizlik hakimken kulaklığımdan dökülen şarkı, sanki bizzat senin yokluğunu anlatmak için çalmaya başladı. Ezgiler ruhumda yankılanırken gözüm o fotoğrafa takıldı; içimden sabaha kadar seninle konuşmak geldi. Ezgilerin melodisini senin de duymanı istedim. Biliyorum mümkünü yok artık. Bir umut belki olduğun yerde duyuyorsunuz.

​Ahh benim can yoldaşım, ah benim vefalım... Sana dair yürek yangınım bir an olsun dinmiyor. Bil ki o dargınlığım bile sana olan o inatçı, o dev sevgimden. Sen herkesten başkasın ve bu mahşere kadar böyle kalacak. O şarkının her notasında sen varsın...

​Yattığın yer incitmesin eldiven patim...

Belki birazdan anlatacaklarımın özeti tek bir cümleden ibaret: İnsanı anlamaya çalışıyorum.

Son günlerde yaşadığım birkaç olay, yıllardır kurduğum birçok cümleyi yeniden düşündürdü bana. İşim sona erdi. Hayatın içinde olabilecek şeylerden biri. Bir kurum karar alır ve yollar ayrılır. Buna kızgın değilim. Her kurumun kendi tasarrufu, kendi gerekçesi vardır.

Merkezden gelen yazıda sadece şu ifade vardı: "Gereken lüzum üzerine..." Ne o gereken lüzumun ne olduğu açıklandı, ne de bana bunun gerekçesi anlatıldı. Hâlâ resmî yollarla bunun cevabını arıyorum. Mailler yazıyorum, açıklama bekliyorum. Belki bir gün o cümlenin devamını da öğrenirim.

Ama fark ettim ki asıl cevabını aradığım soru bu değilmiş. Çünkü insan bazen işini kaybetmiyor; insan, insan hakkındaki bazı inançlarını kaybediyor.

Beni en çok şaşırtan şey işten ayrılmış olmam değildi. Beni en çok şaşırtan, daha bir gün önce aynı masada oturduğum, aynı çayı içtiğim, birlikte güldüğüm, şakalaştığım insanların ertesi gün beni hiç tanımıyormuş gibi davranabilmesiydi.

Bir gün... Sadece bir gün... Demek ki insanın yabancı olması için yıllar gerekmiyormuş. Bazen tek bir karar yetiyormuş.

İlk gün "Herhâlde zor durumda kaldılar." dedim. İkinci gün "Belki çekiniyorlardır." dedim. Üçüncü gün sustum. Dördüncü gün düşünmeye başladım. Beşinci gün artık insanı anlamaya çalışıyordum.

Çünkü insanın aklı yine de kolay kolay başkasına kızamıyor. Önce dönüp kendine bakıyor. Belki de sorun bendeydi. Belki fark etmeden bir kalp kırdım. Belki bir sözüm yanlış anlaşıldı. Belki bir davranışım birinin içinde büyüdü de ben hiç fark etmedim.

Sonra insan kendi kendini sorgulamaya başlıyor.

Ben ne yaptım?

Kimin kalbini kırdım?

Nerede yanlış davrandım?

Beni görünce selam vermemeyi gerektirecek kadar büyük hangi hatayı yaptım?

Bu soruların hiçbirini kendime sormaktan kaçmadım. Çünkü insanın en kolay kandırdığı kişi başkası değil, kendisidir. Belki gerçekten bir yanlışıma kör kaldım. Belki de bugün bana yapılanın bir kısmını ben, farkında olmadan bir başkasına yaptım. Bunu ihtimal dışı görmüyorum.

Ama yine de...

Bir hata, selamı da mı ortadan kaldırır?

Bir insanın işi bittiğinde insanlığı da mı biter?

Aynı yerde çalışmıyorsak artık birbirimizi tanımıyor muyuz?

Yoksa biz başından beri birbirimizi değil, aynı binayı mı tanıyorduk?

İnsan, başkalarının sessizliğinde önce kendi suçunu arıyor. Çünkü zihnimiz, sebepsiz bir değişimi kabul etmek yerine kendini suçlamayı daha kolay buluyor. Bir insanın hiçbir sebep yokken size yabancılaşması, kendinizde bir kusur bulmanızdan daha ağır geliyor. Çünkü kusurun varsa düzeltirsin. Ama sebep yoksa geride sadece insan kalıyor. Ve bazen insan, en ağır cevaptır.

İşte tam burada başka bir ihtimal çıktı karşıma. Belki bazı insanlar beni hiç tanımamıştı. Yalnızca aynı vardiyada bulunmuştuk. Aynı masada yemek yemiştik. Aynı çaya uzanmıştık. Aynı yöneticiden talimat almıştık. Ben bunların adına samimiyet demiştim. Onlar ise sadece iş arkadaşlığı.

Demek ki aynı sofraya oturmak, aynı yolda yürümek anlamına gelmiyormuş. Demek ki aynı kahkahayı paylaşmak, aynı vicdanı paylaşmak da değilmiş. İnsan bazen yıllarca birini tanıdığını sanıyor. Meğer yalnızca şartlar aynıymış. Şartlar değişince insan sandığı şey de değişiyormuş.

Bugün dönüp geriye baktığımda şunu fark ediyorum: Bir kurum, benimle yollarını ayırabilir. Bunun hukuku vardır. Bir prosedürü vardır. Bir gerekçesi vardır. Ama bir insanın selamını geri çekmesinin hiçbir prosedürü yoktur. Onun adı sadece tercihtir.

Belki yarın "gereken lüzumun" ne olduğunu öğrenirim. Belki hiç öğrenemem. Ama şu birkaç günde öğrendiğim başka bir şey var. İnsanların size nasıl davrandığı değil, siz düştüğünüzü düşündükleri anda size nasıl davrandıkları, onlar hakkında çok daha fazla şey anlatıyor.

Bugün hâlâ herkese selam verebiliyorum. Çünkü selamı makamına, unvanına ya da bulunduğu yere değil; insana vermeyi öğrendim.

Ve belki de bütün bu yaşadıklarım bana işimi kaybettirmedi. Bana daha ağır bir şey öğretti.

İnsan bazen bir günde değişmiyor.

Sadece o güne kadar sakladığı karakterini göstermeyi seçiyor.

Belki de bu yüzden artık "gereken lüzumun" cevabını eskisi kadar merak etmiyorum.

Çünkü bazı soruların cevabı resmî yazılarda değil, insanların davranışlarında saklı oluyor.

​Açık söylemek gerekirse bu durum bana acı bir çelişkiden ibaret geliyor.

​Bir an için geriye dönüp bakın: O insanı kendi iradenizle seçtiniz. O kişiyle hayatı paylaşabilmek için fedakârlıklar yapıldı, hayaller kuruldu; belki en güzel yıllar, en saf duygular masaya kondu. İyi ya da kötü, bir ömür denilebilecek anlar biriktirildi. Peki, her şey bittiğinde o geçmişe yapılan bu saygısızlık niye?

​Asıl asalet, bir insanla başlarken değil, o insanla biterken sergilenen tavırda gizlidir.

​Birlikte yaşanmışlıklara, paylaşılan o mahrem ve güzel anılara sırt çevirip sokaklara dökülmek; karşıdakini değil, aslında bizzat insanın kendi geçmişini ve seçimini aşağılamasıdır. "Ondan kurtuldum!" sevinci yaşarken aslında o kişinin hayatınızda kapladığı yerin ne kadar sığ olduğunu ilan etmiş oluyorsunuz.

​Evet, ilişkilerde her zaman yük dengeli dağılmaz. Bazen bir taraf daha bencil, daha duyarsız, daha yorucu olabilir. İnsan hayal kırıklığı yaşayabilir, kırılabilir, hatta bir hınçla dolabilir. Ama bu öfkeyi bir karnavala dönüştürmek; o ilişkiye, o insana ve en önemlisi size inanan o eski "size" yapılmış en büyük haksızlıktır.

​Biriyle evlenmek hayat okulunun kaçıncı sınıfı olursa olsun; ayrılabilmek ve bunu sessiz bir olgunlukla, bir parça hüzün ama en çok da kendi karakterine yakışır bir vakarla kabullenebilmek o kadar büyük bir erdemdir ki...

​Çünkü bittiğinde geriye kalan tek şey, sizin kim olduğunuzdur. Gürültüyle değil, sessiz bir asaletle kapanan kapılar en çok insana yakışır.

Tuğba Akın

Zor yüklerin de sorumlulukların da üstesinden gelmeme yardım edeceğini biliyorum. Sana güveniyorum. Biliyorum ki bu kolay bir ömür olmayacak; fakat sonu güzel bitecek.

Bu yolda giderken neler yaşayacağımı bilmiyorum. Ama o kadar acı çektikten sonra güzel şeyler yaşayacağıma inanmakta zorlanıyorum. Yine de biliyorum ki Yaradan sabredenlerle beraberdir.

Biliyorum ki beni en iyi bilen sensin. Her gece gözyaşları içinde kalsam da her sabah yeni bir güne başladığım için şükrediyorum. Güneşin bir gün benim ve bana yakın olanlar için de doğacağını biliyorum.

Şükürler olsun ki hâlâ intihar etmedim. Çünkü her şeyi en iyi bilen sensin. Yaşadığım her şeyde bir hikmet olduğuna inanıyorum. Bu bile bana yaşama sevinci ve umut veriyor.

Bazı şeyleri tam kavrayamamış olsam da hata yaptığımda beni affedeceğini umuyorum. Bana, cesaretle senin kapına sığınmayı nasip et, Rabbim.

​Bıçak izi değildir mesele; o izi bırakanın merhametimizi ve zayıflıklarımızı bizden daha iyi tanımasıdır. En ağır yaralar, ancak güvenle mühürlenmiş kapıların ardında ve en çok sevdiklerimiz tarafından açılır.

Sayı doğrusunda sıfırın sağına geçince artar, soluna düşünce eksiliriz. Hayat da tam bu çizgide ilerler. Bir çocuk doğar, dünyaya bir artı eklenir; bir can gider, dünyadan bir eksilme olur. Ancak bu, yalnızca bir çıkarma işlemi değildir. Toprağa düşen bir tohum, çiçek olup açana dek eksilir; o çiçek solup toprağa karıştığında ise toprağı besler, yani artar.

Dere akıp okyanusa kavuşur; geride bir boşluk kalmış gibi görünür. Oysa o boşluk, yağmurla gelen yeni suyun yuvası olur. Kaya, rüzgârla aşınıp ufalanır; eksilen o kaya, zamanla vadinin bereketli toprağına dönüşür. Gökten bir yıldız kayar, gece biraz daha kararır. Ama o karanlık, ışığın değerini anlayabilmek için bir fırsata dönüşür.

İnsan da aynı ritmi taşır. Bir dert yüreği daraltır, insanı eksiltir. Fakat o dertle pişer, olgunlaşır; yani aslında içten içe çoğalır. "Bir şey eksilirse, başka bir yerden artar, " der eskiler. Öyle bir düzen vardır ki ne denizdeki bir damla su boşa gider ne de bir insanın gözyaşı. Bir kapı kapanır, dünya eksilmiş gibi sanılır; o kapıdan çıkan kişi ise yeni bir yola, başka bir artıya adım atar.

Doğanın içinde, vadilerin sessizliğinde bu hesap gizlidir. Her varlık, bu döngünün bir parçasıdır. Kaybedilen her şeyin ardında, kazanılacak bir huzur bekler. İnsan bazen daraldığında genişler, tükendiğinde yeniden dolar.

Önemli olan, hayatın bu sade matematiğini okuyabilmektir. Eksilmek, silinip gitmek değil; bir sonraki artının zeminini hazırlamaktır. İnsan, kendi içindeki artı ve eksilerin toplamının daima bir bütüne, yani dengeye ulaştığını anladığı anda hayatın yükü hafifler. Geriye ise her şeyin yerli yerinde olduğu o dingin huzur kalır.

Zaman ilerledikçe insanın hafızasından birçok şey silinip gidiyor. Öyle bir zaman geliyor ki en parlak anılar bile bir nisyân perdesinin ardında kayboluyor. İnsan, ömrünün en güzel günlerini, büyük sevdalarını, acılarını ve neşeyle attığı kahkahaları unutuyor. Hatta bazen ailesini, dostlarını, o eski aşkların nasıl başlayıp bittiğini bile anmaz oluyor. Hayat, hafızadaki her şeyi yavaş yavaş silerken geriye ne bir sızı ne de dünden bir iz bırakıyor.

Toprak, üzerine basıp geçen ayak izlerini nasıl sessizce örtüyorsa, zaman da insan zihnini işte öyle dilsizleştiriyor. Göğün mavisi her sabah aynı şekilde açılıyor ama altında o eski hatıralardan eser kalmıyor. Yaprak dalından kopup rüzgâra karışıyor, su yatağını bulup denize ulaşıyor ve her şey kendi telaşında dünü unutuyor.

İçimizdeki büyük yangınlar zamanla sönüyor; dünden geriye ne bir duman ne de bir kor kalıyor.

Bir zamanlar can damarı sayılan ne varsa, şimdi adını bile anmayan dudaklar arasında eriyor. İnsan, kendi kurduğu o hikâyenin ortasında sanki hiç var olmamış gibi geçmişine yabancılaşıyor. Çiçek açıp soluyor, meyve dalından düşüp çürüyor; ne rüzgâr eskisini soruyor ne de yeryüzü dünün kederini hatırlıyor. Her şey, o derin ve sakin unutuluş limanında yerini buluyor.

"Ben bunu neden daha önce görmedim?" diye geçiriyorum içimden.

Ertesi sabah yürüyüş rotamızı bu tarlanın kenarından geçecek şekilde değiştiriyoruz. Her zamanki meraklı haliyle mahallenin kedisi Pamuk da bana eşlik ediyor. Sanki "Ben de bu karelerde olmalıyım." der gibi, bir an olsun yanımdan ayrılmıyor.

Zaman burada bambaşka akıyor... Belki de hiç akmıyor. Sadece duruyor; ayçiçeklerinin sessizliğinde, rüzgârın usulca dokunduğu yapraklarda ve insanın fark etmeyi yeniden öğrendiği o küçük anlarda duruyor...

Cebinde dünyanın en keskin bıçağını taşıyıp bir çalıyı bile kesmeye cesaret edememek mi?

​Söz konusu erkek olduğunda gösterilen o "Erkektir, elinin kiridir" hoşgörüsü; mesele kadına geldiğinde ağır bir acımasızlığa, "namussuz" ya da "onursuz" gibi kolayca yapıştırılan yaftalara dönüşüyor. Erkek ne yaparsa yapsın toplumun hoşgörü süzgecinden rahatça geçerken, kadın aynı toplumsal düzenin altında ağır bir psikolojik baskıya maruz bırakılıyor.

​Peki neden?

Namus ve onurun bir cinsiyeti mi var da biz bilmiyoruz?

​Erkek belki bedenen daha güçlü yaratılmış olabilir. Ama unutulmamalıdır ki, o da aynı rahimden, aynı dokuz aylık zorlu süreçten geçerek dünyaya gelmiştir. Biyolojik farklılıklar, ahlaki sorumluluklarda bir ayrıcalık ya da muafiyet sebebi olamaz.

​Ahlak, vicdan ve onur; cinsiyetle değil, insan olmakla ilgilidir. Artık kavramları cinsiyetlere göre bölmeyi bırakıp, insanı yalnızca "insan" olma paydasında değerlendirmenin zamanı çoktan gelmedi mi?

​İnsanın nelere karşı cesaretli davranması gerekir? Her yaptığımız iş, her davranışımız cesaret gerektirir mi, yoksa cesaret duygusu insan için hayati önem taşıyan konularla mı alakalıdır? Belki de cesaret, her gün devasa dağları devirmek değil; zihnimizdeki o görünmez bariyerleri aşabilme becerisidir. Bazen dış dünyadaki fırtınalardan ziyade, kendi içimizdeki "Yapamazsın!" fısıltılarına karşı durabilmektir.

​Kendi adıma bir cevap vermem gerekirse; çocukluğumdan beri kafamda hikâyeler dolaşıp dururdu. İzlediğim dizi ya da filmde beğenmediğim sahneleri "Böyle daha güzel olurdu." diyerek kafamda farklı oynatırdım. Fakat ne zaman kafamdakileri yazmak istesem "Ya kimse beğenmezse, ya dalga geçerlerse?" şeklinde düşüncelere kapılarak kendi cesaretimi kendim kırardım. Belli bir yaştan sonra da "Ya kimse beğenmezse?" düşüncesi yerini "En azından denedim." diyebilmeye bıraktı.

​Kendi zihnimdeki o fırtınalı denizden ilk kulacı atmam, tam olarak bu zihinsel dönüşümle başladı. Anladım ki cesaret; hiç korkmamak ya da kusursuz olmak değilmiş. Aksine, belirsizliğin ve eleştirilme ihtimalinin ortasında bile "Ben de buradayım!" diyebilme gücüymüş. İlk kelimelerimi kâğıda döktüğümde dalgalar durmadı ama ben yüzmeyi öğrenmeye başladım.

​Aslında insan, hayatın her anında büyük kahramanlıklar sergilemek zorunda değildir. Her adımımız, her kararımız büyük bir cesaret gerektirmez. Ancak hayatımıza derinlik katan o kritik yol ayrımlarında, yani bir hayalin peşinden gitmek, bir yanlışa "Dur!" demek, incinme pahasına sevmek ya da sadece kendi doğrumuzun arkasında durabilmek için cesarete muhtacız. Cesaret, tam da bu hayati konularda sıradan bir varoluş ile dolu dolu yaşanmış bir hayat arasındaki çizgiyi belirler.

​Peki, şimdi dönüp kendimize tekrar soralım: Hayatın kıyısında durup fırtınanın dinmesini bekleyerek günlerin geçişini mi izleyeceğiz, yoksa başımıza gelebileceklerden korkmadan o dalgalara doğru kulaç mı atacağız? Çünkü hayat; kıyıda güvenlik içinde bekleyenleri değil, ıslanmayı ve mücadele etmeyi göze alarak o denize atlayanları hatırlar.

​Tabii insan olarak da bu yorgunluğu birilerinin varlığıyla dindirmeye, onlardan destek almaya meylediyoruz. Kendi hayatımdan da biliyorum; düştüğüm anlarda uzatılan bir ele, teselli eden bir kelimeye sığınmak isteyebiliyor insan. Fakat bu arayış her zaman masum bir karşılık bulamıyor. Bazen en zayıf anımızda karşımıza çıkan o iyi niyet maskeli teselliler, ruhumuzun daha da kanamasına yol açıyor. Destek beklerken maruz kaldığımız ucuz ve pragmatik akıllarla karşılaşabiliyoruz.

​Bu gibi durumlarda İsmet Özel’in “Size huzur verdim diyenler bizden ne aldıklarını söylesinler.” sözü geliyor nedense aklıma. Üzerine biraz düşününce, dışarıdan verilen steril huzurun, kederin sahibinden kederini bile gasp ettiğini anlayabiliriz aslında. Yaşanma hakkı elden uçup giden bir yasın üzerine serilmiş süslü bir örtü gibi duruyor ruhumuzun kenarında bu huzur. Hepimiz hayatımızın birkaç döneminde hissetmişizdir bunu.

​Kimse terini akıtmadığı emeğin ekmeğini yiyemez kolayca. En azından kursağa kadar inmez yutkunulamayan lokmalarımız. Çevrenize bir bakın; tek damla gözyaşı dökülmemiş, ağırlığıyla göğüs kafesi ezilmemiş kederlerin üzerine ahkâm kesenleri göreceksiniz. Bunlara, özellikle son dönemlerde sosyal medyada sıkça rastlamışsınızdır. Bunlar sizin daha yutkunamadığınız lokmayı çiğnemeye kalkıyorlar pervasızca. Ceplerinde her zaman afili yara bantları taşıyan ucuz bilgelerle, koçlarla, mentorlarla siz de mutlaka karşılaşmışsınızdır. Tamam, bazı insanlar bunu meslek edinmiş ve bunun üzerinden geçimini sağlıyor; bu kümeyi bir kenara ayıralım. Peki, yakın dediğimiz çevremizde bunlardan hiç yok mudur? Onlar ne oluyor ya da daha doğru ifadeyle onlara ne oluyor?

​Bütün telaşlarını kanamayı durdurmak sanırız hepimiz. Halbuki sızan kanın kendi ütülü hayatlarına sıçramasından ürkerler sadece. İnsanın etini kemiğinden ayıran çaresizliğe bakmaya cesaret edemezler hiçbir zaman. Bize “Zaman her şeyin ilacıdır.” ninnisini söylerken acının üstünü apar topar örterler. Arka planda düpedüz kendi tahammülsüzlüklerini ve hesaplarını gizlemeye çalışırlar. Hiç yüzmedikleri güvenli kıyılardan, fırtınada boğulmakta olan bir kalbe kulaç atmayı öğretirler uzaktan.

​Buna “yara bandı tiranlığı” diyebiliriz; insanın en mahrem acısına kurulan katı bir diktatörlükten farksız değil bu. Bedeli ödenmemiş, uykusuzluğu çekilmemiş, diyetine ortak olunmamış kelimelerin kanayan toprakta hükmü kalır mı sizce? Bize satmaya kalktıkları plastik bilgelik, acının tavizsiz gerçeği karşısında yutulamayan bir lokma gibi boğazlarında tıkanmaya mahkûm kalıyor her defasında. Günün sonunda yaldızlı kelimeleri ve üstünkörü yapıştırılan bantları yine kendimiz usulca söküp atıyoruz.

​O yüzden bize yara bandı olmaya çalışan bazılarının ezberlenmiş tesellileriyle iltihap tutmasına katlanmaktansa; tuza karşı, tere karşı, suya karşı onuruyla açık kalmasını yeğleyelim kanayan yerlerimizin. Acının ağır ve tavizsiz toprağında kök salan keder, yabancıların elinden sunulan sahte bir şifadan çok daha merhametli sarar yorgun ruhunuzu, merak etmeyin. Yasımızı, yaramızı kimsenin ucuz bilgeliğine, pragmatik hesaplarına meze etmeden kendi şefkatli kollarımıza bırakalım.

​Son olarak bir soru daha ekleyeyim: Yağmurda sizinle yürümeyi reddeden birinin uzattığı şemsiye ne demektir? Bunu da bir düşünün derim.

​Engelli bireyler; toplumun ayrılmaz, eşit üyeleridir. Ancak sahip oldukları farklılıklar nedeniyle sosyal hayat, eğitim ve ulaşım gibi birçok alanda çeşitli sorunlarla karşılaşabilmektedirler. Devletimiz; eğitim alanında kaynaştırma uygulamalarıyla, ulaşım alanında çeşitli kolaylıklarla, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmalar ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile engelli bireylerin toplumsal hayata katılımını desteklemeye çalışmaktadır. Ancak tüm bu düzenlemelere rağmen toplumun bu konudaki yaklaşımı büyük bir önem taşımaktadır.

​Engelli bireylerin toplumsal hayata ilişkin sorunları, daha hayatlarının ilk yıllarından itibaren başlayabilmektedir. Bunu en basit hâliyle, özel gereksinimli bir çocuğun kaynaştırma öğrencisi olarak okula başladığını düşünerek ele alabiliriz. Çocuk; fiziksel veya zihinsel farklılıkları nedeniyle yaşıtlarının meraklı ve kimi zaman garipsemiş bakışlarına maruz kalabilir. Oysa çocuk, henüz bu tür davranışların nedenlerini anlayabilecek ve bunlarla baş edebilecek gelişim düzeyine sahip olmayabilir.

​İşte tam da bu noktada öğretmenlere ve ailelere büyük bir görev düşmektedir. Çocuklara farklılıkların hayatın doğal bir parçası olduğu anlatılmalı ve her bireyin değerli olduğu öğretilmelidir. Çünkü okuldan mezun olan her çocuk, yarının toplumunun bir parçası olacaktır. Bugün çocuklara kazandırılan bakış açısı, gelecekte nasıl bir toplum oluşturacağımızı da belirleyecektir.

​Peki, ailenin bu konudaki görevi nedir? Bu soruya bir annenin feryadıyla cevap vermek mümkündür: "Otizmli oğlum mezuniyet törenine alınmadığı için başkalaştırılmaktan bıktık."

​Başkalaştırılmak... Belki de koskoca meselenin özeti, tam olarak bu tek kelimedir. Engelli bireylerin toplumda karşılaştığı en büyük sorunlardan biri, farklılıkları nedeniyle toplumun dışında bırakılmalarıdır. Oysa asıl mesele, farklı olanı değiştirmek değil; farklılıklarıyla birlikte kabul etmeyi öğrenmektir.

​Ailenin de bu noktada önemli bir sorumluluğu bulunmaktadır. Çocuklara küçük yaşlardan itibaren farklılıkların hayatın doğal bir parçası olduğu öğretilmelidir. Bir çocuğun engelli bireylere karşı nasıl davranacağını öğrenmesinde ailesinin tutumu büyük önem taşır. Çocuk; ailesinden gördüğü davranışları ve düşünceleri zamanla kendi hayatına yansıtır. Bu nedenle aileler çocuklarına acıma duygusundan önce saygıyı, dışlamak yerine kabul etmeyi ve farklılıklara karşı anlayışlı olmayı öğretmelidir.

​Ancak engelli bireylerin başkalaştırılması yalnızca okul çağında yaşanan bir sorun değildir. Günlük hayatta toplu taşıma araçlarında, sokaklarda, iş yerlerinde ve sosyal ortamlarda da engelli bireyler çeşitli engellerle karşılaşabilmektedir. Bazen bir kaldırımın erişilebilir olmaması, bazen insanların bilinçsiz davranışları, bazen de yalnızca farklı olduğu için bir bireye yöneltilen bakışlar engelli bireylerin toplumsal hayata katılımını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle toplumun her bireyine engelliliğin bir eksiklik değil, insan çeşitliliğinin bir parçası olduğu anlatılmalıdır.

​Sonuç olarak engelli bireylerin toplumda eşit ve özgür bir şekilde yaşayabilmesi, yalnızca devletin yaptığı yasal düzenlemelerle mümkün değildir. Aileden öğretmene, öğrenciden işverene kadar toplumun her kesiminin bu konuda sorumluluk alması gerekmektedir. Çünkü engelli bireylerin önündeki en büyük engellerden biri, fiziksel koşullar kadar toplumun ön yargıları ve dışlayıcı tutumlarıdır.

​Başkalaştırılmak, bir insanın yalnızca farklı olduğu için toplumun dışında bırakılmasıdır. Oysa yapılması gereken; farklılıkları ortadan kaldırmak değil, farklılıklarla birlikte yaşamayı öğrenmektir. Engelli bireylerin topluma uyum sağlamasını beklemek yerine toplumun da herkes için daha erişilebilir, anlayışlı ve kapsayıcı hâle gelmesi gerekir. Unutmamalıyız ki bugün başkalaştırdığımız bir birey, yarın oluşturduğumuz toplumun aynası olabilir. Gerçek anlamda eşit bir toplum ise ancak hiç kimsenin farklılığı nedeniyle dışlanmadığı bir toplumdur.

​Evliliğimiz, iki kişilik mutlu bir yuva hayaliyle başlamıştı. Elli yaşından sonra, hayatımın en olgun döneminde artık huzur bulacağıma inanıyordum. Oysa ev; herkesin yaşayıp hayatını bana göre programladığı, hizmet ettiğim, "aman ayıp olmasın" diye sustuğum, kabullenemediğim bir esarete dönüştü. Eşim, rutin sorumluluklarını yerine getirdiğinde bile minnet beklerdi. Daima bir onaylanmaya ve teşekküre muhtaç gibiydi. Oysa kendi ihtiyaçlarım için en ufak bir talebim dahi tartışmaya, ilişkinin sonuyla ilgili ağır tehditlere kadar giden bir fırtınaya dönüşüyordu. Kendimi; fırtınalı bir denizde kürek çeken ancak bir türlü karaya ulaşamayan bir denizci gibi hissediyordum.

​Bu evde yaşananların asıl sorumlusu oydu. Her şeyden habersiz, bilerek hiçbir şey anlamayan bencil bir çocuk gibiydi. Karşılaştığı tüm sorunlara sessiz kalıyor, ailesinin bana uyguladığı baskıya göz yumuyordu. Sanki yaşananlar onun değil, benim tek başıma yüzleşmem gereken bir problemdi. Bana karşı söylenen çirkin sözler ve iftiralar karşısında susuyordu. Hatta bir gün o aile tarafından evden kovulduğumda bu durumu inkâr ederek, "Beni kovmadılar ki, seni kovdular" dedi. Sanki evden kovulan karısı değil de bir hizmetçi, bir yabancıydı. Otomobilde, cebinde tomar tomar paralarla gezerken beni düşünmek, refahımı önemsemek aklının ucundan bile geçmiyordu. Her ay dilenci gibi para bekliyordum. Her ay, bir kukla gibi onun insafına kalıyordum. Paramı gönderirken güya bir lütufta bulunuyor; sanki bana bir iyilik yapıyor, yardımda bulunuyordu. Beni her defasında rencide ediyor, bu durumu acı bir güç gösterisine çeviriyordu.

​"Tozpembe bir dünyada" yaşıyordu. Sevgi sözleri diline pelesenk olmuştu. Yaptığı her yıkıcı eylemin üzerine aşkla örülü sahte bir kalkan çekiyordu. Bense onun pembe dünyasında görünmez bir figüran olmuştum. Çözüm aramaktan vazgeçmiştim; sözlerimin bir fayda getirmeyeceğini kabullenmiş, içimdeki fırtınayı durdurmaya çalışmaktan yorulmuştum.

​Bir zamanlar bu ev, içine sinen o mutluluk kokusuyla doluydu. Her bir eşya, her bir köşe kurduğum hayallerin eseriydi. Ama o, elinde tuttuğu yıkım kadehiyle geldi ve yuvayı bir anda yasa boğdu. O kadehin içindeki aşk değil, vicdansızlığın soğuk zehriydi. Aşkın asıl balını başkalarına, bana ise bal tadındaki o zehri sundu. Bilmiyor ki evin duvarları bile süzülen gözyaşlarımla ıslandı. O bahçenin toprağına sevgisini değil, kendi karanlık gölgesini serpti. Rutin sorumluluklarını yerine getirdiğinde bile minnet beklerdi. Bana zehir ettiği hayatı, şimdi bir başkasına gül bahçesi mi yapacak? Yalan aşkıyla önce inşa ettiği, sonra elleriyle yıktığı yuvamızı, benden sonrakine saray diye mi sunacak? Duygularımın mimarı olan o, yokluğuyla yoluna devam mı eder sanır? Bir başka gül bahçesinde, kuruyan güllerimi yeniden yeşertebilir mi dersiniz? Onunla kurduğum o hayal şehri, şimdi enkazı bile görünmeyen bir virane... Oysa ben her tuğlasına sevgimi katmıştım. Ne kadar uğraşsa da o bahçe asla yeşermez. Sarayları saray olsa da bilsin ki içinde hayallerimin hayaleti dolaşır.

​Yeminler, kum üzerine yazılmıştı. Söylendiği anlarda bile rüzgârın onları sildiğini biliyordum. Tüm o güzel sözler, ona ait olmayan bir hayatın dekoruydu. Gerçek; soğuk ve basitti: İçinde vefa olmayan bir evde yaşıyorduk. Birbirine ait olmayan iki gölgeydik. Sözlerin enkazı üzerinde duruyorduk. Onu o pişmanlık ateşinde yanarken görme arzum, artık o boşluğa verdiğim son yeminimdi.

​"Sahte bir sevdanın sarayında oturanlar, hakikatin enkazında yalnız kalmaya mahkûmdur."

Çünkü çocukluk, bize onların hiç gitmeyeceğini öğretiyor. Eve her döndüğümüzde aynı sesle karşılanacağımızı, aynı sofraya oturacağımızı, aynı nasihatları yine biraz sıkılarak dinleyeceğimizi düşünüyoruz. Oysa hayat, en büyük gerçeğini hep sessizce saklıyor.

Anne ve baba da fanidir.
Bir gün o kapı açılmayacak.
Bir gün o ses duyulmayacak.
Ve bir gün, "Sonra söylerim." dediğin her cümle, içinde ağır bir pişmanlığa dönüşecek.
Bazen en büyük haksızlığı, bizi en çok seven insanlara yapıyoruz. Günün yorgunluğunu onların üzerine bırakıyor, sesimizi en çok onlara yükseltiyor, nasıl olsa bizi affederler diye düşünüyoruz. Çünkü onların sevgisi öyle büyük ki, kırılsa bile yine bizi sarıp sarmalıyor.
Belki de bu yüzden kıymetini en geç anlıyoruz.
Oysa hiçbirimiz bilmiyoruz; hangi sarılış son olacak, hangi telefon konuşması bir daha tekrarlanmayacak, hangi "Kendine dikkat et." cümlesini son kez duyacağız.
Hayatın en ağır yükü, kaybetmek değildir.
Kaybettikten sonra hatırlamaktır.
Bir zamanlar yüzüne bakmadan geçtiğin o elleri…
Sana yemek hazırlarken yorulan o bedeni…
Gece sen uyuyana kadar dua eden o yüreği…
İnsan bazen mezar taşına değil, söyleyemediği sözlere ağlıyor.
Bu yüzden bugün hâlâ fırsatın varken sesini yumuşat.
Bir teşekkürü erteleme.
Bir sarılmayı yarına bırakma.
Çünkü ölüm, sadece bir insanı bizden almaz; onunla birlikte söyleyemediğimiz bütün cümleleri de götürür.

Unutma…
Annene, babana bağırma.
Gün gelir toprağını öpersin.
İşte o zaman, en çok da söyleyemediklerin canını yakar.

 Nevin, bu fânî âlemde her şeyin hep aynı kalacağını sanarak yaşardı. Oysa dünya, onun için kısa bir yoldan ibaretti. Geleceğe dair kurduğu güzel hayallerini, yıllarca emek verip hazırlandığı öğretmenlik mesleğini, kalbini açtığı sevdasını ve kendine olan güvenini tamamen Burak'a emanet etmişti. Ancak Burak, bir gün Nevin'in bütün dünyasını yıkan acı bir fırtına oldu. Hayatını paylaştığı, yarınlarını birlikte kuracağına inandığı bu insana sonsuz bir güven duymuştu Nevin; çünkü onunla sırtının asla yere gelmeyeceğini sanmıştı. O an, elinde avucunda ne varsa hepsinin gelip geçici olduğunu acıyla anladı.

Burak ve etrafındakiler, Nevin'in yıllar süren emeğini, yarınlara dair umudunu, kendi ayakları üstünde durma özgürlüğünü ve inancını elinden aldılar. Böylece sadece hayatını değil, neşesini de çalmışlardı. Bir gencin gülüşünü silmek, Nevin için akan bir suyu kurutmak gibiydi. Kendi elleriyle kurdukları yuvayı yine kendi elleriyle yıktıklarında, aslında en çok Nevin'in içindeki o temiz iyiliği yok etmeye çalışmışlardı.

 Bilirler ki, birinin dünyasını haksız yere karartmak büyük bir yüktür. Nevin'in kalbi kırıldığında sesi çıkmazdı ama o sessizlik, hiçbir dağın taşıyamayacağı kadar ağırdı ve zamanı gelince yerini bulurdu. İnsanın kalbi her şeyin merkezidir; Nevin'in kalbini kırarak bu fânî âlemde hayatın tüm dengesini bozmuşlardı.

 Kışın yaprak döken ağaca öldü denmez, baharı bekliyor denirdi. Nevin de bu enkazın altında kalmadı çünkü hiçbir kış sonsuza kadar sürmezdi. Bu fânî âlemde her şey geçiciydi; geriye kalan tek şey, Nevin'in yeniden ayağa kalkma gücüydü. Nevin, kimsenin kendi içindeki o temiz sevgiyi, o izin vermedikçe asla yok edemeyeceğini nihayet öğrendi.

“Haddini bil.”

Çocukluğumuzdan beri kulağımıza en çok çalınan cümlelerden biri.

Ne zaman biraz fazla konuşsak, soru sorsak, itiraz etsek ya da sadece farklı düşünsek, önümüze görünmez bir çizgi çekildi.

Peki had neydi?

Sınır. Ama çoğu zaman coğrafyanın değil, başkalarının bizim adımıza çizdiği sınırın adı.

Bugün o sınıra bir pastanede rastladım.

Güne çok sıradan başlamıştım. Yine iki saat önceden hazırlanıp son dakikada evden çıkanlardandım. “Geç kaldım.” telaşıyla aldığım sandviçten ilk ısırığı yeni almıştım ki birkaç masa öteden yükselen bir cümle boğazıma düğümlendi:

“Olmaz. Asla vermiyorum oğlumu. Lazlardan kız mı alınır?”

Ne garip.

Yapay zekânın insanla yarıştığı, insanlığın Mars'ta yaşamı konuştuğu bir çağda, birkaç masa ötede insanlar hâlâ memleket yarıştırıyordu. Teknoloji çağ atlamıştı; bazı zihinler ise aynı cümlenin içinde yıllardır bekliyordu.

Bir an dönüp bakmak istedim.

“Teyze,” demek istedim, “Karadeniz'in tam olarak neresinden başlıyor kötülük? Rize'den mi? Trabzon'dan mı? Artvin'e kadar geçerli mi bu karar? Peki, iyi insanlar hangi ilin sınır kapısından giriyor?”

Diyemedim.

Çünkü bazen cevaplar, sorulardan daha yorgun oluyor.

Sonra düşündüm.

O cümleyi duyan kız ne hissederdi? Sevdiği insanın annesi seni karakterinle değil, nüfus cüzdanındaki doğum yerinle tartıyorsa kendini daha kaç cümleyle anlatabilirsin?

Bir insanın memleketi, kişiliğinden daha mı ağır gelir?

Demek ki geliyor.

Çünkü bazı insanlar doğum yerini karakterden, memleketi de ahlaktan daha güvenilir sanıyor.

Biz çocuklarımıza matematik öğretiyoruz. Yabancı dil öğretiyoruz. Yapay zekâyı anlatıyoruz. Ama aynı masada biri çıkıp tek cümlede bütün eğitimin üzerine kalın bir çizgi çekebiliyor.

“Lazlardan kız mı alınır?”

Bir cümle…

Ama içinde yılların önyargısını, kulaktan dolma ezberleri ve sorgulanmadan miras bırakılan korkuları taşıyor.

Belki de had, başkasının hayatına çizgi çekmeye çalıştığımız yerde başlıyor.

Çünkü kimseyi doğduğu şehrin mahkûmu yapamazsın. İnsan, doğduğu yerden değil; düşündüğü yerden ibarettir.

Ve bazı insanların doğduğu yerle hiçbir sorunu yoktur. Sorun, hiç doğmamış fikirleridir.

Pastaneden çıktım.

Sandviçim bitmişti. Ama boğazımdaki düğüm hâlâ çözülmemişti.

Demek ki bazı insanların karnı ekmekle, zihni ise önyargıyla doyuyordu.

Sonra kendi kendime şunu söyledim:

İnsan, doğduğu şehrin değil; düşünemediği fikrin mahkûmudur.

Asıl had ise başkasının hayatına, kendi cehaletin kadar sınır çizebildiğini sanmaktır.

Hayat bize her zaman yeni insanlar, yeni fırsatlar ve yeni yollar sunmaz. Bazen de geride bıraktığımızı sandığımız eski sayfaları yeniden önümüze getirir. Çoğu insan bunu tesadüf olarak görür. Oysa insanın iç dünyasında tamamlanmamış her duygu, söylenmemiş her söz, affedilmemiş her kırgınlık ve yüzleşilmemiş her gerçek zamanı geldiğinde yeniden kapımızı çalar.

İçinden geçtiğimiz bu farkındalık sürecinde geçmişten insanlar yeniden karşınıza çıkabilir. Yıllardır konuşmadığınız biri sizi arayabilir, eski bir konu yeniden gündeme gelebilir ya da unuttuğunuzu sandığınız duygular tekrar canlanabilir. Bunların her biri, hayatın size "Bu sayfayı artık kapatmaya hazır mısın?" diye sorduğu değerli bir fırsat olabilir.

Çoğu zaman geçmişi geride bıraktığımızı düşünürüz. Oysa unutmak, iyileşmek değildir. Görmezden gelmek de çözüm değildir. Üzeri örtülen duygular sessizleşir ama yok olmaz. Zamanı geldiğinde farklı kişilerle, farklı olaylarla ve farklı mekânlarda yeniden karşımıza çıkar. Çünkü hayat, öğrenmediğimiz dersi farklı öğretmenlerle tekrar etmeyi sever.

Aslında hayatın amacı bizi cezalandırmak değildir. Hayat, bizi tamamlanmaya davet eder. Kırıldığımız yerde güçlenmeye, kaybettiğimiz yerde kendimizi yeniden bulmaya ve eksik bıraktığımız duyguları olgunlaştırmaya çağırır.

Bugün yaşadığımız birçok zihinsel yorgunluğun, duygusal yükün ve iç huzursuzluğunun temelinde açık bırakılmış dosyalar vardır. Affedemediğimiz insanlar, kabul edemediğimiz olaylar, kendimize yüklediğimiz suçluluklar, yıllardır taşıdığımız pişmanlıklar... Bunların her biri görünmeyen bir yük gibi yaşam enerjimizi tüketir.

Belki de bugün kendimize şu soruları sormanın tam zamanıdır:

• Ben hâlâ neyi bırakamıyorum?
• Kime ya da neye karşı içimde bitmemiş bir hesap var?
• Kendimi hangi konuda affetmiyorum?
• Artık taşımam gerekmeyen hangi yükü omuzlarımda taşımaya devam ediyorum?

Bu soruların cevabı, geleceğimizin yönünü değiştirebilir.

İnsan geçmişini değiştiremez fakat geçmişine verdiği anlamı değiştirebilir. İşte gerçek dönüşüm de burada başlar. Çünkü bizi yoran çoğu zaman yaşadığımız olaylar değil o olaylara yıllarca tutunmamızdır.

Bazen bir telefon konuşması, bazen samimi bir özür, bazen içten bir teşekkür, bazen de sessizce edilen bir dua... Bir ömrün yükünü hafifletebilir. Bazı vedalar ise karşı tarafa değil içimizde taşıdığımız eski benliğimize yapılır.

Unutmayalım ki affetmek, yapılanı onaylamak değildir. Affetmek; kendimizi geçmişin esaretinden özgür bırakmaktır. Çünkü öfke, önce onu taşıyanı yorar.

Hayat sürekli önümüze yeni kapılar açıyor. Fakat ellerimiz eski kapıların kollarını bırakmadıkça yenilerini açmamız kolay olmuyor. Yeni bir başlangıç yapmak isteyen insanın önce geçmişiyle barışması gerekir. Barışmak ise unutmak değil yaşananı kabul ederek yoluna devam edebilmektir.

Belki de bugün, uzun zamandır ertelediğiniz o konuşmayı yapmanın, teşekkür etmenin, özür dilemenin, helallik istemenin ya da sadece kendi içinizde bir sayfayı sevgiyle kapatmanın zamanıdır.

Çünkü kapanmayan her sayfa, gelecekte yeniden açılmayı bekler.

Hayatın gerçek olgunluğu; geçmişi inkâr etmekte değil ondan öğrenerek yoluna devam edebilmektedir.

Ve unutmayın…

Her kapanan sayfa bir kayıp değildir. Bazen kapanan bir sayfa, hayatın size yazacağı en güzel hikâyenin ilk cümlesidir.

Sosyolog Halil Karanfiloğlu

İnsanın ruhu, dünyaya geldiğinde tertemiz bir sayfa gibidir. Ancak bu sayfaya nelerin yazılacağını, insanın çevresi belirler. Bir tohum, toprağa düştüğünde içindeki potansiyeli taşır. Fakat onun nasıl bir ağaç olacağını, içine düştüğü toprağın kalitesi tayin eder.

Güneş ve su ile beslenen bir fidan sağlıklı büyürken; yalnızlığa, ihmale ve zorluklara maruz kalan bir fidan eğri büğrü bir şekil alır. İnsanoğlu da tıpkı bu fidan gibi, çevresinden ne görürse ona dönüşür.

 Annesinin şefkatinden mahrum büyüyen, sevginin ne olduğunu bilmeyen bir çocuk dünyaya karşı güvensizleşir. Okulda arkadaşları tarafından zorbalığa uğrayan, dışlanan veya yetimhanenin soğuk duvarları arasında yapayalnız kalan bir çocuk dünyayı tehlikeli bir yer olarak görmeye başlar. Sevgisiz kalan kalp, sevmeyi unutur; değer görmeyen ise değer vermeyi bırakır. Çevresinden gördüğü kötü muamele, onun karakterini sertleştirir ve savunma amaçlı bir kabuğa bürünür.

İnsanın kimliği, içinde bulunduğu sosyal çevrenin bir yansımasıdır. Bir çiçeği hoyratça koparan, bahçeyi güzelleştiremez. Bir insana şefkat göstermeyen ise o kişinin içindeki iyiliği öldürür. Dünya bazen acımasız olabilir ve bu zorluklar içinde kalan her insan, kendini korumak için katılaşmak zorunda kalır. Aslında insana kötülüğü öğreten, doğrudan veya dolaylı olarak çevresidir.

Sonuç olarak, bir insanı "doğuştan kötü" olarak etiketlemek yanlıştır. İnsanın karakterini çevresi şekillendirir. Eğer bir insan kötülüğe meyletmişse, bunun sebebi genellikle maruz kaldığı sevgisizlik ve haksızlıklardır. İyileşmek için yine insan, insana merhamet etmelidir. Zehirlenmiş bir toprağı temizlemeden ağacın iyileşmesini bekleyemeyiz. İnsan, gördüğü kötü muameleyi geride bırakıp sevgiyle karşılaştığında, özündeki o saf iyiliğe yeniden dönebilir.

Herkes kendi payına düşeni arayarak göçüyor bu dünyadan. Kimisi bir avuç toprakta arıyor kısmetini kimisi bir çift gözün kuytusunda. Yaşadığımızı hissediyoruz. Koşturuyoruz, çabalıyoruz, ceplerimizi doldurmaya çalışıyoruz. Birikince tamamlanacağımızı, hissemizi alınca rahatça nefes alabileceğimizi düşünüyoruz. Günün sonunda bize kalan da sadece koca bir tükenmişlik oluyor. Bize ayrılan nasip biriktirdiklerimizde mi saklı acaba diye düşünmekten tükeniyoruz.

​Yazmaya başladığım fakat şimdilik rafa kaldırdığım "Gölgede Kalan Gerçeklik" adlı çalışmamdan bir kesit...

​Kendini önceliklendiren kişiler için öncelik daima kendileridir; partnerleri asla olamaz. Her yönden önce kendi konforları gelir. Onlar için ilişki, bir besin kaynağıdır, bir ortaklık değil. Gerçekte yaşanan sorunlar, sizinle değil, o kişinin kendi içindeki o büyük boşlukla ilgilidir.

​Görünürdeki Özgüven Aslında Bir Savunmadır

​Bu kişilerin dışarıdan görünen hali; yüksek bir ego ve tavan yapmış bir özgüvendir. Ancak bu özgüven gerçek değildir. Bu kişi, içindeki aşırı derecede kırılgan, utanç ve yetersizlik dolu bir özü korumak için dev bir üstünlük maskesi takar.

​Bu kişi, sessiz kalarak karşı tarafa bir ceza verdiğini ve kontrolü elinde tuttuğunu düşünür. Oysa bu, sadece anlık bir zafer yanılsamasıdır. Karşıdaki kişiyi kaybetme pahasına sürdürülen bu kibir, bumerang gibi kendisine döner. Çünkü gerçeklik, daima gölgede kalanı gösterir:

​Sessizlik bir şiddettir. Bu şiddeti zafer sanan kibir, sahibini yavaşça yalnızlığa boğar. En büyük trajedisi ise, boğulduğunun farkında olmamasıdır.

​Kökler ve İlişki Dinamikleri: Sevginin Koşulları

​Kendini aşırı önceliklendiren bireyin bu davranış kalıbını geliştirmesi, genellikle çocukluk döneminde aldığı sevgi türüyle doğrudan ilişkilidir. Eğer sevgi ve onay, koşulsuz bir kabul yerine başarı, itaat veya dışarıdan gelen hayranlık gibi dış faktörlere bağlıysa, kişi kırılgan bir benlik geliştirir.

​Yetişkinlikte bu kırılgan özü korumak için sürekli dışarıdan bir onaya, yani narsistik besine (hayranlık, övgü, dikkat) ihtiyaç duyar. Bu nedenle, sizinle kurduğu ilişki bir ortaklık değil, onun bu temel ihtiyacını karşılayacak bir besin kaynağı rolüne dönüşür. Sizin varlığınız, ona kendini güçlü, üstün ve yeterli hissettirmesi için bir araçtır.

​#ilkimMK

Senenin kaç günü bir engelliyle, elinden tutmak için değil de sadece insan olduğu için yan yana duruyoruz? Empati dediğimiz şey takvime işaretlenmez ancak yokluğu her gün hissedilir.

Bir gün asansör bozulur, bir gün bir kapı dar gelir, bir gün birisi “bir basamaktan ne olacak” der… İşte o an anlarsın; sorun bedenlerde değil, betonlaşmış düşüncelerde. Biz onları hayatın kenarına itiyoruz; sabırsızlığımızla, “sonra yaparız” dediğimiz düzenlemelerle ve o zehirli acıma duygumuzla.

Çantada Diploma, Cepte Umut: Görünmez Sınav

Engelli bir birey için sabah alarmı herkesten erken çalar. Çünkü onun için dışarı çıkmak sadece hazırlanmak değildir, bir strateji geliştirmektir. Asansör çalışıyor mu? Kaldırımda araba var mı? Otobüs şoförü rampayı açacak mı?

Diploması çantasında, umudu cebindedir ama ilk engel apartman kapısında başlar. İş başvurularında CV’ler değil, engeller okunur. “Biz sizi ararız” cümlesi, nezaketle paketlenmiş bir dışlanmışlıktır. Kimse açıkça söylemez ama o sessizlik bağırır: “Biz seni değil, engelini gördük.”

İnsan bedeni kusursuz bir dengeyle çalışıyor. Duygularımız ise bu dengenin en güçlü pusulası. Ne var ki çoğu zaman hissettiklerimizi gerçekten tanımıyor, duygu sandığımız birçok şeyin aslında yıllar içinde oluşmuş kök inançlarımızın bir yansıması olduğunu fark etmiyoruz. İşte tam da bu noktada, kendimize koyduğumuz görünmez engeller ortaya çıkıyor. Öğrendiğim en etkileyici cümlelerden biri şuydu: “Dikkat bir büyüteçtir; odaklandığımız her şey zihnimizde büyür.” Bu nedenle zihinsel farkındalığımızı geliştirmek, dikkatimizi bizi besleyen düşüncelere yöneltebilmek büyük önem taşıyor. Çünkü beden, zaman zaman kendini sabote eden davranışlara eğilim gösterebilir ancak farkındalık bu döngüyü değiştirebilir. Oksitosin üzerine yapılan çalışmalar ise bana bir gerçeği yeniden hatırlattı. İnsan sosyal bir varlıktır. Birine değerli olduğunu hissettirmek, güvenle kurulan bir bağ oluşturmak ve samimi ilişkiler geliştirmek yalnızca ruhumuza değil, biyolojimize de iyi gelir. Güven, aidiyet ve sevgi yalnızca duygusal kavramlar değildir, bedenimizin de ihtiyaç duyduğu güçlü birer kaynaktır. Belki de çözüm, sihirli reçeteler aramak değil kendi iç sesimizi dinleyebilmekte saklıdır. Geçmiş deneyimlerimizin oluşturduğu kök inançları fark etmek, onları araştırmak hatta küçük “keşif günlükleri” tutarak kendimizi gözlemlemek… Çünkü her zor deneyim, doğru okunduğunda bizi kendimize biraz daha yaklaştırır.

Bu yolculuk bana bir kez daha gösterdi ki, insanın en büyük keşfi dış dünyada değil kendi zihninde, kendi duygularında ve kendisiyle kurduğu bağda başlıyor.

Bir yazarın kaleminden dökülen her cümle, aslında gerçekliğin yeniden tanımlanma çabasıdır. Kitaplar, insan zihninin en saf ve rafine edilmiş hallerini taşıyan, zamanın aşındıramadığı fikir tapınaklarıdır. Bir yazar için yazma eylemi, sadece bir kurgu veya bilgi aktarımı değil, varoluşun gizemini çözmeye yönelik entelektüel bir sorumluluktur.

Yazarın Gözünden: Zihinden Kağıda Bir Dönüşüm

Yazmak, kaostan bir düzen yaratmaktır. Zihnin labirentlerinde dolaşan dağınık düşünceler, kağıt üzerinde birleşerek bir kimlik kazanır. Kanlı İpek’in gizemli dokusunu örerken veya Özgürlüğün Bedeli'nin felsefi sancılarını kelimelere dökerken, yazar aslında kendi iç dünyasının arkeolojisini yapar. Yazarlık, dış dünyadan çekilip kelimelerin derinliğine inme ve oradan çıkardığı cevherleri okurla paylaşma sürecidir. Bu süreçte kitap, yazarın vizyonunu somutlaştıran bir mimari eser işlevi görür.

 Kitabın İşlevi: Entelektüel ve Duygusal Bir Pusula

Kitapların önemi, sundukları alternatif gerçekliklerde gizlidir. Bir okur için kitap, sadece eğlenceli bir vakit geçirme aracı değildir; aynı zamanda:

 * Empati Kapısıdır: Başka bir yaşamı, başka bir perspektifi ve başka bir acıyı deneyimlemeyi sağlayarak bireysel sınırların ötesine taşır.

 *Eleştirel Düşünce Kaynağıdır: Okuru, verili doğruları sorgulamaya ve kavramlar arasında yeni bağlantılar kurmaya zorlar.

 *Kültürel Bir Mirastır: Toplumun hafızasını korur, geçmişin birikimini geleceğe taşıyan sessiz ama en kalıcı tanıklardır.

 Fikirlerin İzinde Bir Sorumluluk

Bir "kitap köşesi" veya "fikir izleri" oluşturmak, estetik bir tercih olmanın ötesinde, entelektüel sürekliliğe verilen bir sözdür. Okumak ve yazmak, birbirini besleyen iki temel damardır. Yazar, okurun zihni için bir zemin hazırlar; okur ise o zemini kendi tecrübesiyle anlamlandırır. Bu karşılıklı etkileşim, düşüncenin evrimleştiği yerdir.

Sonuç olarak kitaplar, insanlığın kolektif bilincine eklenen birer tuğladır. Yazmak, bu tuğlaları bilinçle dizmektir; okumak ise o binanın içinde yaşamayı öğrenmektir. Kelimelerin gücüne inanan herkes, aslında bir dünyayı değiştirebilecek potansiyele sahiptir.

Melek Derin ER BİNİCİ 

Gitmek istiyorum...

Kimsenin beni tanımadığı, geçmişimin peşimden gelmediği bir yere. İçimde susturamadığım sesleri, gökyüzüne bırakabileceğim kadar uzaklara...

Öyle bir yer olsun ki, müzik en derin yaralarıma karışsın. Sesini sonuna kadar açıp kimseyi rahatsız etme kaygısı taşımadan, sadece kalbimin ritmini dinleyeyim. Sonra ayakkabılarımı çıkarıp toprağa, taşa, deniz kıyısına basayım. Belki canım acısın ama ruhum hafiflesin.

Bir süre hiçbir şey anlatmak istemiyorum. Ne neden yorulduğumu ne de neden sustuğumu... Sadece yürümek, rüzgârın saçlarıma dokunmasına izin vermek ve içimde yıllardır biriken yükleri ardımda bırakmak istiyorum.

Belki insan bazen yeni bir şehre değil, yeniden kendine gitmek ister. Benim de özlediğim tam olarak bu; kaybettiğim huzuru bulabileceğim, derin bir nefes alıp "İyiyim." diyebileceğim bir yere gitmek istiyorum.

“Ayakkabısı Olmayan Çocukla, Ayağı Olmayan Adamın Ortak Coğrafyası.”

Zihnimde bir anı canlanıyor; çocukluğumun o nasır tutmuş sabrından bir kesit... Sokaklarda yalınayak yürürdüm. Taşlar ayaklarımın altına birer iğne gibi batardı. Diğer çocuklar rugan pabuçlarıyla top peşinde koştururken, ben her adımda Tanrı’ya sorardım: “Neden ben?” Kendime acımak, dünyanın en tatlı zehriydi ve ben o zehri her gün yudum yudum içiyordum. Ta ki o köşedeki adamı görene kadar.

Bir battaniyenin altında, dizlerinin altı olmayan, toprağa basacak bir zerresi bile kalmamış o adam... Ve yüzünde, bütün dünyayı kıskandıracak kadar sahici bir gülümseme. Yanına yaklaştığımda, benim saklamaya çalıştığım çıplak ayaklarıma bakıp: “Üşüyor mu?” 

diye sordu. Oysa onun üşüyecek bir ayağı bile yoktu. O gün bana hayatımın en büyük tokatını attı: “Sahip olmadıklarım için ağladığım her an, sahip olduklarımı harcıyorum.”

O an zihnimde bir deprem oldu. Fay hatlarım kırıldı. Ben ayakkabım yok diye dünyaya küserken, o adam dünyayı bacakları olmadan kucaklıyordu. Eksik olan ne bacaklardı ne de ayakkabılar; eksik olan, bakış açımızdı.

İnsan en çok neye kırılıyor biliyor musunuz?

Canının yandığını kimsenin anlamamasına.

Bir gün yaşlı birinin yanında oturuyordum. Sessizce çayını içiyordu. Bir ara bana döndü ve benim ne yaşadığımı bilmeden. 

"Evlat," dedi, "benim yandığım yerden bir gün sen de geçersen, sakın derdini herkese anlatma."

"Neden?" diye sordum.

Gülümsedi.

"Çünkü sana verecekleri ilk cevap hazırdır."

"'Geçer.'"

Sonra biraz sustu.

"Bir kısmı da 'Abartıyorsun.' der."

Ve ben bunu zaten öğrenmiştim. İnsan, ateşin içine düşmeden de yanabiliyormuş.

Ben de uzun zamandır böyle yaşıyorum.

Gündüzleri kimse anlamıyor.

Sokakta yürürken gayet normal bir insan gibi görünüyorum. İşe gidiyorum, markete gidiyorum, ekmek alıyorum, kasadaki görevliye gülümsüyorum.

Hatta bazen şakalaşıyorum bile.

Ama gece. Gece olunca bütün maskeler yoruluyor.

Ev sessizleşiyor.

Duvarlar konuşmaya başlıyor.

İnsan, gündüz kaçtığı bütün düşüncelerle aynı odada kalıyor.

O yüzden biri bana "Gece bütün yaraları iyileştirir." dediğinde sadece içimden gülüyorum.

Söyleyin o yalancı şaire.

Hiçbir gece yarayı iyileştirmiyor.

Sadece sabaha erteliyor.

Sabah olduğunda yara yine aynı yerde duruyor.

Sadece insan, onu taşımaya biraz daha alışmış oluyor.

Hayatın garip tarafı insan ağlarken bile gülebiliyor.

Mesela bizim evdeki çamaşır makinesi. Onun kadar adaletsiz bir şey görmedim.

Resmen aile mahkemesi.

Çift giren tek çıkıyor.

İki çorabı birlikte atıyorum.

Bir tanesi çıkıyor.

Diğeri sanki başka bir hayata başlamış. Çekmeceyi açıyorum.

Tek kalmış çoraplarla dolu.

Her biri dul. Her biri eksik. 

Bazen kendi kendime "Siz de mi bekliyorsunuz?" diye soruyorum.

Belki komik geliyor.

Ama insan bir süre sonra 

hayatın sadece büyük kayıplardan ibaret olmadığını, küçücük eksikliklerin de içindeki boşluğu hatırlattığını fark ediyor. 

Sonra bir gün eski bir söz geldi aklıma.

"Körün gözü açıldığında ilk bastonunu kırarmış."

Ne kadar doğruymuş.

Bazı insanlar yıllarca kendilerine iyi geldiğini sandıkları şeylere tutunuyor.

Sonra bir gün gerçeği görüyorlar.

Ve bırakıyorlar.

Tutunmak her zaman kurtulmak demek değilmiş.

Bazen bırakmak da iyileşmenin bir parçasıymış.

Yıllar bana bir şeyi daha öğretti.

En güçlü insanlar, hiç acı çekmeyenler değilmiş. 

Göğsünde dev bir kor taşıdığı hâlde çevresine zemzem olabilenler.

Kendi yangınını içine gömüp, başkasının üşümemesi için ateş olanlarmış. 

İşte ben onlara hayranım.

Belki de dünya onların sessiz iyiliği sayesinde hâlâ dönüyor.

O yüzden artık kimseye "Geçer." demiyorum. Siz de demeyin. 

Çünkü bazı acılar geçmiyor.

Sadece insan onlarla yaşamayı öğreniyor.

Ve bazen en büyük cesaret.

Yüzünde küçücük bir tebessüm taşıyıp,

İçinde koca bir yangınla yürümeye devam edebilmek oluyor.

sarıkaya.

               DİLEK SARIKAYA 

Menajer :ilayda Can & Dilara sarıkaya

Hayat, bir ağacın köklerinden göğe uzanan sessiz bir nefes gibidir. Bizler, o köklerin toprağa tutunma çabasıyla ve mevsimlerin akışına gösterdiğimiz sabırla var oluruz.

Çiçekten böceğe, akan sudan yükselen dağa kadar her şey, kendi zamanında farklı bir hikâye anlatır. Dünya, hepimizin ortak bahçesidir; biz ise bu bahçede hem birer misafir hem de birer emanetçiyiz.

Gökyüzü yere bir mektup yazar, toprak ise bu mektubu her mevsim gelen filizlerle okur. İnsanın bu büyük döngüdeki yeri, bir ağacın gölgesinde dinlenen bir yolcunun, ayrılırken o gölgeye teşekkür etmesi kadar zariftir.

Bir çiçeğin baharda uyanışına, yazın sıcağına, sonbaharın dökülen yapraklarına veya kışın kar altındaki sessizliğine tanıklık etmek, insanın kendi içindeki kapıları aralamasıdır. Susuz kalmış bir toprağa verilen her damla su, gönlümüzdeki bir umudu yeniden yeşertir.

Hayatın anlamı büyük zaferlerde değil, varoluşun ince ritmini duyabilmektedir. Bir kuşun kanat çırpışında veya bir derenin kıvrılışında gizli olan uyum, bize aslında kim olduğumuzu fısıldar.

Yeryüzündekilere gösterilen merhametin, gökyüzünden bir karşılık bulacağına inanmak, evrenle aramızdaki görünmez bağdır. Her şey; bir karınca yuvasının düzeninden yıldızların uzaklığına kadar birbirine bağlı ve uyumludur.

Zaman akıp giderken elimizde kalan en kıymetli şey, toprağa düşürdüğümüz bir tohumun sevinci ve bir ağacın altında paylaştığımız sessizliktir. İnsan, kendi içindeki dinginliği doğanın sessiz dilinde bulduğunda, hayatı daha sade ve huzurlu yaşar.

Gökyüzüne baktığında kendi derinliğini, toprağa bastığında ise özünü hatırlar. Dünya bir kervansaray gibidir; her şey geçicidir. Önemli olan, bu misafirlikte ne kadar yük taşıdığımız değil, ne kadar güzelliğe dokunduğumuzdur.

Yarın, bugün ektiğimiz bir fidanın gölgesinde dinlenmek istiyorsak, o fidanı sevgiyle sulamalıyız. Sevgi; toprağın güneşe duyduğu hasret kadar gerçek, suyun ateşi söndürdüğü an kadar huzur vericidir.

Yaşamak, nefes alıp vermekten öte, etrafımızdaki her canlıyla aynı melodide buluşabilmektir. Bu büyük düzenin içinde bir bozucu değil, bir onarıcı; bir gürültü değil, bir huzur kaynağı olmak gerekir.

Sen bugün kendi hikâyende hangi mevsimi yaşıyorsun ve hangi tohumu yeşertmek için yola çıktın?

Çocukken saklanırdık; biri gelip bizi bulsun diye...

Kalbimizde korku değil, umut olurdu. Çünkü bilirdik, birileri bizi mutlaka arayacaktı.

Sonra büyüdük...

Bu kez acılarımızı sakladık, gözyaşlarımızı gizledik, kırılmış yanlarımızı gülümsemelerin ardına sakladık.

Kimse üzülmesin diye sustuk, kimse yükümüzü taşımasın diye "İyiyim." dedik.

Oysa insan, bazen sadece birinin gelip "Seni gördüm." demesini ister.

Yargılamadan, değiştirmeye çalışmadan... Sadece gerçekten görmesini.

Çünkü bazı insanlar kaybolmaz...

Sadece bulunmayı beklemekten vazgeçer.

Ve en derin yalnızlık, tek başına kalmak değil...

Kalabalıkların içinde, kimsenin seni aramadığını bilmektir.

Uzaklardayım. Her gece başka bir acı, her sabah başka bir yaşama çabası; soluk soluğa kalmış bir gün... Sonunda hiç ölmeyecekmiş düşüncesi, son kez görme isteği sevdiklerini... Fakat umut bizimdir; her şeyin düzelecek olması düşüncesi ve yarınlara bırakmak fikri kaplıyor içimi. Umut dolu düşüncelerle farksız günlerce aynı şeyleri yaşamak; aynı hayaller için dualarla kaplı bir inanç... Öyle ya, bizi ayakta tutan sadece o inanmak... Her gün bazen çölde yürümek, bazen ümitlerle kaplı tren yolculuğu. Bir yere gidiyorum ama nereye? Feleğin dayanılmaz sancısı kaplar yürekleri. Bir sen varsın içimde, bir biz olma düşüncesi. Bir sendeydi bu duygu ama yine en büyük boyun büküklüğü senin kadar değildi, senin kadar kimse ağlatmadı, senin gibi de kimse güldürmedi.

İşte tam da burada kendine şu soruyu sor:

Sen gerçekten kimsin?

Bir evin mutfağına girdiğinizde iki farklı tabak görürsünüz. Biri her gün kullanılan, düşünmeden elde taşınan, gerektiğinde üst üste atılan, çizilen, düşürülen ama "nasıl olsa kırılmaz" denilen melamin tabaktır. Diğeri ise özenle saklanan porselen ya da kristaldir. Temizlenirken dikkat edilir, taşınırken iki elle tutulur, kaldırılırken özen gösterilir. Çünkü onun değerini biliyorlardır.

Hayat da insanlara çoğu zaman böyle davranır.

Fakat asıl soru şudur:

İnsanlara senin değerini kim öğretiyor?

Çoğu zaman insanlar değil... Bizzat sen.

Kuantum düşünce tekniği bize önemli bir gerçeği hatırlatır:

Dış dünya, iç dünyamızın aynasıdır.

Eğer bilinçaltında "Ben sıradanım", "Beni nasıl olsa bırakmazlar", "Ben her şeye katlanmalıyım", "Hayır dersem sevilmem" inancı varsa; hayat sana sürekli melamin tabak muamelesi yapacak insanlar gönderir.

Seni ararlar çünkü ihtiyaçları vardır.

Seni sever gibi görünürler çünkü işlerine yarıyorsundur.

Seni çağırırlar çünkü yüklerini taşıyacaksındır.

İşleri bitince de seni sessizce bir kenara bırakırlar.

Sonra yine ihtiyaç duyduklarında raftan indirir gibi hayatlarına yeniden alırlar.

Ve sen bunu sevgi sanırsın.

Oysa bu sevgi değildir.

Bu, senin kendi değerini unutmuş olmandır.

İnsan kendini değersiz hissettiğinde, kendisine yapılan her küçük ilgiyi büyük bir sevgi zanneder.

Kendini eksik gören biri, kırıntılarla mutlu olmaya çalışır.

Oysa sen kırıntı için yaratılmadın.

Bir kristal vazo hiçbir zaman kendini plastik bir kovayla kıyaslamaz.

Bir porselen fincan, "Keşke bana biraz daha sert davransalar." demez.

Çünkü değerini bilir.

İnsan da böyledir.

Kendi değerini bilen biri kibirli olmaz.

Sessizdir ama güçlüdür.

Naziktir ama sınırları vardır.

Sever ama kendini kaybetmez.

Fedakârdır ama kendini tüketmez.

Çünkü bilir ki; kendisini korumayan hiç kimse başkasını gerçek anlamda koruyamaz.

Kuantum düşünce tekniğinde enerji, inançlarımızın frekansını takip eder.

Sen kendini nasıl görüyorsan, evren de sana o frekansta insanlar gönderir.

"Ben değersizim." diyorsan seni değersiz görecek kişilerle karşılaşırsın.

"Ben vazgeçilmezim." diyorsan seni kullanmak isteyenler gelir.

Ama...

"Ben değerliyim.

Ben saygıyı hak ediyorum.

Ben sevgiyi hak ediyorum.

Ben özüm gereği kıymetliyim." dediğin gün, bütün ilişkilerinin dili değişmeye başlar.

Çünkü sen değişince, sana yaklaşan insanların tavrı da değişir.

Unutma...

Bir Tabak porselen olduğu için değerli değildir.

Ona verilen değer onu özel kılar.

İnsan da makamıyla, parasıyla, güzelliğiyle ya da başarılarıyla değerli olmaz.

Onun gerçek değeri, yaratılışında saklıdır.

Sen dünyaya sıradan bir eşya olmaya gelmedin.

Kimsenin öfkesini taşıyan bir zemin olmaya,

Kimsenin yalnız kaldığında hatırladığı bir seçenek olmaya,

Kimsenin işine yaradığında kıymet verdiği biri olmaya da gelmedin.

Sen, özünde eşsiz bir varlıksın.

Belki yıllarca seni melamin tabak gibi kullandılar.

Belki kırılmaz sandıkları için yüklerini üzerine bıraktılar.

Belki duygularını önemsemediler.

Belki seni hep güçlü gördükleri için hiç "Nasılsın?" diye sormadılar.

Ama artık bunu değiştirecek olan sensin.

Bugünden itibaren kendine şu sözü ver:

"Beni önce ben önemseyeceğim.

Kendime göstereceğim saygı, başkalarına nasıl davranmaları gerektiğini öğretecek."

Çünkü hayatın en büyük dönüşümü, insanların seni değiştirmesiyle değil; senin kendine bakışını değiştirdiğin gün başlar.

Ve o gün geldiğinde anlayacaksın ki;

Sen melamin tabak değilsin...

Sen, özünde paha biçilemeyen bir değersin.

Kendini tanı.

Kendine inan.

Kendine iyi davran.

Çünkü sen, sana biçilen değer kadar değil; Yaradan'ın sana verdiği değer kadar kıymetlisin.

Bunu ilk kez bu kadar net fark ediyorum. Neredeyse her gün, istisnasız bir şeyler yazıyorum. Bazen işten eve dönerken aklıma düşen küçücük bir düşünceyi, bazen sokakta gördüğüm sıradan bir olayı, bazen de sevdiğim insanla aramızda geçen birkaç cümleyi... Yazıyorum. Çünkü yaşadığım anların kaybolup gitmesini istemiyorum. Hafızamın iyi olmadığını düşündüğümden değil. Tam tersine, bazı anları unutamayacağımı biliyorum. Ama yazı, hatırlamaktan daha fazlasını yapıyor. O anın ruhunu saklıyor.

Eskiden yazdıklarımı birilerine anlatmak isterdim. Bir dosta, bir arkadaşa, bazen hiç tanımadığım birine... İnsan paylaştıkça hafiflediğini sanıyor. Belki gerçekten öyledir. Ama ben zamanla bunun herkes için geçerli olmadığını öğrendim.

Çünkü herkes dinlemiyor.

Bazıları sadece cevap vermek için bekliyor.

Bazıları seni kendi yaşadıklarıyla kıyaslıyor.

Bazıları ise anlattığın şeyin ağırlığını hiç hissetmeden "Boş ver." diyebiliyor.

O iki kelime bazen saatlerce kurduğun cümlelerden daha ağır geliyor.

Belki de bu yüzden sustum.

Kimseye küstüğüm için değil. İnsanlardan nefret ettiğim için hiç değil. Sadece her duygunun herkesin önüne bırakılmayacağını öğrendim. Herkes aynı özeni göstermiyor. Bazı insanlar, sana emanet edilen bir cümleyi bile taşıyamıyor.

Ben de anlatmak yerine yazmaya başladım.

Yazı benim için bir hobi olmadı hiçbir zaman. Yazmak, içimde biriken seslerin birbirini ezmesini engelleyen tek yol oldu. Konuşamadığım zaman yazdım. Sevindiğimde yazdım. Kırıldığımda yazdım. Anlam veremediğim günlerde yazdım. Hatta bazen ne hissettiğimi anlayabilmek için bile yazdım.

İnsan yazarken kendine yalan söyleyemiyor.

Bir başkasına karşı güçlü durabilirsin.

"İyiyim." diyebilirsin.

Gülümseyebilirsin.

Ama satırlar senin gözlerinin içine bakıyor.

Orada rol yapmak kolay olmuyor.

Son zamanlarda daha az konuştuğumu fark edenler oldu. "Bir şey mi var?" diye soranlar da oldu. Güldüm, "Yok." dedim. Çünkü gerçekten anlatacak gücüm yoktu. Bazen insanın içinde olan şey, cümle olmaya direniyor. Ne söylersen eksik kalacakmış gibi hissediyorsun. İşte o zaman susuyorsun.

Eskiden bu sessizliği kendime kızardım.

Şimdi ise onu anlamaya çalışıyorum.

Belki de ruhum yoruldu.

Sürekli kendini anlatmaktan...

Yanlış anlaşılmaktan...

Eksik duyulmaktan...

Belki de ilk kez kendini korumayı seçti.

İşte tam burada uzun zamandır aklımdan çıkmayan bir soru beliriyor.

Acaba ruh gerçekten hapsedilebilir mi?

Bedeni bir odaya kapatabilirsiniz.

Ayaklarına zincir vurabilirsiniz.

Özgürlüğünü elinden alabilirsiniz.

Ama ruh...

Onu kim hapsedebilir?

Sonra kendime bakıyorum.

Ve cevabın dışarıda olmadığını fark ediyorum.

İnsan bazen kendi ruhunu kendi hapsediyor.

Söyleyemediği cümlelerle...

Ertelediği hayallerle...

Kırılmamak için ördüğü duvarlarla...

Kimse üzülmesin diye içine attığı onca şeyle...

Dışarıdan bakınca her şey normal görünüyor.

İşe gidiyorsun.

Eve geliyorsun.

Gülüyorsun.

Çocuklarınla oynuyorsun.

Bir kahve içiyorsun.

Bir kitap okuyorsun.

Ama kimsenin görmediği bir yerde, ruhun sessizce dizlerini karnına çekmiş oturuyor.

İşte bana göre ruhun hapisliği böyle bir şey.

Demir parmaklıkların arkasında değil...

İnsanların içinde.

Bazen düşünüyorum.

Yazmasaydım ne olurdu?

Muhtemelen yine yaşardım.

Yine işe giderdim.

Yine eve dönerdim.

Yine herkes beni aynı kişi sanırdı.

Ama içimde biriken o cümleler zamanla bana ağır gelirdi.

Belki de yazı, benim özgürlüğüm değil, nefesimdir.

Belki bu yüzden her gün elim telefona ya da bir deftere gidiyor.

Belki bu yüzden küçücük bir cümleyi bile kaydetme ihtiyacı hissediyorum.

Çünkü bazı günler insanı ayakta tutan şey, yaşadığı olay değil, onu yazmış olması oluyor.

Artık herkese her şeyi anlatmak istemiyorum.

Bu bir kırgınlık değil.

Bir üstünlük de değil.

Sadece ruhumun seçiciliği.

Bazı cümleler yalnızca yazıya emanet edilecek kadar değerli.

Bazı duygular yalnızca Allah'ın bileceği kadar derin.

Bazı sessizlikler ise anlatılmaması gerektiği için değil, anlatılabilecek bir dili olmadığı için sessiz.

Belki yıllar sonra bu satırları tekrar okuyacağım.

Belki bugünkü hâlime gülümseyeceğim.

Belki "Ne çok içine atmışsın." diyeceğim.

Belki de hiçbir şey demeyeceğim.

Ama şunu biliyorum...

Bugün burada yazdığım her cümle, ruhumun parmaklıklar arasından uzattığı bir el gibi.

Belki kimse fark etmeyecek.

Belki kimse tutmayacak.

Ama en azından ben, o elin hâlâ dışarıya uzanabildiğini biliyorum.

Belki de insanı hayatta tutan şey tam olarak budur.

Ruhunun hâlâ yazabiliyor olması.

Güven kırıldı, kalp kırıldı, söz kırıldı. Ama biz suçu hep taşlara attık. Oysa en büyük put; dokunulmaz sandığımız egolarımızdı. Kırılmak insanın fıtratında var. Âdem’den beri var. İlk hata, ilk pişmanlık, ilk gözyaşı… Hepsi kırılmanın tarihidir.

Put dediğin şey; bazen bir insanı gözünde büyütmektir, bazen kendini hatasız sanmaktır, bazen de vazgeçemediğin gururundur.

Kırılmak eskidir. Çünkü insan acıyla olgunlaşır. Çünkü kalp çatlamadan içinden ışık sızmaz. Çünkü her secde, biraz kırılmışlığın itirafıdır. Asıl mesele kırılmamak değil; kırıldıktan sonra neye dönüştüğündür.

Taşa mı?

Yoksa toprağa mı?

Taş sertleşir.

Toprak ise yağmuru kabul eder.

Unutma… Putları yıkmak kolaydır. Ama içindeki gururu yıkmak cesaret ister. Belki de en büyük özgürlük, kırıldığını inkâr etmeden ayağa kalkabilmektir.

İnsan, var olduğu andan itibaren saymaya, ölçmeye, anlamaya ve düzeni fark etmeye çalışan bir varlık olmuştur; gökyüzüne baktığında yıldızların sonsuz gibi görünen dizilişinde bir ahenk aramış, yere baktığında toprağın içinde gizlenen düzeni hissetmiş, suyun akışında bile bir denge sezmiştir. Bu denge, görünmeyen ama her şeyin içinde var olan bir uyum fikrine götürür insanı. Bu uyum bazen sayıların diliyle konuşur; çünkü sayılar yalnızca hesap aracı değil, varlığın ritmini anlatan sessiz bir dildir.

Doğada çiçeklerin açılışındaki simetri, ağaçların dallanışındaki oran, yaprakların dizilişindeki tekrar, deniz dalgalarının kıyıya vuruşundaki ritim ve gökyüzünde bulutların hareketindeki ölçü bile bir düzenin izlerini taşır. İnsan bu düzeni fark ettikçe evrene bakışı da derinleşir.

Bazı sayılar vardır ki basit bir ölçü değildir; sınırları olmayan, ondalık olarak sonsuza uzanan ama tekrar etmeyen bir yapıya sahiptir. Bu durum insanda hem hayret hem de düşünce uyandırır; çünkü sonsuzluk fikri insan zihnini en çok zorlayan kavramlardan biridir.

Bazı özel değerler vardır ki bir çemberin çevresi ile çapı arasındaki değişmez ilişkiyi anlatır. Bu oran, doğadaki birçok hareket ve yapı içinde dolaylı olarak kendini gösterir.

Başka bir özel değer, doğadaki büyüme ve artış süreçlerinde görülen düzeni açıklar. Bu düzen, canlıların gelişiminden doğadaki birçok değişim sürecine kadar kendini hissettirir.

Bir diğer özel oran ise doğada ve sanatta estetik uyumla ilişkilidir. Çiçeklerin yaprak diziliminde, deniz kabuklarının spiralinde ve insan yüzündeki oranlarda bile bu uyum hissedilir.

Bütün bu özel sayılar, evrenin dilinde yazılmış görünmez bir düzenin parçaları gibidir. İnsan bu düzeni anlamaya çalıştıkça hem kendisini hem de çevresini daha derin kavrar. Dış dünyadaki düzen ile iç dünyadaki düşünce arasında görünmez bir bağ olduğu fikri güçlenir.

Eski düşünürler ve bilge kişiler, bu düzeni yalnızca akılla değil, aynı zamanda anlam arayışıyla açıklamaya çalışmış; varlığın bir bütün olduğunu ve her şeyin ölçü ve denge içinde bulunduğunu ifade etmişlerdir.

Doğaya bakıldığında suyun akışı, nehirlerin denize ulaşması, dağların sabit duruşu, taşın sertliği, toprağın verimliliği, yağmurun düşüşü, rüzgârın yönü ve canlıların yaşam döngüsü bile bir düzenin parçası olarak görülebilir. Bu düzen içinde bazı değişmeyen ilişkiler ve sabit yapılar vardır.

İnsan bu sabitleri fark ettikçe düşüncesi genişler; çünkü her keşif yeni bir soruya, her soru yeni bir arayışa kapı açar. Matematiksel düşünce de bu arayışın bir parçasıdır ve doğanın düzenini anlamada bir dil gibi kullanılır.

Evren ne tamamen rastlantısaldır ne de tamamen basittir; içinde hem karmaşık hem de düzenli bir yapı barındırır. Bu yapı insanın öğrenme isteğini sürekli canlı tutar.

Sayılar yalnızca miktarı değil, aynı zamanda ilişkilerin doğasını da ifade eder. Oranlar, büyümeler, döngüler ve değişimler bu sayılarla anlaşılır hale gelir. İnsan bunları öğrendikçe evrenin sessiz düzenine daha da yaklaşır.

Bu yüzden bilgi sadece birikim değil; aynı zamanda düzeni fark etme, dengeyi görme ve anlamı sezme sürecidir. Evrenin dili sessizdir ama ölçülüdür; insan ise bu dili anlamaya çalışan bir bilinç olarak yoluna devam eder.

Bu düzen içinde ölçünün temeli sabittir; çünkü değişen her şey ancak değişmeyen bir referansla anlaşılabilir. Evrenin her yerinde bu sabitlik, düzenin görünmeyen omurgasını oluşturur.

Bazı tatlar vardır ki yalnızca damağımızda değil, hatıralarımızda da iz bırakır. Çikolata da onlardan biridir. Bir parça çikolata bazen çocukluğumuzun en güzel günlerine götürür bizi, bazen de yorucu bir günün ardından içimizi ısıtan küçük bir mutluluğa dönüşür.

Çikolatanın büyüsü sadece tadında değildir. O, kimi zaman bir özrün sessiz dili, kimi zaman bir teşekkürün en tatlı hali olur. Bayramlarda uzatılan bir ikram, doğum günlerinde paylaşılan bir sevinç, sevgiyi anlatmaya çalışan küçük bir armağandır.

Çocukluğumuzu düşündüğümüzde çoğumuzun hafızasında bir çikolata anısı vardır. Harçlıklarımızı biriktirip aldığımız o küçük çikolatalar, kardeşlerimizle paylaştığımız lokmalar, gizlice sakladığımız şeker kutuları... Belki de bu yüzden çikolata sadece bir yiyecek değil, anılarımızın tatlı bir parçasıdır.

Hayat her zaman tatlı değildir elbette. Kimi zaman hüzünler, ayrılıklar ve yorgunluklar da olur. İşte böyle anlarda küçücük bir çikolata bile yüzümüzde bir tebessüm oluşturabilir. Çünkü bazen mutluluk büyük şeylerde değil, küçük ayrıntıların içinde saklıdır.

Dünya Çikolata Günü, sadece sevilen bir lezzeti kutlamak değil, hayatın içindeki küçük mutlulukları hatırlamak için de güzel bir fırsattır. Bir fincan kahvenin yanında, dost sohbetlerinde ya da yalnız geçirilen sakin bir akşamda çikolatanın eşlik ettiği anlar, yaşamın tatlı molalarıdır.

Bugün kendinize küçük bir iyilik yapın. Bir parça çikolatanın tadını çıkarırken geçmişin güzel anılarını hatırlayın, sevdiklerinizle paylaşmanın değerini düşünün ve hayatın tüm zorluklarına rağmen içinde hâlâ tatlı şeyler barındırdığını unutmayın.

Çünkü bazen mutluluk, yalnızca bir parça çikolata kadar yakındır.

Bir insanın değişimi, toprağın altında gün ışığına çıkmayı bekleyen bir tohumun sabrına ve kozasına çekilen bir tırtılın sessizliğine benzer. Dışarıdan bakıldığında; hayat çoğu zaman katı, soğuk ve karanlık görünür. Oysa her canlının içinde, kendi dönüşümünü başlatacak gizli bir direnç ve yeşermeyi bekleyen bir umut vardır.

Bir kasabada herkesin "kötü" olarak tanıdığı, kimseyle konuşmayan ve çevresine yalnızca dikenli sözler saçan bir adam yaşarmış. Kasaba halkı; onun kalbinin tamamen kuruduğuna, artık sadece diken üreten bir araziye dönüştüğüne inanırmış.

Bir gün bilge bir kadın, elinde kurumuş bir dal parçasıyla adamın kapısını çalmış. Adam alaycı bir gülümsemeyle, "Ne yapıyorsun?" diye sormuş. Kadın hiçbir tartışmaya girmeden toprağa küçük bir çukur açmış, dalı oraya dikmiş ve üzerine su dökmüş. Ardından yalnızca şu cümleyi söylemiş:

"Tohumun içindeki potansiyel, toprağın karanlığından korkmaz."

Bu söz, adamın zihninde sessizce yankılanmaya başlamış. Ertesi gün yine o dalın yanına gitmiş, toprağı sulamış. Günler geçtikçe bunu alışkanlık hâline getirmiş. Aslında suladığı yalnızca toprak değilmiş; farkında olmadan kendi içindeki kurumuş duyguları da yumuşatıyormuş. O dalı büyütmeye çalışırken, kendi içinde de görünmez bir değişim filizlenmeye başlamış.

İnsanın değişimi, tıpkı bir tırtılın kozasına çekilmesi gibidir. O karanlık koza bir ceza değil, olgunlaşmanın ve iyileşmenin mekânıdır. İnsan hatalarıyla, kırgınlıklarıyla ve korkularıyla yüzleştiği o sancılı süreci sabırla aşabilirse özündeki iyiliği yeniden keşfedebilir.

Hiçbir varlık, özü itibarıyla yalnızca karanlıktan ibaret değildir. Doğa bunun en büyük şahididir. En çorak topraklarda bile bir damla suyla yeniden yeşerecek kökler bulunur. Eğer toprak bile iyileşebiliyorsa, akıl ve kalp sahibi bir insanın doğru yolu bulması neden mümkün olmasın? Bu ihtimal, güneşin her sabah yeniden doğması kadar gerçektir.

İyilik, bir anda gerçekleşen bir mucize değildir. O, bir nehrin taşı delmesi gibi sabırlı ve istikrarlı bir çabadır. Su taşı gücüyle değil, sürekliliğiyle deler. İnsan da kalbindeki katılığı her gün göstereceği küçük bir merhamet, küçük bir iyilik ve küçük bir doğrulukla yavaş yavaş aşındırabilir.

Eski bir öğütte şöyle denilir:

"Bir toplum, kendi iç dünyasını değiştirmedikçe, yaşamındaki gerçek dönüşüm de başlamaz."

Bu söz, değişimin önce insanın kendi içinde filizlendiğini hatırlatır. İyilik kapısı her zaman içeriden açılır.

Başka bir hikmetli söz ise şunu anlatır:

"Kötülüğe iyilikle karşılık vermek, en sert kalplerde bile yeni bir kapı aralayabilir."

İnsan özündeki iyiliği beslediğinde, en umutsuz görünen ilişkiler bile zamanla değişebilir. Tıpkı yanmış bir ağacın küllerinden yeni filizlerin yükselmesi gibi, insan da hatalarını bir son değil, yeni bir başlangıcın tohumu hâline getirebilir.

Ayçiçeği karanlık gecelerden sonra yine güneşe döner. İnsan kalbi de vicdanının ışığını aramaktan vazgeçmez. Çünkü değişim, dışarıdan beklenen bir mucize değil; içeriden verilen bilinçli bir karardır.

Bir karıncanın yuvasına her gün bir buğday tanesi taşıması gibi, insan da küçük fakat kararlı adımlarla iyiliği hayatına ilmik ilmik işler. Her şeyin bir günde düzelmesini beklemek yerine, bugünkü adımın dünkü hatadan biraz daha temiz olması yeterlidir.

Çiçekler çiçek olmayı unutmaz. İnsan da iyiliği unutmaz; yalnızca bazen ondan uzaklaşır. Fakat özüne dönüş yolu hiçbir zaman kapanmaz.

İçindeki o kurumuş bahçeyi, dikenli adamı hatırla. Onların hepsi sensin. Fakat o bahçeyi yeniden yeşertecek yağmur da, güneş de, tohum da yine senin içinde saklıdır.

Tıpkı kozasından çıkan bir kelebeğin ilk kez gökyüzüyle buluşması gibi, insan da kalbindeki korkuları ve önyargıları aştığında kendi hakikatine, yani iyiliğe kanat açar.

Unutma; en büyük bahçeler bile bir zamanlar bir avuç topraktı. Senin kalbin de sabır, merhamet ve gayretle yalnızca kendi hayatını değil, dokunduğu nice hayatı güzelleştirecek kadar verimli bir bahçeye dönüşebilir.

Ama her şeyden önce, seçilmeyi ister.
Öyle yorgun bir kalbin son sığınağı olmak değil… En başından beri varılmak istenen yer olmak ister.
Belki de bu yüzden bazı kapıları kapatmak, vazgeçmek değildir. Kendine duyduğun saygıyı korumaktır.
Çünkü sevgi, sıra bekleyenlerin ödülü değildir.
Bir kalp, herkesi dolaştıktan sonra sana geliyorsa, sana sevgisini değil; yorgunluğunu getiriyordur. Oysa insan, bir başkasının eksik bıraktığını tamamlamak için değil, olduğu gibi sevilmek için vardır.
Ben, bana gelmeden önce herkese uğrayan bir sevgiyi istemiyorum.
Çünkü sevgi, denene denene bulunacak bir ihtimal değil; ilk adımda hissedilen bir yöneliştir.
Belki yalnız kalırım.
Belki uzun süre beklerim.
Ama beklemek, yanlış bir hikâyenin son cümlesi olmaktan daha hafiftir.

Bu yüzden...
Herkese giden, bize gelmesin.
Çünkü bazı kalpler, yalnızca gerçekten ait olduğu yere açılır.

Aidiyet, kendimizi bir haritaya yerleştirme çabamızdır. Bir eve, şehre, kalbe ya da bir düşünceye kök salma isteğimizdir.

Fakat bazen bağlar koptuğu halde yeni kökler uzanamaz. Eski kimlik kıyafet çıkarır gibi üstten atılır ama yeni dünyanın da kapısında yabancı misafir gibi kalakalınır. Ne geride kalan yollara dönecek yüzümüz vardır ne de önümüzde duran kapıyı açacak cesaretimiz. Arafta kalmak diye buna deriz işte. Toprağından sökülmüş ama başka bir saksıya da oturtulmamış çiçek kuruyuverir. Eskiden ev hissi veren sokaklar artık yabancı kaldırımlardan ibarettir. Gidilen yeni yerler ise sadece geçici duraklardır. Nereye baksak arkamızdan uzaklaşan silüetimizi görürüz. Etraf ne kadar kalabalıksa yalnızlık da bir o kadar yoğundur. 

Aidiyetsizlik, herhangi bir mekândan ziyade hiçbir limana demir atamamaktır. 

Hayat bazen yorucu bir yokuş gibidir. İnsan, yolun başında herkese inanmak, her kapının ardında bir dost aramak ister. Ancak zaman geçtikçe, o yüzlerdeki gülümsemelerin bazen sadece birer maske olduğunu, yanında olduğunu sandığın insanların aslında kendi çıkarlarının peşinden gittiğini fark edersin. İşte bu farkındalık, insanın yüreğine oturan ilk ağır taştır.

Birine umut bağlamak, kendi elindeki ışığı başkasının karanlığına emanet etmek gibidir. O ışık söndüğünde insan yalnızca karanlıkta kalmaz; aynı zamanda kendi yolunu da kaybetmeye başlar.

Oysa doğaya bak. Bir ağaç, komşu ağacın gölgesinde kalmaktan şikâyet etmez; kendi kökleriyle toprağa tutunur. Bir çiçek, diğerinden daha güzel açmak için yarışmaz. Kendi zamanını bekler, kendi rengini taşır. İnsan da böyledir. Kendi merkezinde durmayı öğrendiğinde, dışarıdaki fırtınaların hükmü kalmaz.

Sahtelik insana ağır gelir; çünkü insanın içindeki o saf doğruluğa terstir. Herkesin bir gün kendi yoluna gideceğini kabullenmek insanı mutsuz etmez; aksine hafifletir. Kimseye gereğinden fazla anlam yüklemediğinde, kimse de seni yıkamaz.

Kendine güvendiğin an, hayatındaki gereksiz beklentiler kendiliğinden dağılır. Geriye sadece en saf, en gerçek olan kalır. Tıpkı kışın dondurucu soğuğunun dalları temizlemesi ve geriye yalnızca ağacın özünü bırakması gibi; senin hayatından da sahte olanlar gider, geriye sadece sen ve doğruların kalır.

Bu yalnızlaşmak değildir; kendi değerini başkalarının onayından kurtarmaktır. Kendi kendine yetebildiğini anladığında artık hiçbir gidiş seni eksiltmez, hiçbir durum seni şaşırtmaz.

Hayat, başkalarının beklentileriyle yaşanacak kadar uzun değildir. Kendi vicdanının huzuruyla, kendi rotanda yürünecek kadar değerlidir. Bir ağacın kışın yapraklarını döküp baharı beklemesi gibi, sen de sahte olanı hayatından çıkarıp kendi mevsimine hazırlanabilirsin.

En güvenli liman, insanın kendi içidir. Başkasından beklediğin her şeyi aslında kendi içinde yeşertebilirsin. Kendi doğrularınla, kendi sesinle ve yalnızca kendine olan inancınla yürüdüğünde, hayatın o ağır yükünün aslında ne kadar hafif bir yolculuğa dönüşebildiğini göreceksin.

Önemli olan, kimin ne yaptığı değildir; senin kendi toprağında nasıl kök saldığındır. Kendi yolunu kendin çizersen, attığın her adım sana güç, aldığın her nefes sana huzur verir. İnsan kendi hakikatini bulduğunda, artık başka hiçbir şeye mecbur kalmaz.

Bu hayat yolculuğunda unutma ki en büyük yol arkadaşın yine sensin. Kendi vicdanın en dürüst rehberin, kendi özün ise en sarsılmaz kalendir. Başkalarına değil, kendi içindeki o dingin sessizliğe güven.

Çünkü mevsimler değişir, insanlar değişir, hayat akar gider. Geriye sadece karakterin ve doğruların kalır. Bu ağır bir yük değil; aksine seni tüm sahteliklerden koruyan en hafif zırhtır. Kendi ışığınla parladığında, gölgeler kendiliğinden kaybolacaktır.

Şimdi kendine şu soruyu sor: Kendi içindeki huzuru korumak adına, hayatındaki gereksiz beklentileri geride bırakmaya hazır mısın?

O günü anmak için paylaşımlar yapıyoruz ancak duygusal müzikler, o günü hatırlatan fotoğraf ve videolar ile daha çetin kılabiliyoruz. Çünkü bazen bir fotoğraf, bir video ya da birkaç saniyelik bir müzik, insanı yıllar öncesine veya bir olaya, duruma götürmeye yetebilir. 

Bugün 6 şubatı yazmak istedim. Çünkü herkes; 6 Şubat'ı anmak amacıyla enkazları, insanların enkazdan çıkarılma anlarını duygusal müzikler ile paylaşımlar yapıyordu. Benim elim o paylaşılanlara gidemedi. Her paylaşılan videoda o gece, 6 Şubat gecesi aklımda tekrar canlanıyordu. Kendimi o gün de buluyordum. 

Muhtemelen bu asrın felaketini yaşamasaydım, bende bilemeyecektim. İnsanların öylesine bir felaketten sonra nasıl bir psikolojiye sahip olduğunu, neler hissettiklerini hatta çoğu zaman o kayıplardan sonra bazı şeyleri hissedemediklerini... Şu an buraya 6 Şubat ile ilgili çok fazla şey yazılabilir. Ben ise sadece bir hassasiyeti dile getirmek istedim. Özel günlerde elbette anma paylaşımları yapılmalı ancak bunu yaparken o günü yaşayan insanların acılarının da var olduğunu unutmamalıyız.

Hayat mücadelesi onlar için hiç bitmez. Kimi zaman "kayıp kuşak" denir onlara. Oysa onlar; her şeyi bilmesi, her sorunu çözmesi, verilen her görevi zamanında yetiştirmesi beklenen kuşaktır.

Çevresindeki insanların mutluluğunu o kadar önemser, bunu kendine öylesine görev edinir ki çoğu zaman kendi ihtiyaçlarını unutur. Hatta bazen nefes almayı bile…

Bir yanda ebeveynlerinin beklentileri, diğer yanda çocuklarını mutlu etme çabası arasında durmadan koşarlar. Yorulsalar da belli etmezler.

Aslında onlar sessiz kahramanlardır.

Tek istedikleri ise çok basittir: İçtenlikle sorulan bir "Nasılsın? İyi misin?" sorusu…

Küçücük gibi görünen ama içinde anlaşılmayı, değer görmeyi ve hatırlanmayı barındıran o iki kelime, bazen bütün yüklerini hafifletmeye yeter.

Dünyanın kadim nefesi, toprağın çatlayan dudaklarında küçük bir sızıyla değil; sanki bir hatırlatmayla karşılıyor bizi. İnsan, içinde yaşadığı doğanın o nazlı dengesinde kendi yerini arayan, bu büyük döngünün bir parçası. Kuraklık mı, yoksa yaşın, yani bereketin yeniden hatırlanması mı aradığımız cevap? Bu, sadece bir doğa olayı değil; insanın yeryüzüyle kurduğu o sessiz, o kıymetli bağın yeniden keşfedilmesi gereken nazik bir hikâyesi.

Gökyüzünden damlayan her rahmeti, toprağa düşen her yaşam tohumunu aslında paylaştığımız bir emanet gibi düşünmek ne güzel olurdu. Yaş dediğimiz o canlı ve yeşil olan her şey, hepimizin ortak yurdu. Yağmuru sadece bir hava durumu, suyu ise tükenmez bir kaynak olarak görmek yerine, onun içimizdeki dengeyle olan o derin bağını fark etmek belki de her şeyin başlangıcı. İnsan kendi içindeki huzuru fark edebildiğinde, yeryüzünün ırmakları da o ferahlığa kavuşacak, bulutlar yeniden gönlümüzce rahmetle dolacaktır.

Gökyüzünden inen her damla, toprağın derinliklerinde saklanan o eşsiz düzen, bize yeryüzünü paylaştığımızı tatlı bir dille hatırlatıyor. Bizler bir koruyucu ve bir gözeten olarak, ormanlarımızın huzuruna, nehirlerimizin o akışkan şifasına biraz daha sevgiyle bakabiliriz. Bereket, toprakla insanın barış içinde olduğu o sessiz sözleşmedir. Bu sözleşmeyi yeniden gülümseyerek hatırlamak, çatlayan toprağa bir damla şefkatle yaklaşmak demek.

Kuraklık, toprağın bize sorduğu nazik bir soru gibidir: "Beni hatırlıyor musun?" diye fısıldar toprak. Bizler, hayatın koşturmacası içinde bu sesi duymak için kısa bir mola verebiliriz. Bir ağacı dikmek, aslında sadece bir bitkiyi toprağa bırakmak değil, geleceğe küçük bir teşekkür ve bir umut mesajı göndermektir.

Yaş dediğimiz, hayatın damarlarındaki o akışkan enerji. Su, yaşamın kaynağı olduğu kadar temizlenmenin, tevazunun ve arınmanın da bir sembolü. Berrak suyu özenle koruduğumuzda, aslında kendi ruhumuzun dinginliğini de korumuş oluyoruz. Bir damla suyun içindeki mucizeyi görebilen her göz, doğanın o gizli ve güzel dilini de anlamaya başlayacaktır.

Eskiler, "Ağaca su veren, yaşamı besler" derdi. Bugün suyu musluktan akan bir nimetten öte, verilmiş güzel bir emanet olarak görmek bize huzur verecek yeni bir bakış açısı. Emanetin kıymetini bilmek, dünyamızda beklenen o bereketi yeniden uyandıracaktır. Toprak, biz ona sevgiyle yaklaştıkça o cömertliğini bize her zaman sunacaktır. Doğanın dili, bazen sessiz bir ikazdır; onu duymak ise gönlümüzdeki nezakete bağlıdır.

Doğa, kendi kendine yeten muazzam bir düzen ve biz bu güzel düzenin parçalarıyız. Ona uyum sağlamak, belki de en huzurlu konforumuz olacak. İsraf etmemek, sadece bir tasarruf değil; iyiliği paylaşmanın ve çoğaltmanın en zarif yolu. Bir kova suyu özenle kullanmak, belki de gelecekteki bir çocuğun yüzündeki gülümsemeyi korumaktır.

Kuraklık bir sonuçsa, yaşın bereketi de güzel bir başlangıç. Bu başlangıcı, tabiatın ritmine kulak vererek, kendi kalbimizdeki şefkati yeryüzüne yansıtarak inşa edebiliriz. İnsan kendi vicdanında yeşerttiği her güzelliği, toprağında da görecektir. Bu yüzden doğayla yeniden bağ kurmak, önce kendi iç dünyamızdaki o sükuneti bulmakla başlar.

Doğa, her zaman bize dönmek için bir yol bırakır. Yeter ki biz o yola çıkacak nazik adımları atalım. Toprağın altında saklı olan bilgeliği yeniden keşfetmek, suyun her damlasındaki emaneti görebilmek, dünyayı hepimiz için daha güzel kılacaktır. Unutmayalım ki, bu dünya bize atalarımızdan kalan bir miras değil; evlatlarımızdan ödünç aldığımız bir yuva. Bu emaneti el birliğiyle, sevgiyle ve yeşerterek korumak hepimizin ortak neşesi.

Sonuç olarak; kuraklık sadece bir kader değil, bir seçim. Yaşın bereketini korumak istiyorsak, doğanın döngüsüne hürmet etmemiz yeterli. Suya sahip çıkmak, aslında geleceğe güzel bir iz bırakmaktır. Her birimiz kendi küçük dünyamızda bu sorumluluğu bir zarafetle taşımalı, doğayı tek yuvamız olarak kucaklamalıyız. Susuz bir dünya değil; umut dolu, yeşil bir gelecek hayal ediyoruz. Ellerimizi toprağa, gözümüzü gökyüzüne, gönlümüzü ise yaşama açmalı; hayatın yeşilini hep birlikte inşa etmeliyiz.

Bu yolda kendimize şunu sormak belki de en güzeli: Bugün hangi fidanla tanıştım, hangi damla suyu özenle korudum ve hangi güzelliği yaşattım? Hakikat, büyük sözlerde değil; paylaşılan küçük adımlarda gizlidir. Doğanın sessizliğini dinlemek, ona eşlik etmek, hayatı yeniden güzelleştirmenin en güzel yolu. Bereketli bir gelecek, yaşa, suya ve toprağa hürmet eden ellerin üzerinde yükselecektir.

Bu bakış açısıyla, yaşın bereketiyle doğanın huzuru arasında bir seçim yapacak olsanız, insanın geleceği için bu nezaket yolunun ne kadar değerli olduğunu düşünürsünüz?

Bunu bilemem.

Yokluğu ördüm,

Gözlerimle renkli mevsimler gördüm.

Yaratılışı sezdim o ki varlığın en çiğ hali, insanlığın tohumu ruhun ak suda çıplaklığı indiğin andan çıktığın anın saniyelik yansımasıydı.

Kaderi öldürebilir misin?

Bunu bilemem. 

Yadsıyamamda kaderi, kızıl kumların üstünü örtüğü lahzaları, ardında kalan anları hiç çizilmemiş gölgeleri yok sayamam.

Öyleyse nedir kader?

Gören gözlerim bilemez bunu ruhun kaynaştığı bir buhardan farksız gelir insan oğluna. Bir an, binlerce an yokluğa süzülen busem, baharda matemim, gülsüz yolda dikenim, benden fazla benim.

Yokluğu ördüm gözlerimle renkli mevsimler gördüm.

İnsan şekilsiz bir kil iken gezdim gözyaşlarım ayaklarına bulandı ve çamurum gezdiğim yollara. Nerede ızdırap var ise orada dinlendim. Bahçeler ektim kendimden nereden geçtim isem, kimden geçtim isem durup dinlendim. Göz yaşlarım hepsinde ayaklarıma bulaştı toprağım geçtiğim yerlere şimdi çiçekler yeşerir onlarda, kendinden bilir kimisi. Sormazda dönüp benliği ey taşdan adem senin kayalaşmış bedenin nasıl yeşertir bu çiçeği?

Kaderi öldürebilir misin? 

Bilirim.

Öldürmem ama değiştirebilirim; kader bir yol ise toprak bedenimi eritir gözlerim, yeni yollar inşa ederim.

Çünkü bu yorgunluk uykusuzluktan değildir. Bir gün dinlenince geçmez, bir hafta tatil yapınca da… Adını koyamadığın bir ağırlık çöker içine. Sabah gözlerini açarsın ama sanki ruhun hâlâ dünün içinde kalmıştır.
İşte o günlerde insan, kendini hayatın fazlası gibi hissetmeye başlar.
Kimsenin eksikliğini fark etmeyeceği, olsa da olmasa da bir şey değişmeyecekmiş gibi…

En acısı da budur aslında. Kendini gereksiz hissetmek.
Çünkü insan, yalnız kalmaya dayanabilir. Sessizliğe de alışabilir. Ama bir gün kendi varlığını sorgulamaya başladığında, içindeki bütün sesler birbirine karışır. Aynaya bakarsın; yüzün tanıdıktır ama gözlerindeki ışık eskisi kadar sana ait değildir.
Sonra hayat devam eder.
İnsanlar güler.
Sokaklar dolar.
Mesajlar gelir.
Takvim yaprakları değişir.
Ama sen, sanki bütün bunların biraz dışında kalmışsındır. Kimse seni dışlamamıştır belki. Sen sadece uzun zamandır hiçbir yere ait hissedememişsindir.
Oysa insanı ayakta tutan şey, yalnızca nefes almak değildir. Bazen tek bir cümledir. Birinin içtenlikle "İyi ki varsın." demesi… Bir omuz… Bir ses… Ya da sabah uyandığında seni bekleyen küçücük bir umut.
Hayatın en sessiz kırılmaları işte tam burada başlar. Kimsenin görmediği, kimsenin duymadığı yerlerde…
Fakat zaman bana bir şey öğretti.
İnsan, kendini en değersiz hissettiği günlerde bile aslında yalnızca yorgundur. Kalbi, uzun zamandır taşıdığı yükü biraz olsun bırakmak istiyordur. Çünkü umut bazen kaybolmaz; sadece sessizleşir.
Belki bugün içimde eksik olan şey mutluluk değildir.
Belki de sadece, yeniden inanacak küçük bir sebep arıyorum.
Ve belki de insanı hayata bağlayan büyük mucizeler değil; tam da o küçük sebeplerdir.

Geçtiğimiz günlerde Antalya'da geçirdiğim kısa tatil sırasında, bu soruyu kendime defalarca sordum.

Kalabalık caddelerde yürürken kulağıma çoğunlukla yabancı diller çalındı. Mağazaların vitrinlerinde euro cinsinden fiyatlar dikkatimi çekti. Esnafın turistlerle kurduğu iletişim, şehrin uluslararası yönünü gösteriyordu. Turizmin Antalya'nın ekonomisi için ne kadar önemli olduğunu görmek zor değildi.

Fakat beni en çok düşündüren anlardan biri, bir Maraş dondurmacısının turist bir çocukla İngilizce konuşarak o meşhur dondurma şakasını yapması oldu. Gülümsedim; çünkü bu gelenek, dünyanın farklı ülkelerinden gelen insanlara da ulaşıyordu. Ama aynı anda aklıma başka bir soru geldi: Kendi kültürel değerlerimizi dünyaya tanıtırken, onları kendi insanımız için de aynı canlılıkla yaşatabiliyor muyuz?

Burada eleştirilmesi gereken şey elbette turistler değil. Bir ülkenin ziyaret edilmesi, kültürünün ilgi görmesi ve ekonomisinin güçlenmesi son derece değerlidir. Asıl üzerinde durulması gereken konu, turizmin gelişmesiyle birlikte yerel kimliğin nasıl korunacağıdır.

Bir şehir sadece ziyaret edilen bir destinasyon değildir. Aynı zamanda orada yaşayan insanların anılarıdır, çocukluğudur, alışkanlıklarıdır. Sokaklarında konuşulan dil, mahalle esnafı, gelenekleri ve günlük yaşamı o şehrin hafızasını oluşturur. Bu hafıza korunabildiği sürece, şehirler kimliklerini kaybetmeden dünyaya açılabilir.

Belki de ihtiyacımız olan şey, turizm ile kültürel miras arasında güçlü bir denge kurmaktır. Dünyanın dört bir yanından gelen misafirler, ülkemizi yalnızca denizi ve güneşi için değil; bizi biz yapan değerleri tanımak için de ziyaret ediyor. O hâlde bu değerleri korumak, sadece geçmişe değil; geleceğe karşı da sorumluluğumuzdur.

Antalya, dünyanın hayranlıkla baktığı bir şehir olabilir. Ancak onu asıl özel yapan, yüzyıllardır taşıdığı kültürel mirastır. Dünyaya açılırken bu mirası koruyabildiğimiz ölçüde, hem misafirlerimiz daha gerçek bir Türkiye deneyimi yaşayacak hem de biz kendi şehirlerimizde kendimizi daha güçlü hissedeceğiz.

Çünkü bir şehrin en büyük zenginliği, yalnızca kaç kişiyi ağırladığı değil; kendi kimliğini ne kadar yaşatabildiğidir.

  İnsan elinin dokunduğu her şey sunileşiyor, güzelliğini yitiriyordu. Her şey doğalıyla güzel iken şimdi doğal olanı görmek için 'doğal güzelliklere' ulaşmamız gerekiyor. 'Doğal güzellikler' diyoruz, çünkü güzelliğin de doğalı kalmadı. Ağaçları şekilli hale getireceğiz diye bile ağacın doğallığını bozuyordu insanoğlu.

 Her şeye el atan insan, bari buna dokunmaz da doğal kalır diyorken; en istemediğimiz yere, duygulara da el atıyordu. Mutluluğu maddeye, hüznü aşk acısına, sevinci başarmaya bağlı kılan insanoğlu; mutluluğun sadece tebessümle, hüznü başkasının derdiyle dertlenmeyle, sevincin ise bir göğe bakmayla bile olabileceğini unutuyordu. Ah nerde o eski günler derken bile, insanın değiştirmediği duygulardan, bir araya gelindiğinde yüzlerde gülüşlerin olduğu zamanlardan, kendi derdiyle yanıp tutuşurken bile herkesin derdiyle dertlenip yardıma koşulduğu günlerden, en çok da vicdanın sesiyle hareket edildiği, insanın elinin değmediği duyguların tadıldığı günlerden bahsediliyordu.

 Merhamet, vicdan, adalet nerde diye sorarsanız işte en büyük kaybımız da burada. Şayet bu duygular aranılanlar listesine çoktan dâhil oldu bile! Aranılanların bir gün bulunma ümidi ile gözlerimizi açıyoruz her güne “Acaba bugün bulunur mu?" diye. Ümitliyiz işte, çünkü "Aranmakla bulunmazdı lakin bulanlar arayanlardı."   

Peki, yok mudur insan eli değmeyen ve her duygunun saf biçimde içinde bulunduğu bir yer? Var elbette; hala 'kimsenin dokunamadığı gökyüzü' var. Öyle ki gökyüzüne bakıp görebilenler için tüm duyguları barındıran tek yer gökyüzüdür. Güneşin doğuşunda, gece kapkara olan gökyüzünün beyaz bulutlarla kaplanmasıyla ve bulutların arasından mavilikleri görmeyle yeni güne başlamanın umudunu tadarken, güneşin yükselmesi ve ısınan hava ile birbirinden iyice uzaklaşmış olan bulutlardan geriye kalan sonsuz mavilikte, sevinci hissedersin. Gökyüzüne bakarak yürüyorken seninle birlikte bulutların da hareket ediyormuş gibi hissettirmesi bile mutluluğu tattırır insana. Güneşin batışına gelince; gökyüzündeki o kızıllık, insanın tüm duygularını ayyuka çıkartır ama galip gelen buram buram hüzündür. Fakat bu hüznün içinde de huzurun kırıntıları vardır. Bir tarafta gündüzün sonuna, güneş ışıklarının her tarafa yaydığı mutluluğun sonuna yaklaşmanın hüznünü yaşarken, kızıllığın içindeki dinginliği ruhunda hissedersin. Tam vaktidir göğe bakmanın, yazı yazmanın. Çünkü duyguların dile geldiği vakittir. Buradaki sır ise o kızıllığın içinde gizlidir ve ruhunun sesini duyanlar o sırra ererler. 

  Göğün kapkara olduğu gece ise; yukarı baktığında içine ürperti ve korku salan gökyüzünde parlayan yıldızlar, yine ruhunun sesini duyanlar için, gözlerinin içini parlatır ve mutluluğu yaşatır. Biraz da o gecede yaşanılanlara bağlıdır; şayet mutlu bir yerden ayrılıp gökyüzüne bakarsanız, gecenin karanlığı değil yıldızların parıltısıdır yüzünüze vuran. Ve bu parıltı yüzünüzde tebessüm oluşturuyorsa mutluluğu iliklerinize kadar yaşıyorsunuz demektir. Bu duyguları hissettiren bizim gönlümüz mü yoksa gökyüzü mü bilemiyorum ama ben hala insan eli değmemiş olan gökyüzünün kıymetini bilelim diyorum. Zira "Gökyüzüne bakmayanların kalbi, daha çabuk kirlenir."

Birçoğumuz sınır koymayı sert olmakla karıştırıyoruz. Oysa sınır koymak ne sevgisizliktir ne de bencillik. Tam tersine, hem kendimize hem de ilişkilerimize duyduğumuz saygının bir göstergesidir.

Peki neden sınır koymakta bu kadar zorlanıyoruz?

Belki çocukluğumuzdan beri uyumlu olmanın, fedakâr olmanın, herkes tarafından sevilmenin erdem olduğuna inandırıldık. Belki de “Hayır” dediğimizde karşımızdakini kıracağımızı, reddedileceğimizi ya da artık sevilmeyeceğimizi düşündük. Bu yüzden istemediğimiz halde kabul ettik. 

Yorulduğumuz halde devam ettik. 

Kırıldığımız halde sustuk.

İçimizden “Hayır” demek gelirken, dudaklarımızdan “Tamam” çıktı.

Zamanla fark etmeden başkalarının beklentilerine göre şekillenen bir hayatın içinde bulduk kendimizi. İşin ilginç yanı, sınır koyamadığımızda en çok zarar gören yine ilişkilerimiz oluyor. Çünkü ifade edilmeyen ihtiyaçlar kırgınlığa dönüşüyor. Söylenmeyen rahatsızlıklar birikiyor. Biriken duygular ise gün geliyor, hiç ummadığımız bir anda öfke olarak dışarı çıkıyor. Sonra da karşımızdakinin bizi anlamadığından yakınıyoruz. Oysa çoğu zaman insanlar zihnimizi okuyamaz.

Biz neye evet dediğimizi biliyoruz ama neye hayır demek istediğimizi onlar bilmek zorunda değil. Sağlıklı ilişkiler görünmeyen ama güçlü sınırlar üzerine kuruludur.

Bir evin duvarları nasıl o evi ayakta tutuyorsa, sınırlar da ilişkileri ayakta tutar.

Sınır koymak karşımızdakine “Sen yanlışsın” demek değildir.

Aslında sınır koymak, “Benim için neyin önemli olduğunu biliyorum” diyebilmektir.

Bir arkadaşınız sizi sürekli son dakika planlarına dahil etmeye çalışıyorsa, her seferinde programınızı bozmak zorunda değilsiniz.

Bir aile üyesi özel alanınıza müdahale ediyorsa, bunu nazik ama net bir şekilde ifade edebilirsiniz.

Bir iş arkadaşınız sürekli sizin üzerinizden iş yükünü hafifletiyorsa, her sorumluluğu üstlenmek zorunda değilsiniz.

Elbette başlangıçta suçluluk hissedebilirsiniz.

Çünkü yıllarca herkesi memnun etmeye çalıştıysanız, ilk kez kendinizi önceliklendirmek size yabancı gelebilir.

Fakat burada kendimize sormamız gereken önemli bir soru var:

Başkalarını mutlu etmeye çalışırken kendimizi ne kadar ihmal ediyoruz?

Belki de sınır koymak öğrenilmesi gereken bir iletişim becerisinden çok daha fazlasıdır.

Belki de sınır koymak, kendimize verdiğimiz değerin sessiz bir ifadesidir.

Unutmayalım ki sağlıklı sınırlar insanları bizden uzaklaştırmaz; ilişkilerimizi daha dürüst ve daha gerçek kılar.

Sınır koymak her zaman “hayır” demek değildir. Bazen “Şu an buna ihtiyacım var”, bazen “Bugün uygun değilim”, bazen de “Belki başka bir zaman” diyebilmektir.

Çünkü sınır koymak karşımızdakini reddetmek değil, kendimizi de ilişkinin içinde var etmektir.

Ve belki de en önemlisi; kendimize gösterdiğimiz saygının, başkalarına verdiğimiz en net mesaj olmasıdır.

Yusuf Aleyhisselâm da bir kuyuya atıldı. Kardeşlerinin kıskançlığına, dünyanın hırsına, insanın zalimliğine düştü. Ama o kuyuda kin büyütmedi. İsyan etmedi. Rabbine sığındı. Sabretti. Çünkü biliyordu ki, kuyular insanı karartmaz; insan kuyuda kararmayı seçerse kararır.

Kuyu; yalnızlıktır.

Kuyu; anlaşılmamaktır.

Kuyu; “Neden ben?” sorusudur.

Fakat sabır, kuyunun içindeki merdivendir. Kur'an-ı Kerim bize sabrın sonunda izzet olduğunu öğretir. Yusuf kuyudan saraya bir gecede çıkmadı. Zindanı da gördü. İftirayı da tattı. Ama her imtihanda vakarını korudu. Ve sonunda Mısır’ın kapıları ona açıldı. Çünkü Allah sabredenleri yarı yolda bırakmaz.

Belki senin kuyun; bir kayıp, bir ihanet, bir hastalık, bir yalnızlık… Belki gecelerin çok uzun, belki gözyaşların çok sessiz… Ama unutma, kuyular Allah’ın terk ettiği yerler değildir. En çok da orada yakındır insana.

Sabret. Çünkü sabır pasif bir bekleyiş değil, kalbin Rabbine yaslanışıdır. Sabır, “Ben anlamasam da Sen biliyorsun” diyebilmektir.

Bir kapı açılacak.

Belki hiç beklemediğin bir yerden…

Belki hiç hayal etmediğin bir zamanda…

Ve o gün dönüp kuyuna bakacaksın. “İyi ki düşmüşüm” diyeceksin. Çünkü seni sultan yapan şey, kuyuda gösterdiğin sabır olacak. Yeter ki kuyuda Yusuf olmayı seç. Kapıyı açacak olan zaten O’dur.

Bilim dünyası yüzyıllardır uzay boşluğunu, atomun çekirdeğini ve kuantum fiziğini çözmek için uğraşıyor. Bunlar elbette saygı değer, harika çabalar. Fakat kimsenin henüz hiçbir akademik makalede açıklamaya cesaret edemediği, laboratuvarda canlandırılamayan öyle bir an var ki: Metrodaki yürüyen merdivene yanlış yönden adım atmak. 

Ekmeğin değeri ne ile ölçülür?

Onu el üstünde tutmakla mı? Yüksek bir yere koymakla mı? Bayatlamasın, çöpe gitmesin diye gösterdiğimiz özenle mi?

Peki asıl hassasiyet göstermemiz gereken şey gerçekten ekmeğin kendisi midir? Bir nesnenin şekline bakıp onu kutsallaştırmak mı önemlidir, yoksa şekilden öze inerek hakikati görebilmek mi?

Örneğin ekmeğe duyduğumuz saygıyı una gösteriyor muyuz? Buğdaya? En önemlisi de o buğdayı bağrında büyüten toprağa?

Hiç bunu düşündük mü?

Ben uzun zamandır bu sorular üzerinde tefekkür ediyorum. Düşüncelerim zaman zaman yarım kalıyor, sonra hayat karşıma yeni bir pencere açıyor. Geçtiğimiz akşam aile dostlarımızdan kıymetli bir büyüğümüz tam da bu konuya değindi.

"Ekmeğe bu kadar değer verip de onun geldiği yeri; buğdayı, toprağı görmezden gelenlere şaşırıyorum." dedi. "Toprak işlenmeyi beklerken onu yok sayıyoruz. Neden sadece ekmeğe saygı duyuyoruz?"

Bu sözleri duyduğum anda zihnimde tek bir cümle yankılandı:

"Topraktan geldik, toprağa döneceğiz."

İnsan bile toprağa muhtaçken, toprağı nasıl görmezden gelebilir?

Toprak yalnızca bedenimizi besleyen bitkileri yetiştirmez. Suyu tutar, ağacı büyütür, oksijenin kaynağı olan yaşamı besler. Sayısız nimetin taşıyıcısıdır. Daha hayattayken insana şifa olur; vakti geldiğinde ise onu yine bağrına alır.

Yerde bir ekmek görsek üzerine basmayız. Eğilir, alır, yüksek bir yere koyarız. Bayatlayan ekmeği çöpe atmamaya çalışır, farklı şekillerde değerlendiririz. Bunların hepsi güzel davranışlardır.

Fakat çoğu zaman ekmeğin oluşum yolculuğunu unutuyoruz.

O küçücük buğday tanesini...

Onu yeşerten toprağı...

Can veren yağmuru...

Isıtan güneşi...

Emek veren çiftçiyi...

Bütün bunları mümkün kılan Rabbimizi...

Ben bu yazıyla "Ekmeğe saygı duymayın." demiyorum.

Aksine, ekmeğe duyduğumuz saygının özüne inmeyi öneriyorum. Çünkü ekmeği değerli kılan yalnızca soframıza gelmiş olması değildir; onun ardındaki ilahi düzen, emek ve berekettir.

Rab toprağa can vermiştir.

Toprak dünyaya hayat vermiştir.

İnsan ekmeğini yemiş, karnını doyurmuş; vakti geldiğinde yine o toprağa dönmüştür.

Peki insan, toprağın altına girmeden önce toprağa hayran olabilir mi?

Onun verdiklerine gerçekten saygı duyabilir mi?

Bir buğday tanesini eken, biçen, alın teri döken çiftçiye hak ettiği değeri verebilir mi?

Hatta toprağı işlemeye, üretmeye, emek vermeye cesaret edebilir mi?

Ne kadar da alışmışız hazır olana...

Emek verilmeden geleni istemeye...

Belki bu noktadan sonra insanoğlunun "armut piş, ağzıma düş" anlayışını da konuşabiliriz. Fakat bu, başlı başına başka bir yazının konusu.

Şimdilik yeniden kendime dönüyor ve şu soruları soruyorum:

Ekmeğe saygı duyalım diye büyütüldük.

Peki ya una? Buğdaya? Başağa? Toprağa? Suya? En önemlisi...

Bütün bu nimetleri bize lütfeden Yaradana aynı hassasiyetle saygı duyabiliyor muyuz?

Belki de ekmeğin gerçek değeri, onu soframıza gelene kadar taşıyan bütün nimetleri fark ettiğimiz gün anlaşılacaktır.

Son iki sorum daha var. Kendime ve eşlik eden okurum sana…

Toprak seni kabul edecek; peki sen, toprağın taşıdığı hakikati kabul ettin mi?

Bir gün bedenin toprağa karışacak; ruhun hangi hakikate tutunacak?

İnsan ilişkilerinde yaşadığımız birçok kırgınlığın altında aslında kötü niyet değil, belirsizlik yatar. Çoğu zaman kendimizi yeterince açık ifade ettiğimizi düşünürüz. Ama sonra bir bakarız ki söylediğimizle karşı tarafın duyduğu şey aynı değildir.

"Beni yanlış anladı."

"Aslında onu kastetmemiştim."

"Neden böyle algıladı ki?"

Bu cümleler hepimize tanıdık gelir.

Çünkü iletişim sadece konuşmak değildir.

Düşündüğümüzü, hissettiğimizi ve ihtiyaçlarımızı karşımızdaki kişinin anlayabileceği açıklıkta ifade edebilmektir.

Ancak çoğu zaman net olmak yerine ima etmeyi tercih ederiz.

Bir şey bizi rahatsız eder ama söylemeyiz.

Bir desteğe ihtiyaç duyarız ama istemeyiz.

Daha fazla ilgi bekleriz ama bunu dile getirmeyiz.

Sonra da ilişkilerimizin içinde görünmez bir mesafe oluşmaya başlar.

Çünkü ifade edilmeyen ihtiyaçlar zamanla kırgınlığa dönüşür.

Söylenmeyen beklentiler hayal kırıklığı yaratır.

Belirsizlik ise insanların birbirini yanlış anlamasına zemin hazırlar.

Oysa insanlar bizim geçmiş deneyimlerimizi, hassasiyetlerimizi ve beklentilerimizi bizim bildiğimiz kadar bilemez. Kimse bizim iç sesimizi duyamaz. Kimse sessizliğimizin ne anlama geldiğini tam olarak bilemez.

Bu yüzden sağlıklı ilişkilerin temelinde tahmin etmek değil, iletişim kurmak vardır.

Netlik cesaret ister.

Çünkü net olmak görünür olmayı gerektirir.

"Bu konuda desteğine ihtiyacım var."

"Bu davranış beni rahatsız ediyor."

"Seninle daha fazla vakit geçirmek istiyorum."

"Bu konuda farklı düşünüyorum."

Bu cümleler basit görünür.

Ama çoğu zaman onları söylemek düşündüğümüzden daha zordur. Çünkü netlik, kırılganlığı da beraberinde getirir.

İhtiyaçlarımızı dile getirdiğimizde reddedilmekten korkabiliriz.

Duygularımızı paylaştığımızda anlaşılmamaktan çekinebiliriz.

Fakat belirsizlik ilişkileri yavaş yavaş aşındırırken, netlik güven inşa eder.

Ne hissettiğimizi ifade ettiğimizde yanlış anlamalar azalır.

Ne istediğimizi söylediğimizde insanlar tahmin yürütmek zorunda kalmaz.

Ve ilişkiler daha sağlam bir zemine oturur.

Belki de kendimize şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir:

Gerçekten anlatıyor muyum, yoksa anlaşıldığımı mı varsayıyorum?

Çünkü bazen ilişkilerimizi yoran şey sevgisizlik değildir.

Söylenmeyenlerdir.

Ve bazen tek bir açık cümle, uzun süren bir kırgınlıktan çok daha güçlü bir bağ kurabilir.

Boş odalarda…

Issız sokaklarda…

Kimsenin aramadığı akşamlarda…

Oysa yalnızlık, çoğu zaman bunların hiçbiri değildir.

Çünkü insan bazen kalabalık bir masada otururken de yapayalnız hisseder kendini. Kahkahaların yükseldiği bir ortamda, herkes konuşurken sessizce kendi içine çekilir. Kimse fark etmez. Gülümser, başını sallar, konuşmalara eşlik eder. Ama içinden geçen tek bir cümleyi bile kimseye söyleyemez.

Belki de yalnızlık, anlatacak çok şeyin olduğu hâlde anlatacak bir kalbin kalmamasıdır.

İnsan zamanla öğreniyor bunu. Her tanıdığını dost, her dostunu sırdaş sanmamayı… Çünkü bazı insanlar sesini duyar ama seni dinlemez. Bazıları gözlerinin içine bakar ama içindeki kırgınlığı göremez. En acısı da budur; görünür olup görülmemek.

Yalnızlık, bir odada tek başına oturmak değildir. Asıl yalnızlık, seni gerçekten anlayacak bir çift göz ararken kalabalıkların içinde kaybolmaktır. Birinin "Nasılsın?" diye sorması değil, cevabını gerçekten merak etmesidir insanın özlediği.

Belki de bu yüzden bazı insanlar konuşarak hafifler, bazıları ise susarak ağırlaşır.

Ben hep ikinci grupta oldum.

Söyleyemediğim ne varsa kelimelere bıraktım. Çünkü bazen insan, sesiyle anlatamadığını bir cümlenin omuzlarına yükler. Yazmak biraz da bu yüzden sığınaktır; anlaşılma ihtimalinin hâlâ var olduğuna dair sessiz bir inançtır.

Yıllar geçtikçe şunu fark ettim: İnsan, hayatındaki kişi sayısı azaldığı için yalnızlaşmıyor. Kendisi olabildiği insanların sayısı azaldığı için yalnızlaşıyor.

Çünkü herkesle konuşabilirsin.

Ama herkese içini açamazsın.

Herkes seni tanıyabilir.

Ama çok az insan seni gerçekten görebilir.

Belki de yalnızlık, kimsenin olmaması değildir.

Yalnızlık, seni olduğun gibi anlayan birinin eksikliğidir.

Aşk denilen tuhaf kimyasal karışım hakkında bugüne kadar milyarlarca şiir yazıldı, şarkılar bestelendi. Aşk edebiyatı yapanlara bakacak olursak bu mevzu sanki gökyüzünden süzülen ipek bir şal, masum bir kuş gibidir. Ne kadar da garip geliyor bana aslında. Herkes öyle bir anlatıyor ki şahlandıra şahlandıra, sanırsınız arkadan sürekli keman sesleri duyuluyor. Ama dürüst olmakta fayda var. Aşk diye dillendirdiğimiz şey aslında insanın kendine karşı açtığı ve her seferinde gönüllü olarak kaybettiği komik bir savaştır. Hele ki bu savaşın iki büyük cephesi vardır ki insanı saniyeler içerisinde hakem koltuğuna oturtur. Önsöz ve son söz. Başka bir deyişle, hilalden dolunaya.

Muhabbet yalnızlıktan kaçmak için uydurduğumuz geçici oyalanmalardan çok farklı. Oyalanmak içimizdeki boşluğu ne pahasına olursa olsun doldurma telaşıyken, muhabbet aynı boşluğu iki kişiyle, omuz omuza seyredebilme cesaretidir aslında. Gerçek bir sohbetin içinde sessizliği bastırmak için sarf edilen sahte kelimelere hiç yer kalmıyor. Karşındakinin gözünün içine bakarak edilen sahici iki çift laf, insanın kendi içindeki görünmez cepheleri bir süreliğine de olsa ateşkese zorluyor.

Bilirsiniz ki en derin muhabbetler, insanın kendi yalnızlığıyla barıştığı anlarda filizleniyor. Kendiyle kalmayı öğrenememiş birinin bir başkasına sunabileceği yegâne armağan kendi gürültüsü oluyor genelde. Fakat Babadağ’ın ulu ve göğe uzanan sessizliğinde, insanın kendi iç sesini duyabildiği bir yerde edilen sohbet, iki ruhun birbirine dolaysız temasına dönüşüyor. Bir düşünceyi, bir anıyı ya da anlık bir hissi karşındakine usulca bırakmak ve bir başka kalpte yankı bulduğunu görmek gerçekten paha biçilemez. Artık esas mesele yalnızlığı yenmekten ziyade beraberce paylaşılabilir, yaşanabilir kılmaya evriliyor.

Yalnızlık kendimizi duyamayacak kadar büyük bir gürültünün içinde kaybolmaksa, muhabbet tüm gürültüyü susturup bir başkasının sessizliğinde huzurla dinlenebilmekmiş. Zamanın yavaş aktığı bu yerin bana hatırlattığı şey de tam olarak böyle hissettiriyor.

Türk Dil Kurumu'na göre; ‘başka bir milletten olan, aileden veya çevreden olmayan, tanınmayan kişi’ anlamına gelir. Kelimenin kökünde mesafe vardır. Bir bilmeyiş, bir tanımayış hâli. 

İngilizcedeki stranger kelimesi de benzer bir anlam taşır; yoldan geçen, hakkında hiçbir şey bilmediğimiz insanı tarif eder. Fransızcadaki étranger yalnızca yabancıyı değil, ait olmayanı da anlatır. Almancadaki fremd ise yalnızca başkasını değil, insanın kendine yabancılaşma halini hatırlatır bize. 

Oysa bazı yabancılar vardır ki onları tanımadığımız için değil, fazla tanıdığımız için artık yabancı olmuşlardır. 

Hayat olağan seyrinde sürerken bazen olağandışı bir şey olur. Çok yakın bildiğiniz, çok "sizin" olan biri artık bu "sizin olma" hâlinden çıkmak ister. Ya da bunu siz istersiniz. Bazen büyük bir kavga yaşanır, bazen bir ihanet olur, bazen de hiçbir şey olmaz. İnsanların birbirinden uzaklaşması için her zaman dramatik sebepler gerekmez. Hatta bazen fark edilmeyecek kadar küçük şeyler de sebep olabilir: Sohbetler biraz kısalır. Mesajlar biraz gecikir. Kahkahalar biraz eksilir. Aynı cümleye eskisi kadar gülünmez. Birinin anlattığı hikâye diğerinin dikkatini eskisi gibi çekmez. Sonra bir gün fark edilir ki konuşacak konu bitmemiştir; asıl biten konuşma isteğidir...

Aynı evde yaşayıp birbirine yabancılaşan insanlar vardır. Belki de yabancılaşmanın en acı biçimi budur. Çünkü ayrılık mesafeyle değil, yakınlıkla yaşanır. Aynı mutfakta çay demlenir, aynı koridorda yürünür, aynı kapılar açılıp kapanır ama artık yakınlık yoktur. Ve önce mutfakta karşılaşmamak için su içmek ertelenmeye başlar. Ardından aynı evin içinde birbirine çarpmamaya çalışan iki insanın sessizce oynadığı görünmez bir köşe kapmacaya döner bu hal. Üstelik aynı çatı, aynı masa, aynı duvarlar hâlâ ortakken.

Ve çoğu zaman iki taraf da neden bu noktaya geldiklerini tam olarak bilmezler. Çünkü bir ilişkinin ölüm belgesi çoğu zaman düzenlenmez. Kimse tarih atmaz. Kimse "bugün birbirimize yabancı olduk" demez. Ama bir gün fark edilir ki artık aynı şeye gülünmemektedir. Gözlerinin içine bakmak zor gelir. Aramayı unutursun. Sonra aramadığını da fark etmezsin. Eski yakınlıkların tüketilmesidir bu. Farkında olmadan harcanmasıdır. Bir dostluğun, bir aşkın ya da bir aile bağının yavaş yavaş kendi gölgesine dönüşmesidir...

Zamanla insan, artık görüşmediği o kişiyi merak eder. Acaba şimdi nerededir? Ne yapıyordur? Mutlu mudur? Evlenmiş midir? Çocuğu olmuş mudur? Başka bir ülkeye mi taşınmıştır? Hakkında uzaktan haberler gelir. Bir tanıdığın ağzından, bir sosyal medya paylaşımından, ortak bir arkadaşın cümlesinden bir havadis öğrenilir. Ama o haberlerin doğruluğu hiçbir zaman öğrenilmez. Çünkü doğrulatacak kadar yakın değilsinizdir artık.

Yıllar geçer. Okullar biter. Şehirler değişir. Evlilikler yapılır. Boşanmalar yaşanır. Saçlara aklar düşer. Hayat, bütün ciddiyetiyle akıp gider. Ve bir zamanlar hayatınızın merkezinde duran o insan, bütün bunların hiçbirine tanıklık etmemiştir: Ne mutluluğunuza. Ne mutsuzluğunuza. Ne korkularınıza. Ne de umutlarınıza. İnsanın içinde doldurulamayan bazı boşluklar tam da böyle oluşur.

Bazen akla daha ürkütücü bir soru da gelir: Acaba ölsem haberi olur mu? Ya da o ölse öğrenebilir miyim?

Ve öğrensek bile artık çok geçtir. Çünkü sırtımızda söylenememiş cümlelerin, yarım kalmış özürlerin ve geç kalınmış teşekkürlerin ağırlığını taşırken bir de ‘geç kalmışlık’ eklenir üzerlerine…

Bir gün aynı ortamda karşılaşırsınız. Belki kalabalık bir düğünde. Belki bir cenazede. Belki bir sokak köşesinde veya bir kafede. Kalabalığın içinde göz göze gelirsiniz. Ve hafızanız inanılmaz bir hızla çalışmaya başlar: Karşınızda duran kişinin kahveyi şekersiz içtiğini bilirsiniz. Çocukken neden karanlıktan korktuğunu bilirsiniz. En büyük hayalini, en büyük utancını, ağlarken nasıl sustuğunu bilirsiniz. Hangi şarkıda gözlerinin dolduğunu, hangi kelimeden incindiğini, hangi mevsimi sevdiğini bilirsiniz. 

Ama gidip bir "Nasılsın?" bile diyemezsiniz.

İnsan bazen hakkında hiçbir şey bilmediği biriyle saatlerce sohbet edebilir de her şeyini bildiği biriyle tek bir cümle bile kuramaz. Peki neden? 

Çünkü yabancılar geçmişinizi bilmez. Oysa birbirini çok iyi tanıyan iki insanın arasında yalnızca anılar yoktur; ortak bir ömür vardır. O iki insanın arasında görünmez bir bağ, ortak bir hafıza ve bir geçmiş vardır. Yine de artık karşılıklı tek kelime konuşulmaz: Çünkü bilgi ile yakınlık aynı şey değildir. Hatta bazı bilgiler, yakınlık ortadan kalktığında insana yük olur. Bir zamanlar anahtar olan şeyler, artık açılmayan kapıların önünde kalmış paslı bir demir parçalarına dönüşür.

Biz, birbirimize yabancı olmuyoruz. Yabancılığı öğreniyoruz. Çünkü hafıza unutmayı beceremiyor: Bir şarkı duyuluyor, onun sesi geliyor kulağımıza. Bir sokaktan geçiliyor, yıllar önceki bir yürüyüş hatırlanıyor. Bir cümle duyuluyor, onun gülüşü zihnin bir yerinden çıkıp geliyor. İnsan, hafızasını kapatamıyor. Çünkü bazı insanlar hayatımızdan çıkarlar ama hikâyemizden çıkamazlar: Belki yıllarca konuşmayız. Belki bir daha hiç görüşmeyiz. Belki isimleri yalnızca eski fotoğrafların arkasında kalır. Ama bir zamanlar hayatımızın en önemli parçalarından biri oldukları gerçeği hiçbir zaman değişmez.

Bu yüzden de çok yakın iki insan yabancı olmaz. Yabancıyı oynar.

Ve bizi en çok üzen de bir zamanlar bizi en iyi tanıyan kişinin, bugün bize en uzak insanlardan biri olması değildir. Hâlâ bizi en iyi tanıyan insanlardan biri olmaya devam etmesidir.

İnsan, çoğu zaman zamanı elinde tuttuğunu sanır. Oysa zaman, kimsenin avuçlarında durmayı kabul etmeyen ince bir kum tanesi gibidir. Ne kadar sıkı kavrarsan kavra, parmaklarının arasından sessizce süzülür. Geriye yalnızca avuç içindeki boşluk kalır. İşte bu yüzden eskiler, zamanı anlatırken remili hatırlatırdı. Kumun ağır ağır akışı, ömrün sessiz yürüyüşünü anlatan en güzel misaldi. Kum saati hiçbir zaman acele etmezdi. Ne bir kum tanesi diğerini iter ne de geri dönebilirdi. Her biri sırasını bekler, vakti geldiğinde aşağıya düşerdi. İnsan ömrü de bundan farklı değildi. Doğduğumuz gün ilk kum tanesi düşmeye başlar, farkına bile varmadan ömür dediğimiz yolculuk sessizce eksilirdi. Ve her düşen kum tanesi, aslında alınan bir nefes gibi, hayatın içinden eksilen bir kum nefesi olurdu.

Sabahın ilk ışıkları dağların ardına usulca dokunurken toprağın kokusu, insanın içine işleyen eski bir hatırayı uyandırır. Gecenin karanlığı nasıl sabaha teslim oluyorsa, her başlangıç da bir sonun habercisidir. İlkbaharın yeşeren dalları yazın bereketine ulaşır, sonbaharın sararan yaprakları kışın sessizliğine karışır. Fakat hiçbir mevsim sonsuza kadar sürmez. Hayat da böyledir. Bugün gülen yüz yarın gözyaşıyla ıslanabilir. Bugün dertle eğilen baş, yarın umutla doğrulabilir. İnişler ve çıkışlar yalnızca insanın değil, bütün kâinatın değişmeyen kanunudur.

Bir ağaca dikkatle bakıldığında zamanın sessiz dili görülür. İncecik bir fidan, yıllarca rüzgâra karşı eğilip doğrularak gövdesini kalınlaştırır. Dallarını kıran fırtınaya küsmez. Yağmuru bekler, güneşi bekler, yeniden filiz verir. İnsan ise çoğu zaman küçük bir sıkıntıda umudunu kaybetmeye meyillidir. Oysa tabiat, sabrın en güzel öğretmenidir. Hiçbir çiçek açacağı günü unutmaz. Hiçbir tohum toprağın karanlığından şikâyet etmez. Çünkü bilir ki karanlık olmadan aydınlık görünmez; sessizlik olmadan kuşların sabah ezgisi bu kadar güzel duyulmaz.

İnsan hayatı da tıpkı bir nehir gibidir. Kaynağından çıktığında berraktır. Yol boyunca taşlara çarpar, önüne engeller çıkar, bazen bulanır, bazen durulur. Fakat denize ulaşma yolculuğunu sürdürür. Ömür de böyledir. Çocukluk, gençlik, olgunluk ve ihtiyarlık birbirini takip eden duraklardır. Hiç kimse geldiği yere geri dönemez. Geçen gün geri çağrılamaz. Söylenen söz geri alınamaz. Kaçırılan fırsatlar çoğu zaman yeniden kapıyı çalmaz.

İnsan en büyük yanılgıyı zamanı bol sanarak yapar. Yarınları garanti görür. Yapacağı iyilikleri erteler. Sevdiklerine söylemesi gereken sözleri sonraya bırakır. Kalbini kırdığı insanlardan özür dilemeyi geciktirir. Bir gün vakit bulacağını düşünür. Oysa zaman kimseye borçlu değildir. Her gün eksilen kum taneleri insana sessizce yaklaşan hakikati haber verir. Göz açıp kapayıncaya kadar geçen yıllar, geriye dönüp bakıldığında yalnızca bir an gibi görünür.

Bir bahçeye girildiğinde açan güllerin güzelliği kadar solmuş yaprakların sessizliği de görülür. Gülün ömrü kısa olabilir ama ardında hoş bir koku bırakır. İnsan da böyledir. Asıl önemli olan ne kadar yaşadığı değil, yaşadığı zamanı nasıl değerlendirdiğidir. Kırılan bir kalbi onarmak, aç bir insanı doyurmak, bir yetimin başını okşamak, yaşlı birinin yükünü hafifletmek, karanlıkta kalan bir gönle umut olmak… Bunların her biri ömür kumundan eksilen her kum nefesini anlamlı kılar.

Rüzgâr bazen sert eser. Ağaçların dallarını sarsar, yapraklarını yere döker. Fakat aynı rüzgâr bulutları taşır, yağmuru getirir, kuruyan toprağa hayat olur. İnsan da yaşadığı sıkıntıları yalnızca acı olarak görmemelidir. Nice zorluklar vardır ki sonunda hikmet saklar. Nice gözyaşları vardır ki kalbi arındırır. Nice bekleyişler vardır ki sabrın kıymetini öğretir. Karanlığın en koyu olduğu an, şafağın en yakın olduğu vakittir.

Gökyüzüne bakan insan her gün aynı güneşi görür ama hiçbir gün birbirinin aynısı değildir. Bulutlar değişir, rüzgâr değişir, ışığın toprağa düşüşü bile değişir. İnsan da her gün değişir. Dün düşündüğüyle bugün düşündüğü aynı değildir. Önemli olan değişimin yönüdür. Kalbin merhamete, dilin doğruluğa, elin iyiliğe, gözün hikmete yönelmesidir. Çünkü insanın gerçek zenginliği sahip olduklarında değil, geride bıraktığı güzel izlerdedir.

Bir gün kum saatinin son tanesi de aşağı düşecektir. İşte o zaman insanın yanında ne serveti ne makamı ne de övündüğü dünya kalacaktır. Geriye yalnızca yaptığı iyilikler, söylediği doğru sözler, gönüllerde bıraktığı güzel hatıralar ve temiz bir vicdan kalacaktır. Toprak herkesi aynı sessizlikle bağrına basar. Zenginle fakiri, güçlüyle güçsüzü ayırmaz. Fakat insanı yaşatan beden değil, ardında bıraktığı güzel izlerdir.

Remil, yalnızca kumun akışı değildir. Remil, insanın kendisidir. Yukarıdaki hazneden aşağıya doğru süzülen her kum tanesi, insanın geçen nefesidir. Ne biri geri döner ne de eksilen yerine yeniden konur. Bu yüzden hayatı beklemek yerine yaşamak gerekir. Sevmek gerekir. Affetmek gerekir. Üretmek gerekir. Öğrenmek gerekir. Çünkü zaman bekleyenleri değil, yürüyenleri ödüllendirir.

Bugün yeşil olan yaprak yarın sararacaktır. Bugün coşkun akan dere yarın kuruyabilir. Bugün dimdik duran dağ bile asırlar sonra rüzgârın önünde aşınacaktır. Dünya sürekli değişirken yalnızca değişimin kendisi değişmez. İnsan bu gerçeği kabul ettiğinde hırslarından arınır. Elindekinin kıymetini bilir. Bir lokma ekmeğin, bir yudum suyun, bir dost tebessümünün, sağlıklı bir nefesin bile paha biçilemez bir nimet olduğunu anlar.

Hayatın gerçek değeri uzun yaşamakta değil, dolu yaşamaktadır. Kum saatinin ne kadar büyük olduğu değil, içindeki kumun nasıl değerlendirildiği önemlidir. Her gün yeni bir başlangıçtır. Her sabah insana verilen yeni bir emanettir. Bu emanetin hakkını verenler, ömürlerinin sonunda geriye dönüp baktıklarında pişmanlık yerine huzur bulurlar. Çünkü bilirler ki zaman durmadı, fakat onlar da zamanı boş geçirmedi.

İnsan bazen bir ağacın gölgesinde, bazen bir çocuğun gülüşünde, bazen toprağa düşen yağmur damlasında hayatın gerçek anlamını bulur. En büyük zenginlik, kalbin huzurudur. En büyük başarı, geride hayırla anılmaktır. En büyük miras ise güzel ahlâktır. Kum saatinin sessiz akışı insana bunu fısıldar. Acele etmeden, bağırmadan, göstermeden… Yalnızca akarak öğretir. Çünkü zaman konuşmaz; fakat onu anlayanlara ömrün en büyük dersini verir. İnsan bu dersi kavradığında bilir ki her nefes bir emanettir, her gün bir fırsattır ve her an, sonsuzluğa uzanan yolun sessiz ama değerli bir adımıdır.

Sûre ile Süre Arasında

Bazen bir kelime, bir harf değişince bambaşka bir anlama dönüşür. Bazen de tam tersi olur; iki kelime birbirine o kadar yaklaşır ki insan, aralarında görünmeyen bir bağ olduğunu hisseder.

Bir gün "sûre" kelimesine bakarken aynı şeyi hissettim. Sonra gözüm "süre" kelimesine kaydı. Aralarında yalnızca bir ses farkı vardı. Biri "û", diğeri "ü".

Dilbilim bana bu iki kelimenin farklı köklerden geldiğini söylüyordu. Biri Arapçanın derinliklerinden, diğeri Türkçenin "sürmek" fiilinden doğmuştu.

Tarih onları kardeş yapmıyordu. Ama bazen hakikat, etimolojinin bittiği yerde başlar.

İnsan yalnızca kelimelerin nereden geldiğini değil, birbirlerinde nereye dokunduklarını da merak eder.

Sûre... Kur'an'ın bölümleri. Başlangıcı var, sonu var, içinde ayetler var ve kendi içinde tamamlanmış bir bütün.

Sonra "süre"ye baktım. Onun da başlangıcı vardı, onun da sonu vardı, içinde anlar vardı ve o da kendi içinde tamamlanmış bir bütündü.

Birden zihnimde iki denklem belirdi.

Ayetler birleşince sûre oluşuyordu, anlar birleşince ise süre.

Belki de insanın fark etmediği ilk benzerlik buydu.

Bir kitabı ayetler inşa ediyor, bir ömrü ise anlar.

Kur'an'da hiçbir ayet tek başına bütün resmi anlatmaz. Hayatta da hiçbir an tek başına hayat değildir.

Hepsi birleştiğinde anlam ortaya çıkar. Belki de bu yüzden hayatımıza dönüp baktığımızda tek tek günleri değil, bir bütün olarak hissettiğimiz dönemleri hatırlarız.

Çocukluk, sevinçler, hüzünler, gençlik, heyecanlar, korkular, kaygılar, yaşlılık, yorgunluk, sevgi, nefret, öfke, bekleyiş, affetme, yüzleşme, arayış...

Sanki ömrümüz de görünmeyen sûrelere ayrılmış gibidir.

Belki insanın hayatında o sûreye karşılık gelen bir "süre" yaşaması gerekir.

Bu düşünce bana "İlme'l-yakîn, Ayne'l-yakîn, Hakka'l-yakîn" ayrımını hatırlattı.

Bilmek, görmek ve bizzat yaşayarak hakikatine ermek...

Belki de birincisi yazılı kitap olan Kur'an-ı Kerim'dir. İkincisi kâinat, üçüncüsü ise insandır. Kur'an-ı Kerim okunan, evren görülen, insan ise yaşanan kitaptır.

O an aklıma başka bir soru geldi: Kur'an neden "bölüm" demiyor da "sûre" diyor?

Sûre, yalnızca ayrılmış bir parça değildir; kendi içinde tamamlanmış bir anlamdır.

Tıpkı hayatımızdaki bazı dönemler gibi.

Yıllar vardır; yalnızca zaman geçmez, insan değişir. Bir yıl sürer ama bir ömre bedel olur. Bazı yıllar ise on yıl sürer, geriye dönüp baktığında tek bir cümle bile bırakmaz.

Demek ki zamanı değerli yapan, uzunluğu değildir; taşıdığı anlamdır.

İşte burada "süre" ile "sûre" birbirine yaklaşmaya başlıyor.

Süre bana zamanı anlatıyor, sûre ise anlamı. İnsan dediğimiz varlık, anlam ile zamanın tam kesiştiği yerde yaşıyor.

Sonra vahyi düşündüm. Kur'an bir anda inmedi. Yaklaşık yirmi üç yıl boyunca insan hayatının içine yayıldı.

Her sûre belirli bir olayın ardından indi; bir acının, bir sevincin, bir savaşın, bir bekleyişin, bir sorunun, bir duanın ardından...

Yani anlam, gökte kalmadı. Zamanın içine indi.

İçimden şu cümle geçti:

"Sûre, zamanın içine yerleştirilmiş anlamdır."

Sonra bunun tersini düşündüm.

"Süre ise anlamın içinden geçtiği zamandır."

İşte tam burada iki kelime birbirine bakıyor. Biri anlamı zamana indiriyor, diğeri zamanı anlamla dolduruyor.

Tasavvufta sıkça söylenen bir söz vardır:

"Vaktin çocuğu ol."

Çünkü hakikat, dün ile yarın arasında değil, yaşanan anda açığa çıkar.

Her an, ömrümüzün bir ayetidir.

İlk başarımız, ilk pişmanlığımız, ilk secdemiz, ilk gözyaşımız, ilk affedişimiz... Bunların her biri hayat kitabımızın bir ayetidir ve bütün bu ayetler birleşince ömrümüzün sûresi oluşur.

Kur'an Allah'ın kelamını anlatıyorsa, insanın ömrü de kendi seçimlerini anlatır. Bu yüzden mesele yalnızca kaç yıl yaşadığımız değildir.

Bakara Suresi çok uzundur. Kevser Suresi ise sadece üç ayettir.

Ama hiç kimse "Kısa olduğu için değersiz." demez. Değer, uzunlukta değil, taşıdığı hakikattedir.

Seksen yıl süren ama tek bir hakikate dokunmayan bir hayat olabilir. Otuz yıl süren ama sayısız kalbe umut olan bir hayat da olabilir. Demek ki ömrün değeri, takvim yapraklarında değil; geride bıraktığı anlamdadır.

Sonra kendime şu soruyu sordum:

Eğer bir gün ömrüm tek cümleyle özetlenecek olsaydı, o cümle ne olurdu?

"Hep korktu."

"Hep biriktirdi."

"Hep kaçtı."

Yoksa...

"Hep aradı."

"Hep öğrendi."

"Hep sevmeye çalıştı."

İnsan öldüğünde geriye yalnızca geçen yıllar kalmaz. Bir tema kalır. Bir öz kalır. Bir cümle kalır.

Kur'an'daki her sûrenin bir ana fikri olduğu gibi, belki her insanın ömrünün de görünmeyen bir ana fikri vardır. Kimisinin sûresi sabırdır, kimisinin şükür, kimisinin nefs, kimisinin merhamet, kimisinin ise ne yazık ki kibir.

Aslında insan bütün ömrü boyunca kendi sûresini yazıyor.

Kalemiyle değil, seçimleriyle.

Cümleleriyle değil, yaşayışıyla.

Belki de hayatın sonunda asıl soru "Ömrün ne kadar sürdü?" değildir.

Belki asıl soru şudur:

"Ömrünün sûresi ne anlattı?"

Çünkü süre biter. Sûre ise anlatmaya devam eder.

Sûre okunur; süre yaşanır. Ama ikisi de anlam içindir. Birini gözlerin okur, diğerini ruhun. İnsanın hikmeti, okuduğu sûre ile yaşadığı süre birbirini aydınlatmaya başladığında doğar.

İskelenin ucunda, deniz köpüklerinin ahşaba vurduğu yerde, yan yana dizilmiş duruyorlar. Ne bir telaşları var ne de arkalarından onları kovalayan birileri. Kanatları her an uçmaya muktedirken, saatlerce sadece duruyorlar. Gözleri denizin dalgalarında, rüzgârın gelişinde. Oradalar. Sadece ahşap parçasının üzerinde bekliyorlar.

Biz ise tam karşılarında, ellerimizde avuç içimize sığan o küçücük ekranlarla bir şeyleri kaçırma korkusundan muzdaribiz. Başkalarının ne yaptığını, nereye gittiğini, ne yiyip ne içtiğini görmezsek hayattan geri kalacağımızı sanıyoruz. Bir yerlere yetişmeye çalışırken aslında hiçbir yerde olamıyoruz. Gözümüz sürekli bir sonraki adımda, bir sonraki bildirimde. Bu aman vermez seyretme ve her şeye yetişme arzusu, bizi oturduğumuz sandalyeden, soluduğumuz havaya kadar koparıp alıyor. Gitmediğimiz yolların, yaşamadığımız anların yasını tutmaktan, tam şu an önümüzde duran denizi göremiyoruz.

Martılar ise iskele babasının üzerinde dururken dünyanın geri kalanında ne olup bittiğiyle zerre ilgilenmiyorlar. Balığın ne zaman geleceğini bilmeden, rüzgârın hangi yönden eseceğini hesaplamadan bekliyorlar. Bu bekleyiş bir çaresizlik ya da tembellik değil. Hayatın akışına duyulan bir güven. Kaçırdıkları hiçbir şey yok, çünkü ait oldukları tek yer zaten burası.

Sürekli bir şeyleri yakalamaya, her anı doldurmaya çalıştıkça tükeniyoruz. Tükendiğimiz her an da hayata biraz daha yeniliyoruz. Yanı başımızda nefes alanın sesini duymak yerine, kilometrelerce uzaktaki bir yabancının hayatını yakalamaya çalışıyoruz. Akıp giden dünyayı ıskalama endişesiyle başkalarının dünyasına her sığınışımızda, avucumuzdaki tek hakikat olan şu anı harcıyoruz. Martıların sakin ve kıpırtısız duruşu ise bize hep unuttuğumuz gerçeği hatırlatıyor olmalı. Hayat, telaşlı adımlarla kovaladığımız belirsiz uzaklıklarda değil. Durup soluklanmayı becerebildiğimizde, bastığımız toprakta canlanıyor.

Dünyayı kaçırmaktan korkarken aslında kaçırdığımız tek şey, tam şu an durduğumuz yerdir.

Ramazan ERDOĞAN 

Bazı insanların adı yoktur yorgunluklarında.

Sabah ilk onlar uyanır. Evin sessizliği içinde günü başlatır, herkesin ihtiyacını düşünür, herkesin eksiğini tamamlamaya çalışırlar. Birinin ilacı, diğerinin yemeği, bir başkasının derdi, bir diğerinin isteği... Gün boyunca onlarca farklı role girerler ama hiçbirinde kendileri olamazlar.

Çünkü kendilerine sıra hiç gelmez.

Hayatın içinde öyle bir noktaya gelirler ki yıllardır yapmak istedikleri şeyleri ertelediklerini fark ederler. Gitmek istedikleri yerler vardır ama gidemezler. Görmek istedikleri insanlar vardır ama görüşemezler. Bir köşeye çekilip sadece dinlenmek isterler ama vicdanları izin vermez.

Sevgiyle üstlenilen bir sorumluluk zamanla ağır bir yük haline gelmez belki ama insanın omuzlarında görünmeyen bir yorgunluk bırakır. Çünkü bakım sadece bedeni değil, ruhu da yorur.

Günler geçer.

Haftalar geçer.

Aylar geçer.

Bir bakmışsın yıllar geçmiş...

Ve sen hep aynı evin içinde, aynı sorumlulukların arasında kendini unutmuşsun.

Eskiden sevdiğin şeyleri düşünürsün bazen. Bir yürüyüşü, bir arkadaş sohbetini, dışarıda içilen bir çayı, eşinle geçirilen sakin bir akşamı... Sonra hayatın telaşı yeniden kapını çalar ve o düşünceler yine ertelenir.

En acısı da budur aslında.

Kimse kötü niyetli değildir. Kimse seni üzmek istemez. Ama herkes senin fedakârlığına alışmıştır. Sen hep yaparsın, sen hep yetişirsin, sen hep çözersin diye düşünülür. Güçlü görünmenin bedeli bazen görünmez olmaktır.

Oysa güçlü insanların da yorulduğu günler vardır.

Onların da anlaşılmaya ihtiyacı vardır.

Onların da "Bugün nasılsın?" sorusunu duymaya ihtiyaçları vardır.

Bir insanın sürekli vermesi beklenemez. Çünkü sevgi de emek de ilgi de tükenmeyen kaynaklar değildir. İnsan bazen durmalı, nefes almalı, kendini hatırlamalıdır.

Kendine ayrılan birkaç dakika bile suçluluk sebebi olmamalıdır.

Çünkü kendini ihmal ederek yaşamak fedakârlık değil, yavaş yavaş tükenmektir.

Ve insan, herkese yetişmeye çalışırken en çok kendine geç kalmamalıdır.

Oysa en derin yaralar, adını güven koyduğumuz yerlerden geliyor.

Bir yabancının ihaneti can yakar ama geçer. Çünkü ondan zaten bir şey beklememişizdir.
Asıl yıkan, omzuna başını koyabildiğin birinin sessizce omzunun altından zemini çekmesidir.
İhanetin en ağır tarafı da budur. İnsan, kaybettiği kişiye değil; ona duyduğu güvene yas tutar.

Hayatım boyunca bunu defalarca öğrendim.

İlk kez çocukluk yıllarımda, kalbimin cesaret edemediği bir duyguyu en yakın bildiğim insana emanet ettiğimde...
Söylenmesi gereken birkaç kelime, hiç söylenmedi.
Yerine söylenen tek bir yalan ise yıllarca taşıyacağım bir ihtimali benden aldı.
O gün anladım ki bazen insanın kaderini büyük felaketler değil, küçük ihanetler değiştiriyor.

Yıllar sonra aynı ders, bu kez daha ağır bir yüzle karşıma çıktı.
"Kardeşim" dediğim bir insanın, arkamı döndüğüm anda bana değil,
sevdiğim kadına yaklaşmaya çalıştığını öğrendiğimde yalnızca bir dostluğu kaybetmedim.
Bir kelimenin anlamını da kaybettim. O günden sonra "kardeşim" demek kolay olmadı.
Çünkü bazı insanlar, yalnızca güveninizi değil; kelimelerin içini de boşaltıyor.

Zamanla şunu fark ettim: İhanet, gürültülü bir yıkım değildir.
Kapılar çarpılmaz, gökyüzü kararmaz, şehirler susmaz.
Her şey olduğu gibi görünmeye devam eder. Ama insanın içinde bir şey sessizce yerinden sökülür.
O saatten sonra aynı gözlerle bakamaz, aynı rahatlıkla inanamaz, aynı saflıkla güvenemez.

Belki de ihanetin gerçek anatomisi burada saklıdır.
O, bir ilişkiyi bitirmez sadece; insanın dünyayı algılayış biçimini değiştirir.
Bir süre sonra herkese mesafeli durmaya, her güzel sözün ardında bir ihtimal aramaya başlarsın.
Çünkü kırılan şey kalbin değil, güven duygundur.

Yine de bütün bunlara rağmen yazmaya devam ettim.

Çünkü sustuğum yerde içimde büyüyen sessizliği ancak kelimeler taşıyabiliyordu.
Yazmak benim için yaşananları unutturmadı ama onların beni tanımlamasına da izin vermedi.
Her cümle, içimde yıkılan bir duvarın yerine ördüğüm yeni bir tuğla oldu.

Bugün geriye dönüp baktığımda, bana en büyük acıyı yaşatan insanların adlarını tek tek hatırlamıyorum belki.
Ama onların bana öğrettiği şeyi hiç unutmuyorum:

İnsan bazen en büyük ihaneti başkasından değil, güvenin sonsuza kadar süreceğine inanmasından görür.

Ve belki de bu yüzden, ihanetin sesi hiç çıkmaz.

Çünkü onun yankısı, yalnızca insanın içinde duyulur.

Minik minik eller...

Yumuk yumuk gözler...

Melek bu, melek...

Bir haber geldi önce. Sonra bir heyecan sardı içimizi. Günler geçmek bilmedi. Herkes seni bekledi, seni konuştu, seni hayal etti. Ve sonunda geldin... Küçücük bedeninle, masum yüzünle, dünyaya yeni açılan gözlerinle hayatımıza dokundun.

Seni ilk gördüğüm an tarif etmesi zor duygular yaşadım. Bir yanda mutluluk, bir yanda heyecan, bir yanda da gözlerimi dolduran bir sevgi vardı. İnsan bazen yıllarca yaşar ama bazı anlar vardır ki ömrünün en özel köşesine yerleşir. İşte senin dünyaya gelişin de benim için öyle bir an oldu.

Minik minik ellerine baktım. O kadar küçüktüler ki sanki avucuma bütün dünyayı sığdırabilirmişim gibi geldi. Yumuk yumuk gözlerinle etrafa bakarken hayatın ne kadar güzel olduğunu bir kez daha hatırlattın bana. Çünkü sen, umut demektin. Yeni başlangıçlar demektin. Gelecek demektin.

Belki şimdi hiçbir şeyin farkında değilsin. Sesleri yeni duyuyor, dünyayı yeni tanıyorsun. Ama bil ki daha ilk nefesinden itibaren seni çok seven insanların arasında açtın gözlerini. Senin mutluluğun için dua eden, senin gülüşünle sevinen, senin bir adımını görmek için sabırsızlanan kocaman bir ailen var.

Hayat sana bazen güneşli yollar sunacak, bazen de bulutlu günler gösterecek. Bazen kazanacaksın, bazen kaybedeceksin. Bazen çok gülecek, bazen de üzüleceksin. Ama hangi gün olursa olsun, kalbinin iyiliğini koru. İnsanlara sevgiyle yaklaş. Merhameti hiçbir zaman bırakma. Çünkü insanı gerçekten büyük yapan şey sahip oldukları değil, yüreğinde taşıdığı güzelliklerdir.

Ben senin büyümeni izleyeceğim. İlk gülüşünü, ilk adımını, ilk kelimelerini... Her biri benim için ayrı bir mutluluk olacak. Gün gelecek oyuncakların olacak, arkadaşların olacak, hayallerin olacak. Sonra büyüyecek, kendi yolunu çizeceksin. Ama benim gözümde her zaman bugün olduğu gibi sevgiyle baktığım o minik Mete olarak kalacaksın.

Sen dünyaya gelirken bana da yeni bir unvan verdin: anneanne olmak. Bunun ne kadar özel bir duygu olduğunu sen büyüdüğünde belki daha iyi anlayacağım. Ama şunu biliyorum ki senin varlığınla kalbimde yeni bir sevgi filizlendi. Daha önce hissetmediğim kadar derin, daha önce tarif edemediğim kadar güçlü bir sevgi...

Hoş geldin canım Mete...

Gelişinle evimize neşe, kalbimize huzur, yarınlarımıza umut getirdin. Rabbim sana sağlıklı, uzun ve güzel bir ömür nasip etsin. Yolunu iyiliklerle, başarılarla ve güzel insanlarla karşılaştırsın. Gözlerinden mutluluk, yüzünden gülümseme eksik olmasın.

Minik minik eller...

Yumuk yumuk gözler...

Melek bu, melek...

Ve o meleğin adı Mete...

“Her şeyde bir çatlak vardır, ışık içeri böyle girer.” - Leonard Cohen

Acımızı, heybemizde taşımaktan yorulup yolun kenarına bırakınca ondan kaçabileceğimizi sanırız. Ama acı, sıyrılıp atılan kabuk değil ete batan çivinin geçmeyen sızısıdır. İnsan, insanı her sarsıntıdan sonra büyük bir tebessümle ayağa kalkmaya zorlar. Acıyı bir ayıp, bir kusur hatta vakit kaybettiren bir pranga gibi ezberletir.

Çünkü insan bazen geçmişe dönmek istemez.
Sadece bir daha o kadar saf inanabildiği güne dönmek ister.
Bir daha kırılmadan sevebildiği güne...
Bir daha yarınlardan korkmadığı o çocuğa...

Yıllar geçti.
İnsanlar değişti.
Hayatlar dağıldı.
Ama içimde bir yerde, hâlâ geleceği güzel sanan bir çocuk oturuyor.

Bazen geceleri sessizlik çöktüğünde sesini duyuyorum.
Bana hiçbir şey sormuyor.
Hiç hesap da sormuyor.
Sadece bakıyor.

Ve o bakışın içinde tek bir soru var:
"Ne oldu bize?"

İnsan en çok dışarıdan gelen rüzgarlarla savrulduğunu sanır. Oysa bazen en büyük fırtına, kendi içinde sessizce büyür. Kimse görmez, kimse duymaz ama insanın içi, kendi kendini yavaş yavaş eksiltir. Bir bakarsın, eskiden kolay gelen şeyler ağırlaşmış, eskiden güldüğün yerler suskunluğa dönüşmüştür.

Ben de zamanla anladım, bana ne olduysa, benden bana olmuş. Ne bir söz, ne bir insan, ne de bir yol… Asıl kırılma, kendi içimde verdiğim sessiz onaylarmış. Bir şey olmaz dediğim her an, içimde bir şeyler olmuş. Alışırım dediğim her şey, beni biraz daha benden uzaklaştırmış.

İnsan bazen başkalarını suçlayarak hafifler sanır. Oysa gerçek yük, kendine dönüp bakınca başlar. Çünkü insan en çok kendine geç kaldığında yorulur. En çok kendini ihmal ettiğinde eksilir.

Ben, kendime yetişmeye çalıştıkça anladım, bazı yaralar başkasının açtığı değil, insanın kendi sustuğu yerden derinleşiyor. Ve bazı kayıplar, gidenlerle değil, kalıp da kendine dönemeyenlerle ilgili..

Şimdi geriye dönüp baktığımda şunu görüyorum. Bana ne olduysa, benden bana olmuş. Ama belki de en kıymetlisi şu… İnsan, bunu fark ettiği anda yeniden başlayabilir. Kendi sessizliğini bozarak, kendine yeniden yaklaşabilir.

Çünkü insanın en uzun yolu, yine kendine olan yoludur.

Fikriye Kaya 

"Bir yolda yürüyorsun; yolun yarısı birilerinin seni dağıtmasıyla, diğer yarısı da kendini toparlamakla geçiyor. Bir yolda yürüyorsun; yolun yarısı düşmekle, diğer yarısı da açılan yaraları sarmakla geçiyor."

Söz,alıntı: izo.filankaa sayfasından alınmıştır.

Aşk bazen en çok sessizlikte konuşur. Bir mesajın gelmemesi, bir kelimenin eksikliği ya da bir bakışın yarım kalması… Hepsi insanın içinde büyüyen bir hikâyeye dönüşür. Ve insan en çok, anlatamadığı şeylerin içinde yorulur. Çünkü bazı duygular dile gelince hafifler, bazıları ise dile geldikçe daha da ağırlaşır.

Sevmek kolay sanılır ama aslında en zor olan şeydir. Çünkü sevdiğin kişiyi sadece olduğu gibi değil, olmasını istediğin haliyle de düşünürsün. Gerçek ile hayal arasında gidip gelirsin. Bir yanda kalbin “Onu istiyorum” der, diğer yanda aklın “Kendini koru” diye fısıldar. Bu ikisi arasında kalan insan, en çok kendini kaybeder.

Aşk bazen insanı büyütür, bazen de küçültür. Birini sevdiğinde kendinden ödün verirsin; daha anlayışlı, daha sabırlı, daha sessiz olursun. Ama bazen bu sessizlik, kendi sesini kaybetmene neden olur. İşte o zaman aşk, güzel bir his olmaktan çıkıp bir sorgulamaya dönüşür: “Ben kimim ve neyi yaşıyorum?”

Yine de insanlar aşktan vazgeçmez. Çünkü her kırılmanın içinde bile bir umut vardır. Belki bu kez farklı olur, belki bu kez yarım kalmaz diye düşünürsün. Ve kalbin, her defasında yeniden inanmayı seçer.

Ama en sonunda öğrenilen şey şudur:

Aşk her zaman kalmak değildir. Bazen gitmek, bazen susmak, bazen de sadece içinden sevmektir. Ve en derin aşk, çoğu zaman kimseye anlatılamayan aşktır.

İnsan büyür, değişir… ama içinde bir yerlerde hep aynı cümle kalır:

“Ben onu sevdim.”

İnsanlık tarihi boyunca değişmeyen en köklü arayışlardan biri ilim arayışı olmuştur. İlk insanın gökyüzüne bakarak yıldızları merak ettiği günden bugüne kadar geçen uzun zaman içinde, insan zihni daima öğrenmek, anlamak ve keşfetmek istemiştir. Merak, insanı bilinmeyene yönelten güçlü bir duygudur. Bu duygu sayesinde uzak yollar aşılmış, denizler geçilmiş, yeni topraklar keşfedilmiş, sayısız eser ortaya konmuş ve nesilden nesile aktarılan büyük bir bilgi birikimi oluşmuştur. İnsan yalnızca yaşamakla yetinmemiş, yaşadığı dünyanın anlamını kavramaya çalışmıştır. İşte ilim yolculuğu böyle başlamış ve zamanla hikmete ulaşan bir arayışa dönüşmüştür.

İlim yalnızca kitaplarda yazılı bilgilerden ibaret değildir. Bazen bir çocuğun sorduğu sade bir soruda, bazen yılların tecrübesini taşıyan bir insanın sözlerinde, bazen de tabiatın sessiz dili içinde kendini gösterir. Toprağın bereketinde, yağmurun rahmetinde, rüzgârın esintisinde ve açan bir çiçeğin zarafetinde öğrenilecek nice ders vardır. Hayatın her anı, dikkatle bakanlar için bir öğrenme fırsatı taşır.

İnsan, yeryüzüne ve gökyüzüne baktıkça kendisini kuşatan düzeni anlamaya çalışmıştır. Güneşin her gün doğup batması, mevsimlerin değişmesi, yıldızların hareketleri ve bulutların gökyüzündeki yolculuğu insanı düşünmeye sevk etmiştir. Çünkü evrende görülen ahenk, rastgeleliğin değil, düzenin işaretlerini taşır. Düşünen insan için kâinat, sayfaları hiçbir zaman tükenmeyen büyük bir kitap gibidir. Her gün yeni bir satırı okunur, her gözlem yeni bir anlamın kapısını aralar.

Yeryüzü de insanın merakını daima canlı tutmuştur. Dağlar, vadiler, ovalar, nehirler, göller ve denizler yalnızca coğrafi varlıklar değil, aynı zamanda araştırma ve öğrenme alanları olmuştur. İnsan, şelalelerin gücünü, nehirlerin yolculuğunu, denizlerin derinliklerini ve okyanusların sırlarını anlamaya çalışmıştır. Ufkun ardında ne bulunduğunu merak etmiş, bu merak onu yeni kıtalara ve bilinmeyen diyarlara ulaştırmıştır. Böylece her keşif, ilim yolculuğuna yeni bir halka eklemiştir.

Doğa, insanın en eski öğretmenlerinden biridir. Ormanların sessizliği, kuşların göçü, arıların düzeni, karıncaların çalışkanlığı ve canlıların yaşam mücadelesi dikkatle incelendiğinde birçok hakikati hatırlatır. İnsan tabiatı tanıdıkça yalnızca çevresini değil, kendisini de daha iyi tanımaya başlar. Çünkü varlıkların her biri, üzerinde düşünülmeyi bekleyen ayrı bir anlam taşır.

İlimin en önemli kaynaklarından biri de tecrübedir. Bazı bilgiler okuyarak öğrenilir, bazıları ise ancak yaşayarak kazanılır. İnsan zamanla doğruyla yanlışı, faydalıyla zararlıyı ayırt etmeyi öğrenir. Yılların biriktirdiği tecrübe, bilginin olgunlaşmasını sağlar. Bu nedenle ilim ile tecrübe birbirini tamamlayan iki değer olarak görülmüştür. Biri öğrenmenin kapısını açarken diğeri öğrenilenleri sağlamlaştırır.

Asırlar boyunca insanlar farklı alanlarda araştırmalar yapmış, sorular sormuş ve cevaplar aramıştır. Kimi gökleri incelemiş, kimi denizlerin derinliklerine yönelmiş, kimi insan bedenini anlamaya çalışmış, kimi de düşüncenin sınırlarını araştırmıştır. Bilimin farklı dalları bu merakın ve araştırmanın ürünüdür. Taşlardan yıldızlara, bitkilerden canlılara kadar her şey öğrenmenin konusu hâline gelmiştir. Çünkü ilim, insanın ufkunu genişleten ve onu yeni keşiflere yönelten bir güçtür.

Bununla birlikte ilim yolculuğunun asıl değeri, insanı hikmete ulaştırmasında saklıdır. Hikmet, bilginin olgunlaşmış hâlidir. Çok şey bilmek tek başına yeterli değildir; önemli olan bilinenleri doğru anlamak ve yerinde kullanabilmektir. İnsan öğrendikçe tevazuyu, sabrı ve derin düşünmeyi de öğrenmelidir. Çünkü gerçek hikmet, yalnızca zihni değil, kalbi de aydınlatır. İlim yol gösterir, hikmet ise o yolun anlamını kavratır.

Çevremizdeki her varlık hikmete açılan bir pencere gibidir. Bir ağacın kök salışı kararlılığı, bir nehrin akışı sürekliliği, bir çiçeğin açışı sabrı ve yenilenmeyi hatırlatır. Dağlar sağlamlığı, denizler derinliği, yıldızlar ise yön bulmayı öğretir. Dikkatle bakıldığında kâinatta bulunan her şey, insana düşünmesi ve ibret alması için sunulmuş bir işaret gibidir.

Gerçek ilim, insanı kibirden uzaklaştırır. Kişi öğrendikçe bilmediklerinin çok daha fazla olduğunu fark eder. Bu farkındalık, öğrenme arzusunu canlı tutar. Nice bilge insanların ortak özelliği, kendilerini öğrenmenin sonuna ulaşmış görmemeleridir. Çünkü ilim sonsuz bir denizdir; insan ise o denizden ancak nasibi kadar alabilir.

Bugün de insanlık aynı arayışını sürdürmektedir. Yeni bilgiler elde edilmekte, yeni teknolojiler geliştirilmekte ve bilinmeyen alanlar keşfedilmektedir. Ancak değişmeyen bir gerçek vardır: Her ilerlemenin temelinde merak, araştırma ve öğrenme isteği bulunur. İnsan soru sormaya devam ettikçe öğrenmeye, öğrendikçe anlamaya ve anladıkça gelişmeye devam edecektir.

İlim arayışı geçmişte olduğu gibi bugün de sürmektedir ve yarın da sürecektir. Şehirler, kasabalar, köyler, dağlar, ormanlar, nehirler, göller, denizler ve kıtalar bu uzun yolculuğun sessiz şahitleri gibidir. Gökyüzündeki yıldızlar, yağmur yüklü bulutlar ve ufuk çizgisi de insana her zaman yeni sorular sormayı hatırlatır. Çünkü öğrenilecek şeyler tükenmez; her keşfin ardından yeni bir merak doğar.

Sonuç olarak ilim, insanlığın en değerli hazinelerinden biridir. Fakat ilmin gerçek kıymeti, hikmete dönüştüğü zaman ortaya çıkar. İnsan çevresini tanıdıkça kendisini, kendisini tanıdıkça da hayatın anlamını daha iyi kavrar. Merakla başlayan yolculuk öğrenmeyle gelişir, tecrübeyle olgunlaşır ve hikmetle tamamlanır. Asırlardır devam eden bu büyük arayışın özü de budur: İlimden hikmete uzanan yol.

Zamanın her şeyi iyileştirdiği koca bir yalandan ibaret. Zaman, ilaç olmasını beklediğimiz yaraların üzerine gri bir kül üfler. 

Güç, kendi sesini başkalarının sesinden ayırabildiğin anda senindir. İnsan kendisiyle ne kadar yalnız kalır, ne kadar hasbihal ederse kişiliği de o kadar güçlenir.

Asıl korkun, insanların sana vereceği tepkiler değildir artık. Gerçek korkun, kendinle o hasbihali kestiğin gün başlar. Neden böyle düşündüğünü, neden böyle hissettiğini, neden bunları yaptığını merak mı ediyorsun? O hâlde al eline bir kalem ve bir kâğıt, sonra da kendini koy karşına.

İşte uzun yolculuk o zaman başlar.

Ömrün boyunca kapanmasını istemeyeceğin güzel bir bahçenin kapısı aralanır önünde. Hayatın sesleri birbirine karıştığında ayakların seni yine o bahçenin kapısına götürür. En iyi dostunla karşılaşırsın; yine kendinle.

Kendi bahçesinin kapısına kilit vuranlar, ömür boyu başkalarının pencerelerinden gelen ışığa muhtaç kalırlar. İnsanların ağzından çıkacak birkaç onay cümlesine sığınarak yaşarlar.

Ne mutlu kendi bahçesinin toprağını işleyenlere, kuruyan dalları budayanlara ve sabırla emek verip orayı rengârenk bir çiçek bahçesine dönüştürenlere...

Oysa insan susturduğu her hakikati içinde bir yere gömer. Üzerini bahanelerle örter, “zamanı değil” der, “şartlar böyle” der. Ama bastırılan hiçbir ses yok olmaz; sadece derine iner. Ve derine indikçe daha ağırlaşır.

Bir gün gelir o kalabalık dağılır. Alkışlar diner, destekler çekilir, bahaneler tükenir. İnsan kendiyle baş başa kalır. İşte o an bir zamanlar susturduğu o iç ses yankılanmaya başlar. Kaçacak yer yoktur, duymazdan gelecek gürültü yoktur.

İnsan en çok o zaman anlar: Susturduğu şey aslında kendisidir. Ertelediği yüzleşme, geciktirdiği özür, söylemediği hakikat… Hepsi bir özleme dönüşür. Çünkü vicdanın sesi susturuldukça kaybolmaz; sadece bir gün yeniden konuşmak için bekler.

Ve o gün geldiğinde, insan geçmişte kıstığı her cümleye, duymazdan geldiği her uyarıya hasret kalır.

Bu yüzden bazı sesleri bastırmak yerine dinlemek gerekir. Çünkü en güvenli liman, insanın kendi içindeki doğru sestir.

Belki de bu yüzden bazı hayallerin mezarı yoktur. Çünkü onları toprağa veremeyiz.

Bir insanı kaybettiğimizde vedalaşabiliriz. Bir şehri terk ettiğimizde arkamıza bakmadan yürüyebiliriz. Ama bir hayal yarım kaldığında, onu nereye bırakacağımızı bilemeyiz. İçimizde yaşamaya devam eder. Bazen eski bir fotoğrafın arasında çıkar karşımıza. Bazen yıllardır dinlemediğimiz bir şarkının içinde. Bazen de hiç beklemediğimiz bir anda, kalabalığın ortasında durup geçmişi düşünürken... O zaman anlarız. Bazı şeyler gerçekleşmediği hâlde bitmiyor.

Çünkü insan yalnızca yaşadıklarından değil, yaşayamadıklarından da oluşuyor. Kim olduğumuz kadar, kim olamadığımız da bizim bir parçamız.

Belki gitmek istediğimiz şehirler... Belki tutamadığımız eller... Belki de bir gün mutlaka olur diye inandığımız o güzel ihtimaller... Hepsi içimizde yaşamaya devam ediyor. Zaman onları küçültmüyor. Sadece sessizleştiriyor. Bu yüzden yıllar sonra bile aynı sızıyla hatırlayabiliyoruz bazı şeyleri. Çünkü kalp, gerçekleşenlerden çok yarım kalanları saklıyor.

Yine de bunun bir yenilgi olduğunu düşünmüyorum. Bazı hayaller gerçekleşmese de insana yön verir. Bazen varacak bir liman olamazlar ama yürüdüğümüz yolu değiştirirler. Belki sahip olamadığımız şeylerdir bizi bugün olduğumuz insana dönüştüren.

Belki de hayatın en garip tarafı budur: Her hayalin bir sonu vardır sanırız. Oysa bazılarının sadece sessizliği vardır. Ve insan, yıllar sonra bile içinde yaşayan o eski hayallerle karşılaştığında şunu anlar:

Bazı hayaller gerçekleşmeden ölür. Ama bazı hayallerin gerçekten mezarı yoktur.

Sanki kelimeler içimde yer bulamıyor, dudaklarıma kadar gelip geri dönüyor. Konuşsam kırılacak bir şey var, sussam içimde daha da büyüyen bir ağırlık. İki uç arasında kalmış bir insanın sessizliği bu, ne tam kaçış ne tam kalış.

Bazı suskunluklar kaçmak için değildir aslında, insanın kendini koruma biçimidir. Her cümle bir yerden eksiltir diye düşünürsün. Her açıklama, yanlış anlaşılmaya bir kapı daha aralar. O yüzden susarsın… ama o suskunluk bile içinde konuşmaya devam eder.

Hiç bu kadar susmak istememiştim, çünkü bazen insan en çok anlatmak istediği anda bile anlatacak bir yer bulamaz. Ne dinleyen hazırdır, ne de kelimeler eskisi kadar güvenlidir. İçinde biriken her şey, söylenmediği için daha ağırdır ama söylenince de dağılacak gibidir.

Ve belki de en tuhafı şudur.Susmak, bir vazgeçiş değil, bazen en derin anlatma şeklidir. Gözlerinle, duruşunla, içinden geçen fırtınayla konuşursun. Kimse duymasa da sen kendini duyarsın.

Hiç bu kadar susmak istememiştim… ama bazı sessizlikler, insanın kendine söylediği en uzun cümledir.

Fikriye Kaya 

Bir duyguyu tatmadan ne anlama geldiğini bilemezsiniz. Bu duyguların en güzeli de aşk ve sevgidir. İlkler her zaman önemli ve özeldir. İlk aşkım aynı köyde, aynı sıralarda okuduğum, yediğimiz içtiğimiz ayrı gitmeyen teni siyaha yakın esmer bir kız olan amcamın baldızıydı. Beraber ağlar beraber gülerdik... Benim için çok özeldi, bazen geçtiği topraklı yola güller sererdim, sırf ona söylemek için gece gündüz şiir veya türkü ezberlerdim. Onun için gösterdiğim çabaya hayran kalır, mutlu olurdu. Ben onun sesini duyunca hemen balkona koşardım, o da benim gibiydi. Birbirimizi görmeden edemezdik. Gören ona sırılsıklam aşık olduğumu yaptığım çılgınlıklardan hemen anlardı. Hemen hemen tüm köylü onu sevdiğimi ve büyüyünce onunla yuva kurmak istediğimi çok iyi bilirdi ve bu durumu kıskananlar bile vardı aralarında. İlkokuldan sonra okumadı bir daha, bense eğitim hayatıma ilçede devam ediyordum. Onu görmek için hafta sonunu iple çekiyordum. Onun için kavga bile ediyor, bazen dövüyor bazen de dövülüyordum. O benim ilk aşkımdı, onun için her şeyi yapmaya razıydım. Bu can Allah'a ait olmasaydı, öl! deseydi uğruna ölecek kadar seviyordum. Kendi rızasıyla ablasının yükü hafiflesin diye ağır işlerin altına giriyordu. Bazen sırtında su bidonu taşıyordu, tâ uzaklardan doldurup getirdiği... Ben ona kıyamazdım, onu bu hâlde görünce oyunumu yarıda bırakıp yükünü omuzlamak için ona doğru koşardım. Onun da olduğu oyunlar terapi gibi gelirdi bana. Bazen düşer dizlerini kanatırdı, ben bez, çaput ne varsa yırtar yarasını sarardım. Daha ilkokul sıralarında; "Beni asla bırakma!" derdi. Elimi tuttuğunda, bırakmak istemezdi. Bazen aylarca yaylada kalırdı, o zaman tuşlu telefonum bile yoktu. Ondan haber alabilmek için sık sık köye inen çobanın gelmesini beklerdim. Bazen de ona doğru giden traktörleri durdurup yaylaya giderdim. O benim ilk gülümdü ve son olmasını diliyordum ahirete kadar. Köyden taşındığımızda 15 yaşındaydım, ilkokul sıralarında fecî bir trafik kazası geçirmiştim, bununla birlikte hafıza kaybı ve unutkanlık da baş göstermişti. O bütün bunlara rağmen beni seviyordu ve bırakmamaya kararlıydı. Ancak Ortaokula hazırlanırken bir pazar sabahı köy sofrasında her iki kulağım birden duymamaya başladı, bunu ilk farkeden de kendisiyle dalga geçtiğimi düşünen merhum babamdı. Ancak bunun bir şaka olmadığını hastaneye gidip 15 gün boyunca ilaç, iğne ve serum tedavisi uygulayan doktorun; "Oğlunuzun bir kulağı aynen bir ölüyü toprağa gömmek gibidir, onu Amerika'daki bir professöre bile götürseniz iyileşmesi mümkün değildir" sözleriyle ortaya koymuştu.

O köyde kalmaya devam ederken; ben şehir merkezine taşınmıştım. Uzun zamandır görüşemiyorduk ancak amcam, yengem ve o beni ziyarete gelmişti. Ben sol kulağı tamamen kapanan, sağ kulağıyla yarım yamalak hayatına devam etmek zorunda olan bir insandım artık. Doktorluk, öğretmenlik veya din adamı... Hayallerim yok olmuştu. Varsa yoksa bu hâlimle hayata nasıl tutunacağımdı. Çocukluk aşkımı kendimden uzaklaştırmak için ona hakâret bile ettim, zira onun da benim yüzümden acı çekmesini istemedim. Son kez hasta yatağımda elimi tutarken sert bir şekilde elini uzaklaştırıp; "Ne yaptığını sanıyorsun sen!" diye bağırdığımda ne yapacağını saşırmış, son söz olarak içim kan ağlayarak, benden vazgeç dediğim o yaşlarda elleriyle gözlerinden akan yaşları sildiğine şahit olmama rağmen aldırış etmeden ona son kez göz ucuyla baktım. İlk aşklar her zaman kalıcı iz bırakır demiştim. Gerçekten öyle olduğunu yaşayarak öğrendim! Üzerinden yıllar geçmiş, düşe kalka yol alırken tüm zorluklara rağmen üniversite okurken, evlenmiştim 5 yıl öncesi birlikte çalıştığımız yerdeki o kadınla.

İlk aşkım ve aman vermeyen psikolojik ve fiziksel hastalıklar yüzünden aşka, evliliğe tövbe etmiştim, tâ ki bir iş ilânının yönlendirdiği kapıyı açan o kızı görünceye kadar!

Öyle böyle evliydim artık!

Bir gün İstanbul'daki amcaoğlumun evlâdını kaybettiğini öğrendim ve uçakla gittiğim bu şehirde, bir piknik organizasyonunda yıllarca yüzünü görmediğim ve 2 çocuğu olduğunu, amcamın oğlu ile evlenip İstanbul'a taşındığını öğrendim. Evet,onu görünce kalbimin titremediğini söyleyemem. Ancak o benden sonra evlenmişti. Ben her ne kadar bu şoku atlatmaya çalışsam da, ne kadar mesafeli dursam da o sürekli bana yaklaşıp hâl diliyle adeta sitem ediyordu: "Neden bunu yaptın bize! Bu adamla senin yüzünden evlendim!" der gibiydi. Beni konuşturuyor, bir şeyler duymak istiyordu ancak kocası balkonda diğerleriyle birlikte bizi izliyordu. Bir ara lavaboya koştum ağlamaklı bir hâlde, parmaklarımı ısırıyordum sesim, çığlığım duyulmasın diye. Bir yandan aynaya bakıyor bir yandan da gözyaşlarımı silmeye çalışıyordum. Sonradan öğrendiğim kadarıyla eşiyle mutlu olmamasına rağmen 2 çocuğun hatrına ve rızası olmamalarına rağmen ailesini terk ettiği için gidecek yeri de olmadığından bu adama sabrediyordu. Tıpkı yıllarca bana kan kusturan eşim gibi! Amca oğlumla vedâlaşırken o da ordaydı ve yaşaran gözlerinden de okunuyordu biraz daha kal değişi. Ancak o artık bir başkasının nikâhlı karısıydı, üstelik ben de yeminimi unutmuş gibi hayatımın geri kalanını cehenneme çevirecek bir kadınla evliydim.

Belki de inanmayacaksınız ama ne çocukken ne de onunla birlikte büyürken elini tutup gözlerine sevgiyle bakmaktan öteye gitmeyecek kadar saf ve temiz duygularla sevmiştim Songül'ü!

O da tüm engellerime rağmen bu hâlimi bildiği için sevmişti beni. Ancak yıllar ve yollar bizi bizden koparıp başka ellere yar etmişti.

Ben yıllar sonra türlü türlü hakâret ve mahkeme kararı ile yıllarca birlikte olduğum eşimden ayrıldıktan bir yıl sonra o da eşini kalp krizi sonucu kaybetmişti. İkimiz de yalnızdık artık. Niye yalan söyleyeyim bir ara merâk eder benim ne hâlde olduğumu öğrenmek için numaramı bir şekilde alır, arar diye beklemedim değil ancak hayat ikimizi de bir daha birbirimizle konuşamayacak kadar yormuş ve susturmuştu...

Yalnızlığın ne kadar ağır bir şey olduğunu en iyi bilenlerden biri olarak ona sadece duâ edebilirdim.

Bunu söylerken utanıyorum ama yalnızlık kaderimde varmış, galiba yalnız geldiğim ve A'dan Z'ye her şeyimi kaybettiğim bu dünyadan yine yalnız göçeceğim!

Son olarak şunu söylemek istiyorum sizlere:

Her ne pahasına olursa olsun sizi seven insanları yarım bırakmayın! Hasta da olsanız, ölüm döşeğinde de olsanız, borcunuz, harcınız bile olsa sevdiklerinizi yarı yolda bırakmayın!

Hele hele beşik kertmesi misali bir çocukluk aşkınız varsa, onun elini asla bırakmayın!

Hayatımın en özel dönemleri çocukluk aşkımla geçti. En güzel hayalleri onunla kurdum. En güzel duyguları onunla tattım. O gül o kadar değerliydi ki Uzun Bir Hikâye adlı romanımda bile ona yer vermiştim. Maziye dönüp baktığımda en büyük "keşke" lerimden biri de ilk aşkımdır. Keşke tüm hastalıklara ve zorluklara rağmen onun elini hiç bırakmasaydım!

İlk aşkları özel kılan ona yüklediğiniz derin manalardır, asırlar geçse de onları unutulmaz kılan da bu özellikleridir vesselâm...

Abdulaziz ADAKAN 

İnsan zamanın geçtiğini düşünür çoğu zaman. Günler akar, yıllar değişir, hayat başka bir ritme bürünür. Takvim yaprakları eksildikçe, geriye sadece anılar kaldığını sanırız. Oysa biraz daha derine baktığımızda fark ederiz ki asıl değişen şey zaman değil, insanlardır.

Bir dönem hayatımıza dokunan insanlar vardır. Onların varlığı sadece bir yanımızda olma hali değildir, aynı zamanda bir incelik, bir anlayış, bir sıcaklık taşırlar. Konuşmadan bile anlaşılmayı, yargılanmadan dinlenmeyi, olduğu gibi kabul edilmeyi hissettirirler. İşte o insanlar hayatın görünmeyen tarafını güzelleştirir.

Zaman ilerledikçe bazı yüzler uzaklaşır, bazı sesler azalır, bazı bağlar sessizce geri çekilir. Ve insan bir gün etrafına baktığında şunu fark eder.Takvim değişmiştir ama asıl eksilen şey günler değil, o günleri anlamlı kılan kalpler olmuştur.

Çünkü her insan aynı değildir. Kimisi sadece vardır, kimisi ise bulunduğu yeri güzelleştirir. Kimisi bir anı oluşturur, kimisi ise bir iz bırakır. Ve zaman geçtikçe insan, iz bırakanların aslında ne kadar az olduğunu daha net görür.

Bazen zaman çok hızlı geçti deriz. Oysa belki de hızlı geçen zaman değil, bizdeki duyguların değişimidir. Bir zamanlar kıymet verdiğimiz inceliklerin azalması, bazı bakışların sertleşmesi, bazı kalplerin uzaklaşmasıdır asıl fark.

Bu yüzden geriye dönüp bakıldığında insan şunu anlar.

Asıl kayıp zaman değildir. Asıl kayıp, insanın içindeki zarafetin, anlayışın ve değer verme hissinin yavaş yavaş azalmasıdır.

Ve belki de en derin gerçek şudur.

Biz zamanı kaybetmedik… bizi güzel yapan insanları ve o güzelliği hissettiren kalpleri kaybettik..

Fikriye Kaya 

Normalde bu saatte uyuyor olmam gerekirdi ama zihnim yine benden önce davranıyor. Geçmişi düşünüyor, yarını düşünüyor, aylar sonrasını düşünüyor. Sanki düşünmeye devam edersem her şeyi kontrol edebilecekmişim gibi...

Sonra fark ediyorum.

Belki de beni yoran şey yaşadıklarım değil, yaşanma ihtimali olan şeyleri yüzlerce kez yaşamaya çalışmam.

Hayatta bazen bazı şeyleri o kadar kontrol etmeye çalışıyorum ki; bugünü kaçırıyorum. Dün ne oldu diye düşünüyorum, yarın ne olacak diye düşünüyorum, aylar sonrasının planlarını yapıyorum. Bir türlü bırakmayı başaramıyorum.

Oysa hayat, sürekli kontrol edilmesi gereken bir denklem değil.

Bazı yollar yürüdükçe beliriyor.

Bazı cevaplar zamanı gelince ortaya çıkıyor.

Ve bazı yükler, onları taşımayı bıraktığımızda hafifliyor.

Belki de her şeyi çözmeye çalışmak yerine bazen sadece yaşamaya izin vermek gerekiyor.

Bunu kendime hatırlatmak için yazıyorum.

Belki birilerinin de ihtiyacı vardır diye...

 Yüreğimde susturduğum hıçkırıklarımın kaynayan volkanlarıyla sabahlıyorum. Çoğu gece, içimdeki bu yangın ellerimdeki toprağı kurutmasın diye kendimle amansız bir savaşa tutuşuyorum. Sonra penceremi aralayıp karanlığa bakıyorum. Bir esse diyorum, bir esse bahtımın o en nadide çiçekleri... Ah, bir kere esse de sarhoş olsam o çiçeklerimin kokularıyla. İnanırım o zaman yarım kalan her şeyin çok daha güzel olacağına.

​İçimde soğumaya yüz tutmuş ne varsa, bağrımda taşıdığım o soluk umudumu ısıtıp ısıtıp geri koyuyorum yerine. Sırf soğuyup da içimde bir taş gibi oturmasınlar, beni büsbütün hissizleştirmesinler diye onlara anne şefkatiyle sarılıyorum. Çünkü bilirim, umudunu kaybeden insan, kendi gölgesinin altında ezilir.

​Zaman geçtikçe anladım ki, bu hayatta körü körüne mutluluğu değil, dingin bir huzuru kovalamakmış asıl marifet. Şimdi o huzur hırkasını sırtlanıp, mutluluğu ektiğim saksımdaki çiçekler filizlensin diye her sabah erkenden uyanıyorum. Onları sevgiyle suluyor, şefkatle yokluyorum toprağını. Bazen kendi kendime gülümsüyorum; her bir hayalimi bir saksıya eksem, evimde dünyalık eşya niyetine sadece onları ağırlarım galiba. Duvar diplerinde koltuklar değil, umutlar dizili olurdu o zaman.

​Fakat nasıl bir diyardır ki dünya dedikleri şu koca âlem adaleti bile bir terazinin iki kefesi gibi, bir tarafı yükseltirken diğer tarafı indiriyor. Bir çiçeğim yeşerip filizlense, hayalimi ektiğim bir diğer saksım sessizce çürüyüp gidiyor. Biri açarken diğeri soluyor, bir tarafım onarılırken diğer tarafım hep eksik kalıyor. Ne tam bir neşe kalıyor avuçlarımda ne de zifiri bir karanlık.

Anladım ki bu dünyada mutluluğun da aşılmaz bir sınırı, her baharın gizli bir bedeli varmış. Umut, heybemizde taşıdığımız en ağır yükmüş de yine de insan onsuz, o saksılara can suyu vermeden tek bir adım bile atamazmış.

Kimisi unutmuş gibi yapıyor ama geceleri aynı hatıralarla baş başa kalıyor. Kimisi umursamıyormuş gibi davranıyor ama en küçük ayrıntıyı bile içinde büyütüyor. Kimisi güçlü görünmeye çalışıyor ama yalnız kaldığında kendi sessizliğine yeniliyor.

Çünkü insanlar çoğu zaman hissettiklerini yaşamaktan çok saklamayı öğreniyor. Gülümserken kırgın olabiliyor, konuşurken susabiliyor, kalabalıkların içinde kendini yapayalnız hissedebiliyor. Dışarıdan bakınca her şey normal görünse de herkes kendi içinde görünmeyen bir savaş veriyor.

Belki de bu yüzden kimseyi sadece gördüğümüz haliyle değerlendirmemek gerekiyor. Çünkü en büyük yükler omuzlarda değil, insanların içinde taşınıyor.

Herkes bir şey yapmıyor gibi davranıyor ama aslında yapıyor. Kimi özlüyor, kimi bekliyor, kimi affedemiyor, kimi de vazgeçmiş gibi görünürken hâlâ içinde bir umut taşıyor.

Ve bazen insanın en büyük yorgunluğu, kimseye belli etmeden yaşadıkları oluyor.

— Hüseyin Emre Altın

Hiçbir zaman düz bir çizgide akıp gitmeyiz. Doğamız gereği sürekli bir arayış içerisindeyizdir. Kararlarımız, vazgeçtiklerimiz, seçtiğimiz ve değiştiğimiz yollar bizi şekillendirir.  

Bu, bir pişmanlık ya da çaresiz bir isyan değil; sadece zamanın bizi nasıl sessizce dönüştürdüğünün buruk bir itirafı. Çocukken hayatın bitmeyecek bir yaz mevsimi olduğunu sanırdık. Koştuğumuz sokaklar daha geniş, inandığımız masallar daha gerçekti. Dünyanın yalan dolanından, maskeli yüzlerinden ve en güvendiğimiz kalplerden alacağımız o ilk keskin darbelerden henüz haberimiz yoktu. Gençlik, biraz da o hesapsız cesaretin ve kırılmayacakmış gibi duran o heveslerin adıdır.

Sonra hayat konuşmaya başladı. İnsanları tanıdık, vedaları öğrendik; yarım kalan cümlelerin, uykusuz gecelerde gözlerin hatırladığı o loş sahnelerin yükünü omuzlarımıza aldık. Bir günde değişmedik elbet. Yavaş yavaş, kimse fark etmeden içimizdeki o neşeli çocuğun valizini toplayıp gidişini izledik. İşte o çocuk gittiğinde, geriye kalan o hesapsız gençlik de ağır bir olgunluğun yükü altında sessizce ihtiyarladı.

Bugün binaların koridorlarında yürürken, rutin mesaileri tamamlarken ya da kalabalık bir caddede tek başımıza otururken fark ediyoruz bunu. Yaşımız otuz olabilir ama ruhumuzun iç cebinde taşıdığımız o hayaller çok daha eski bir yüzyıldan kalma gibi yorgun duruyor. Kalp sustukça, dildeki feryat azaldıkça anlıyor insan; meğer büyümek, içindeki o deli kanın usulca durulmasını izlemekmiş.

Yine de bu yaşlı gençlikle yaşamayı öğreniyoruz. Küllerimizden her defasında yeniden doğmayı, eksilen yanlarımıza rağmen yola devam etmeyi biliyoruz. Çünkü hafıza zamanla birçok şeyi silip götürse de, gençliğimizin bıraktığı izler içimizde yaşamaya devam ediyor. Belki de büyümek, gençliğini kaybetmek değil; onun hatırasını incitmeden yanında taşımayı öğrenmektir.

​Bize sürekli bir yerlere yetişmemizi, hep konuşmamızı, hep vitrinde olmamızı söyleyen bu çağda; susmanın ve derin bir nefes alıp durmanın zarafetine inanıyorum. Kitaplar da bunu yapmaz mı zaten? Bizi zamanın dışına çıkarır, siyah beyaz bir fotoğraf karesi gibi sadeleştirir.

​Şimdi soruyorum size; en son hangi kitabın hangi satırında, zamanı unutup sadece kendinizle kaldınız? Hangi cümle size kendi derinliğinizi hatırlattı?

Bağımsız yazarlar, kendi emekleriyle ortaya çıkardıkları eserleri okurlara ulaştırabilmek için gün boyu stantlarının başında bekliyor. Gelen insanlarla sohbet ediyor, kitaplarını anlatıyor, kendilerini tanıtmaya çalışıyorlar. Büyük yayınevlerinden çıkan kitaplar raflarda yerini alırken, bağımsız yazar kitabının fark edilmesi için bizzat mücadele etmek zorunda kalıyor. Bir yanda güçlü reklam bütçeleri ve yerleşmiş isimler bulunuyor, diğer yanda yalnızca kalemine güvenerek ayakta kalmaya çalışan insanlar var.

Fuarda sohbet ettiğim genç bir yazarın anlattıkları da bu gerçeği doğrular nitelikteydi. Kendisinin kitabı ismi lazım olmayan bir yayınevinden çıkmıştı. Sohbet sırasında, adını vermeye gerek duymadığım o yayınevi hakkında çevremden bazı şikâyetler duyduğumu söyledim. Aldığım cevap kısa ama oldukça düşündürücüydü: "Bir yere kadar ilgileniyorlar." Bu söz, birçok bağımsız yazarın yaşadığı sorunun özeti gibiydi. Kitap basıldıktan sonra yazar çoğu zaman kendi tanıtımını yapmak, okura ulaşmak ve eserini görünür kılmak için tek başına mücadele etmek zorunda kalıyor. Yayımlanmak önemli bir eşik olsa da bazı yazarlar için asıl mücadele tam da o noktadan sonra başlıyor.

Sosyal medyada yüksek takipçi sayılarına sahip değilseniz, ortaya koyduğunuz eserin niteliği çoğu zaman ikinci plana düşebiliyor. Böyle olunca birçok yetenekli yazar daha yolun başında çeşitli engellerle karşılaşıyor. Kimisi eserini yayımlatmakta zorlanıyor, kimisi yayımlasa bile görünürlük elde edemiyor. Ortaya çıkan tablo, edebiyat dünyasında kendilerine yer açmakta da büyük mücadele verdiğini gösteriyor.

Elbette her yayınevini aynı şekilde değerlendirmek doğru olmaz. Yine de bağımsız yazarların önemli bir kısmının kendilerini yalnız bırakılmış hissettiği açıkça görülüyor. Bir kitabın arkasında aylarca, hatta yıllarca süren emek bulunurken, yazarın bütün enerjisini eserini tanıtabilmek için harcamak zorunda kalması düşündürücüdür.

Tanınmış yazarlara ulaşmak zordur elbette. Onların zaten belirli bir okur kitlesi ve görünürlüğü vardır. Biraz da bağımsız yazarlara kulak vermek gerekiyor. Çok satanlar listelerinde yer almıyorlar ancak içlerinden bazıları geleceğin güçlü kalemleri olabilir. Edebiyatın zenginliği görünmek için mücadele eden insanların arasında da saklıdır.

Bir sonraki kitap fuarında birkaç dakikamızı bu yazarlara ayırmak çok şey değiştirebilir. Bir kitap satın almak şart değildir. Kısa bir sohbet bile bir yazarın emeğinin fark edildiğini hissettirmeye yeter.

İnsan bazen söylenen sözlerden çok, o sözlerden sonra sergilenen tavra kırılır.

Bir insanı saatlerce incitip, kalbinde derin yaralar açıp ardından hiçbir şey olmamış gibi davranmak, aslında verilen değerin de bir göstergesidir. Çünkü gerçekten önemseyen biri, sözlerinin karşı tarafta nasıl bir iz bıraktığını merak eder. Kırıp kırmadığını düşünür. Sessizliğin nedenini sorgular.

Ama bazı insanlar vardır; içlerinde ne varsa söyler, öfkelerini boşaltır, kırıcı cümleleri peş peşe sıralar ve sonra hayatlarına kaldıkları yerden devam ederler. Sanki biraz önce yıktıkları şey bir insanın kalbi değilmiş gibi...

Oysa söylenen her söz, duyulan her cümle insanın içinde bir yere yerleşir. Bazıları unutulur gider, bazıları ise yıllar geçse bile hatırlanır. Çünkü bazı yaralar görünmezdir. Ne bir izi vardır ne de bir bandajla kapanır. Ama insanın içini sessizce kanatmaya devam eder.

Kimse, kırdığı bir kalbin ertesi gün aynı şekilde atmasını bekleyemez. Çünkü güven bir kez sarsıldığında, insan eski rahatlığıyla konuşamaz. Eski içtenliğiyle gülemez. İçinde bir yere yerleşen kırgınlık, her şey normale dönmüş gibi görünse bile varlığını sürdürür.

Belki hayat devam eder. İnsanlar aynı masaya oturur, aynı ortamda bulunur, aynı cümleleri kurar. Ama bazı şeyler eskisi gibi olmaz. Çünkü kelimelerin de bir ağırlığı vardır ve o ağırlık bazen yıllarca taşınır.

Bu yüzden insanlar istediklerini söyledikten sonra hiçbir şey olmamış gibi davranamazlar. Davransalar bile geride bıraktıkları kırgınlık oradadır. Sessizdir belki ama yok değildir.

Çünkü bazı sözler unutulur; bazı hisler ise insanın içinde uzun süre yaşamaya devam eder.

İnsan bazen en çok, kendi iç sesinin yankısını gecenin sessizliğinde duyar. Gün içinde fark edilmeyen düşünceler, gece olduğunda daha belirgin hale gelir. Sanki zihin, ertelenmiş duyguları tek tek masaya koyar ve insan onlarla baş başa kalır.

Hayat çoğu zaman bize sürekli “devam et” diyen bir hızda akar. Planlar, hedefler, beklentiler… Hepsi birbiri ardına sıralanır. Bu hızın içinde insan, kendi ne hissettiğini fark etmeyi bile bazen erteler. Çünkü durmak, düşünmek ve hissetmek zaman ister; oysa dünya çoğu zaman beklemez.

Ama ilginç olan şu ki, insanı en çok büyüten şeyler genellikle bu duraklama anlarında ortaya çıkar. Bir başarısızlık sonrası, bir kayıp sonrası ya da sadece sessiz bir gecede… İnsan kendine en dürüst soruları o anlarda sorar. Ve çoğu zaman cevaplar dışarıda değil, içeride bir yerde saklıdır.

Bazı şeyleri kontrol etmeye çalışmak insana güven verir. Ama hayatın tamamı kontrol edilebilir değildir. İnsan ne kadar plan yaparsa yapsın, bazı yollar beklenmedik şekilde değişir. Bu değişim ilk başta zorlayıcı görünse de, zamanla insanı kendi gerçek yönüne doğru da çekebilir.

Belki de mesele her şeyin planlandığı gibi gitmesi değil; planlar bozulduğunda bile insanın kendine yabancılaşmamasıdır. Çünkü insanı asıl ayakta tutan şey, şartlar değil; kendine olan bağlılığıdır.

Ve bazen en büyük güç, her şeyi çözmek değil; bazı şeylerin çözülmeden de hayatın devam edebileceğini kabul etmektir.

Şu an saat 00.07 ve bu sessizlik bana şunu hatırlatıyor: İnsan, en çok kendine döndüğünde gerçeğe yaklaşır. Dışarıdaki dünya konuşmaya devam ederken, içerideki ses çoğu zaman en doğru yönü fısıldar.

Belki birilerinin de duymaya ihtiyacı vardır diye... 

Giden ve kalan, kim haklı kim yalnız?Sonsuzluğun kaldırım taşlarında ayrılık ne kadar yer tutar ki? Gitmek, yıldızların soğuk atmosferinde ne kadar uzun sürer? Her gidiş bir vedayla gelir diye düşünülse de bazen vedasız gitmeler çevreler her yanı.

Vefasız ayrılıklar yorar insanı. Ömür denen bu yolculukta birinin elini zor bela tutmuşken ve kendi elini bırakacak kadar ona güvenmişken vazgeçemez insanoğlu. Vazgeçemez çünkü vazgeçmek demek, ömrünü hibe etmek anlamına gelir. Yine de zorunda kalır. Kalmak zorunda, bitirmek zorunda, üzülmek zorunda... Dİğeri çoktan elini bırakmıştır yaşamın, yaşadıkları o ortak hayatın. 

Kalan olmak, giden olmanın ağırlığını da taşır içinde. Bir kuyuya atılmış ruh, bedeni taşıyamaz. Kanar adım adım mutsuzluğa giden kaldırım taşları. 

Giden olmak ise umudu taşırken aynı zamanda suçluluk sırtlanır. Ayrılan yolların çatlağını kapatmaya çalışırken içine düşüp karanlıkta kalmamak için fedakarlık yapması gerekir. 

Giden olmak da zor, kalan olmak da. Mesele bir ayrılığın içinde taşıdığı geçmişi kırmadan, incitmeden o köşede bırakıp yolların farklılaştığını kabul ederek adımları atmak. Her ayrılığın tadı olduğu gibi her yeni günün de bir kokusu vardır. Parlak ve çiçeksi.

Derya Ballı

Birileri size gelip başkaları hakkında duygu sömürüsü yapıyorsa, bu kuram değişmez; sizinle ilgili de başkalarına yapıyordur aynı şeyi.

İnsanlar değişmez, bazı davranışları kişiliğidir artık. Duygu sömürüsü yapmak da kişiliklerinin bir parçasıdır. Çok defa gördüğünde anlıyor insan bunu.

Herkese aynı şekilde duygu sömürüsü yapıldığını ve ağlandığını görünce de gerçeği anlıyor insan. İnsanların huyu böyle.

Size gelir başkasını anlatır, başkasına gider sizi anlatır. Aslında çok da şaşılacak bir durum değil, bir insanı tanıyınca taşlar yerine oturuyor ve bir yerden sonra inanmıyorsunuz timsah gözyaşlarına.

İnsanlar göründüğü gibi değiller, bu daha da netleşiyor yaşanılanlardan sonra. Siz de artık eşit derecede uzaklaşıyorsunuz herkesten, gerçek yüzleri görünce. Özellikle de hakkınızda yanlış düşünülünce.  

Uzaklaşmak daha sağlıklı geliyor her zaman, gerçek yüzünü görüp kabullenemediğinizde çünkü size göre değil; bilirsiniz.

Mesela siz karşınızdakine o kadar kin beslemediyseniz, o kadar art niyet aramadıysanız ve şüpheci değilseniz; sizinle ilgili bunların düşünülmüş olmasını kabullenemiyor insan. Kabullenemeyince de uzaklaşıyor. Sonuçta istemeye istemeye devam eden her ilişki yitirir samimiyetini.

İnsanların aslında gerçek hallerinin size olan tavırları olduğunu anladığınız da bütün bakış açınız değişiyor, insanlara ve dünyaya karşı.

Artık şaşırıyorsunuz hiç kimseye, biliyorsunuz ki: Hep aynı terane... 

Bugün uzun uzun düşündüm.

Hayatımın tam olarak neresindeyim?

Ne başladığım yerdeyim ne de gitmek istediğim yerde.

Bazı hayallerim için hala çabalıyorum. Bazıları ise düşündüğüm kadar hızlı gerçekleşmiyor.

Bazen çevreme bakıyorum.

Birileri yeni bir hayata başlıyor, birileri hayallerine kavuşuyor, birileri yolunu bulmuş gibi görünüyor.

Sonra dönüp kendime bakıyorum.

Ben hâlâ yoldayım.

Eskiden bunun eksiklik olduğunu düşünürdüm.

Şimdi ise hayatın büyük bir kısmının aslında "yolda olmak" olduğunu fark ediyorum.

Belki de kimse her şeyi çözmüş değildir.

Belki de hepimiz biraz kayboluyor, biraz öğreniyor ve biraz da büyüyoruz.

Çünkü hayat sadece ulaştığımız yerlerden ibaret değil.

Bazen bizi değiştiren şey, tam olarak varmak istediğimiz yerde olmadığımız dönemler oluyor.

Bu gece kendime şunu hatırlatıyorum:

Yolumu henüz tamamen bulamamış olmam, kaybolduğum anlamına gelmez.

Belki de hâlâ yolda olmak, düşündüğüm kadar kötü bir şey değildir.

Belki birilerinin de bunu duymaya ihtiyacı vardır. ..

“Yıldızların hırsızları mı var?” diye soruyor Madrigal o eşsiz, insanı rüyalara daldıran nahif şarkısında. İlk duyduğumuzda sanki karanlığın içinden uzanan bir el, en parlak umutlarımızı çalıyor gibi düşünüyoruz. Fakat tersten bakıp üstüne biraz da düşününce gökyüzünün şahane oyununa en güzel pencereden dahil olduğumuzu anlıyoruz. 

Bazı kayıplar sessiz olur, kalabalıkların içinde yaşanır ama kimse fark etmez, bugün öğrendiğim şey tam olarak buydu.

Onun öldüğünü bugün öğrendim, aslında bir ay önce hayata veda etmişti, bu haberin bana geç ulaşması içimde tuhaf bir boşluk değil, daha çok geç kalmış bir fark ediş hissi bıraktı, sanki bir kapı çoktan kapanmış ama ben hala aralıktan içeri bakıyormuşum gibi..

Oysa ben Ankara’daydım, babam ameliyat olmuştu ve o süreçte tüm dikkatim oradaydı, hastane koridorlarının ağır sessizliği, bekleme salonlarında birbirine karışan endişeli bakışlar, gecenin uzayıp gitmesi ve insanın içine çöken o belirsizlik arasında günler geçiyordu.

Onu uzun zamandır görmemiştim, aramızda uzaklık vardı ama içimde kopmamış bir bağ kalmıştı, son iki gündür birden aklıma düşüyordu, neden aramıyor diye düşünüyordum, hastalığı mı var acaba diye içimden geçiriyordum, bir şeylerin ters gittiğini hissediyordum ama adını koyamıyordum.

Yüzünde her zaman sakin ama derin bir ifade taşıyan, konuşurken insanı dinleten, varlığıyla bağırmadan da hissedilen bir insandı, yardım etmeyi bir görev gibi değil, bir yaşam biçimi gibi yaşardı.

Hastanede çalışıyordu, insanların acısını görmüş ama buna rağmen kalbi sertleşmemişti, tam tersine daha da yumuşamıştı, çünkü o iyiliğin insanı tüketmediğini çoğalttığını bilenlerdendi.

Bir vakıfta gönüllü olarak görev almıştı, orada sadece yardım eden biri değil, aynı zamanda insanlara umut taşıyan biriydi, sessizce yapılan iyiliklerin görünmeyen tarafında duran bir insandı.

Organ bağışı derneğinde başkanlık yapmıştı, birçok insana hayat olmuş, birçok ailenin yeniden nefes almasına vesile olmuştu, kendi hayatını hep sade ama çok anlamlı yaşamıştı.

Böbrek nakilliydi, buna rağmen hayata küsmemişti, aksine yaşamı daha derin bir şükranla yaşayanlardan biriydi, acıyı tanıdığı için başkalarının acısına daha yakındı.

En son onu gördüğüm günü hatırlıyorum, sıradan gibi görünen ama içinde aslında çok şey taşıyan bir gündü, birlikte yemek yemiştik, çay içmiş, kahve söylemiş, uzun uzun sohbet etmiştik, hayattan ve insanlardan konuşmuştuk.

O gün onun sesi hala kulağımda, sakindi ama güçlüydü, sanki hiçbir şey bitmeyecekmiş gibi konuşmuştuk.

Bugün öğrendim ki o an aslında benim son hatıram olmuş.

Ve şimdi geriye dönüp baktığımda anlıyorum, bazı insanlar yaşarken bile bir iz bırakıyor ama biz o izin değerini çoğu zaman geç kalınca fark ediyoruz.

İnsan bazen en çok en çok iyilik yapanları ihmal ediyor, en çok verenlerin aslında en sessiz şekilde yorulduğunu göremiyor.

Onun bir annesi vardı, şimdi geride kalan tek kişi o anne, bir evin içinde yankılanan sessizlik, açılmayan telefonlar ve cevapsız kalan mesajlar..

İyilik yapan insanlar unutulmamalıdır.

Oysa insan yaşarken görülmek ister, sadece başarılarıyla değil kalbiyle de hatırlanmak ister.

Belki de en büyük vefa, insanlar gittikten sonra değil yanımızdayken onları fark edebilmektir.

Bir mesaj, kısa bir arama, küçük bir nasılsın bile bazen bir hayatın yükünü hafifletir.

Ve bazı insanlar gider ama geriye sadece acı değil öğrettikleri iyilik kalır.

Fikriye Kaya 

Herkesin hayatında böyle bir gece vardır sanırım. Bir şeylerin değiştiği, eskisi gibi devam etmediği, sabah olduğunda aynı insan olarak uyanmadığı bir gece... Dışarıdan bakıldığında sıradan görünür belki. Şehir yine uyur, sokak lambaları yine yanar, saatler her zamanki gibi ilerler. Ama insan bilir. İçinde bir şeylerin yer değiştirdiğini hisseder.

Ben artık o geceyi bütün ayrıntılarıyla hatırlamıyorum. Hangi cümlelerin kurulduğunu, hangi şarkının çaldığını ya da saatin kaç olduğunu bilmiyorum. Çünkü zaman, detayları silip götürüyor. Ama hissettirdiklerini hâlâ taşıyorum. İnsan bazen bir anıyı değil, o anının içinde bıraktığı duyguyu hatırlıyor.

Belki de bu yüzden bazı geceler yıllar sonra bile karşımıza çıkabiliyor. Eski bir fotoğrafta, tanıdık bir kokuda ya da hiç beklemediğimiz bir şarkının arasında... Bir anda geçmişten bir kapı aralanıyor ve gözlerimiz bizi çoktan geride bıraktığımızı sandığımız bir ana götürüyor.

O zaman anlıyoruz ki bazı geceler aslında hiç bitmiyor. Sadece sessizleşiyor. Ve biz onları unutmayı değil, onlarla yaşamayı öğreniyoruz. Çünkü hafıza zamanla eksilir belki ama gözler bazı şeyleri kalpten daha uzun süre saklar.

Doğduğumuz günden itibaren adını bilmediğimiz bir oyunun parçası haline geliriz. Genelde kendimizi en önde rüzgârı göğüslemeye razı, feda edilmeye hazır pozisyonda buluruz. Gözden çıkarılan insanlar vardır. Kenara itilen, adı anılmayan, yokluğu fark edilmeyen insanlar. Onlar hiçbir zaman bir hikâyenin kahramanı veya başrolü olmaz. Çünkü kimse onların hikayesini okumaya tenezzül etmez. Sanırım o insanlar biz oluyoruz. Tıpkı bir piyon gibi. Kim piyon olmak ister, değil mi? 

Bir zamanlar gençlere sorulan en güzel sorulardan biri şuydu:

"İleride ne olmak istiyorsun?"

Kimi öğretmen olmak isterdi, kimi doktor, kimi mühendis... Hayaller vardı, umutlar vardı. Gelecek, bilinmez olsa da heyecan verirdi.

Bugün ise birçok gencin aklında bambaşka sorular dolaşıyor.

"İş bulabilecek miyim?"

"Kendi ayaklarımın üzerinde durabilecek miyim?"

"Bir ev sahibi olabilecek miyim?"

"Yarınım bugünden daha iyi olacak mı?"

Hayallerin yerini kaygılar almaya başladı. Gençler artık sadece başarılı olmaya çalışmıyor, aynı zamanda belirsizliklerle de mücadele ediyor. Eğitim hayatı uzuyor, rekabet artıyor, beklentiler yükseliyor. Herkes gençlerden daha çok çalışmasını, daha çok üretmesini, daha çok başarmasını bekliyor. Fakat çoğu zaman onların omuzlarındaki yükü gören pek olmuyor.

Bir diploma almak artık tek başına yeterli görünmüyor. Bir yabancı dil öğrenmek, kurslara katılmak, sertifikalar toplamak, kendini sürekli geliştirmek gerekiyor. Buna rağmen birçok genç geleceğinden emin hissedemiyor.

Belki de en üzücü olan, gençlerin hayal kurmaya korkar hâle gelmesi.

Eskiden insanlar geleceği konuşurken heyecanlanırdı. Şimdi birçok genç geleceği düşündüğünde endişeleniyor.

Bu kaygı sadece iş hayatıyla da sınırlı değil.

Bir yuva kurmak, evlenmek, çocuk sahibi olmak gibi bir zamanlar hayatın doğal akışı olarak görülen konular bile artık gençlerin zihninde büyük soru işaretleri oluşturuyor.

Bir arkadaşımın söylediği şu cümle uzun süre aklımdan çıkmadı:

"Ben böyle bir dünyaya çocuk getirmek istemiyorum."

Bu cümle ilk duyulduğunda karamsar gelebilir. Oysa biraz düşündüğümüzde, altında büyük bir korku ve sorumluluk duygusu olduğunu görüyoruz.

Çünkü birçok genç, dünyaya getireceği çocuğa nasıl bir gelecek sunacağını düşünüyor. Güvenli bir yaşam sağlayabilecek mi? İyi bir eğitim verebilecek mi? Onu umut dolu bir geleceğe hazırlayabilecek mi?

Bu soruların cevabını bulamayanlar, çocuk sahibi olmayı istemeyebiliyor.

Kimileri evliliği erteliyor, kimileri hiç düşünmüyor. Bunun nedeni çoğu zaman sevgisizlik değil. Aksine, sorumluluklarının farkında olmaları.

Elbette her dönem kendi zorluklarını yaşamıştır. Ancak bugünün gençliği, teknolojinin hızına, ekonomik belirsizliklere, sosyal baskılara ve sürekli değişen yaşam koşullarına aynı anda uyum sağlamaya çalışıyor.

Belki de gençlerin en çok ihtiyaç duyduğu şey, sürekli eleştirilmek değil; anlaşılmak.

Onlara tembel olduklarını söylemek yerine ne hissettiklerini dinlemek...

Hayal kurmadıklarını söylemek yerine neden korktuklarını anlamaya çalışmak...

Çünkü her genç, içinde güzel bir gelecek kurma isteğiyle büyür.

Bazen o isteğin üzerini örten şey isteksizlik değil, kaygıdır.

Ve unutmayalım ki geleceğe umutla bakamayan bir gençlik, yalnızca kendi yarınını değil, toplumun yarınını da kaybetmeye başlar.

Gençlerin ihtiyacı olan şey sadece iş, para veya diploma değildir.

Onların en çok ihtiyaç duyduğu şey, yarına dair umutlarını koruyabilmeleridir.

Bazen En Büyük Kalabalık, İnsanın Kendi İçidir..

İnsan en çok dışarıdaki seslerde değil, kendi içindeki düşüncelerde yorulur. Dış dünya sustuğunda bile zihin konuşmaya devam eder. Bitmemiş cümleler, ertelenmiş kararlar, yarım kalmış hayaller ve içine gömülmüş duygular aynı anda konuşmaya başlar. İşte o an, insanın içi en büyük kalabalığa dönüşür.

Bu kalabalık bazen geçmişten gelir. Söylenemeyen sözler, keşke denilen anlar, geri alınamayan hatalar… Bazen gelecekten gelir. Olur mu, olmaz mı diye kurulan senaryolar, kaygılar, belirsizlikler… Ve bazen sadece bugünün ağırlığıdır, insanın omzuna sessizce oturan, kimseye anlatamadığı yorgunluk.

Dışarıdan bakıldığında her şey normal görünür. İnsan işine gider, güler, konuşur, hayatına devam eder. Ama içerde başka bir hayat vardır. Kimsenin bilmediği, kimsenin girmediği bir alan… Orada insan kendiyle sürekli bir mücadele halindedir.

En zor olan şey ise bu kalabalıktan kaçmak değildir. Çünkü insan nereye giderse gitsin, kendini de beraberinde götürür. Asıl mesele, o kalabalığı susturmaya çalışmak değil, onun ne söylediğini anlamaya cesaret etmektir.

Çünkü her düşüncenin, her duygunun bir sebebi vardır. Bastırılan her şey bir gün daha güçlü bir şekilde geri döner. O yüzden insan, kendi iç sesini yok saymak yerine onu dinlemeyi öğrenmelidir. Bu kolay değildir ama mümkündür.

Zamanla insan şunu fark eder. İçindeki kalabalık aslında bir düşman değil, bir aynadır. Korkularını, sevgilerini, eksiklerini ve güçlü yanlarını gösterir. Kaçtıkça büyüyen, anladıkça sakinleşen bir aynadır bu.

Ve insan o aynaya bakmaktan korkmadığında değişim başlar. Gürültü tamamen bitmez ama anlam kazanır. Dağınık düşünceler yavaş yavaş yerini bulur. Kalabalık azalmaz belki ama insan artık onun içinde kaybolmaz.

Sonunda insan şunu öğrenir.

Kendi içindeki kalabalığı tanımak, kendine doğru atılmış en gerçek adımdır. Ve insan, en çok kendi içini anladığında gerçekten huzura yaklaşır.

Fikriye Kaya 

Ev, insanın kendini güvende hissettiği, huzur bulduğu yer olmalıdır. Dışarıdaki hayatın yorgunluğunu kapının dışında bırakıp rahatlayabildiği, kendisi olabildiği bir alan...

Ama bazen aynı evin içinde yaşarken bile insan kendine ait bir yer bulamaz.

Sabah başlayan koşturmaca geceye kadar sürer. Yapılması gereken işler, karşılanması gereken beklentiler, bitmeyen sorumluluklar derken günün nasıl geçtiği anlaşılmaz. Fakat insanı yoran yalnızca yapılan işler değildir.

Asıl yorgunluk, sürekli birilerinin fikirlerine göre yaşamak zorunda kalmaktan gelir.

Nasıl davranacağınızın, ne yapacağınızın, nereye gideceğinizin, hatta bazen ne düşüneceğinizin bile sorgulandığı bir ortamda zamanla kendi sesinizi duymakta zorlanırsınız. Gün içinde eksik olmayan ziyaretler, hiç bitmeyen konuşmalar ve herkesin bir konuda söyleyecek sözü olması, insanın kendisiyle baş başa kalmasına fırsat bırakmaz.

Oysa her insanın biraz sessizliğe ihtiyacı vardır.

Kendini dinlemeye, düşüncelerini toparlamaya, sevdiği insanlarla kaliteli zaman geçirmeye...

Sürekli kalabalıkların içinde olmak, yalnız kalamamaktan daha yorucu olabilir. Çünkü insan bazen bir odada tek başına değil, onlarca kişinin arasında da yalnız hissedebilir.

Birlikte yaşamak, birbirinin hayatına yön vermek anlamına gelmez. Gerçek saygı; kişisel alanlara, tercihlere ve sınırlara gösterilen özenle ortaya çıkar.

Çünkü insan, kendisine nefes alma hakkı tanınan yerde huzur bulur.

Ve bazen en büyük yorgunluk, yapılan işlerden değil; kendin olabilmek için verdiğin görünmez mücadeleden kaynaklanır.

“Yorulsa da kalp incinse de ruh,

Her yara içinde saklar yeni bir umut. 

Bazen insan, hala taşıdığı yüklerin farkında olsa da yürümeye devam eder. Geçmişin alışkanlıkları, hatıraların ağırlığı ve kırgınlıkların sessiz fısıltısı, durmasını engeller. Bir gün her şeyin düzeleceğini umut eder, biraz daha sabrederse huzurun geleceğine inanır. Ama her bekleyiş iyileştirmez, bazıları yalnızca gecikmiş bir vedanın ağırlığını artırır.

Sürekli aynı yerden incinmek, güçlü olmak demek değildir. Kendini geri plana atmak, fedakarlığın en yüce hali sayılmaz. İçinde biriken huzursuzluğu görmezden gelerek ayakta kalmaya çalışmak, dayanıklılık değil, yavaş yavaş kendini kaybetmektir. Zamanla insan fark eder ki, dayanıklılık sadece zor olanı taşımak değil, kendine zarar veren her şeyi fark edip onu bırakabilmektir.

Her şeyin onarılması gerekmez. Bazı yollar ayrılmak içindir, bazı cümleler tamamlanmadan bırakılmalıdır. Bazı kapılar, ardına kadar açık olsa bile artık geri dönmemen gereken yerlere açılır. Bazen, en doğru adım geri çekilmek ve kendine alan yaratmaktır. Bazen de sessizlik, en güçlü cevaptır, kelimeler bitse bile kararların gücü devam eder.

İnsanın sınırı, başkalarının beklentileriyle değil, kendi huzuruyla ölçülür. Kendini tüketen bağları taşımak zorunda değilsin. Bir noktada durup bakmalı ve kendine sormalısın.Bunu gerçekten sürdürmek istiyor muyum, yoksa vazgeçmeye cesaret edemediğim için mi devam ediyorum? Bu sorgu, sessiz ama en derin dönüşümlerin başlangıcıdır.

Kopacaksa bekleme, ipi sen kes..

Çünkü bazı bitişler yıkım getirmez, bazı vedalar kayıp değildir. Onlar, kendini hatırlama, nefes alma ve yeniden güçlenme fırsatıdır. Sessizce uzaklaşmak, sınır çizmek ve kendi değerine sahip çıkmak, en büyük cesarettir. Kendini seçtiğinde özgürleşirsin, huzur ve güç, tam da o anda başlar.

Unutma, vazgeçmek bir kayıp değil, yeniden doğmak için attığın ilk adımdır. İnceldiği yerden kopmak, cesaretini göstermek, sessiz ama güçlü bir seçimdir. Ve en önemlisi, kendine verdiğin değer, hiç kimsenin elinden alamayacağı bir hazinedir.

Fikriye Kaya 

Termometre eşittir, hayat değil. 

Kışın herkes mont giydiği için bu farklar biraz örtülür. Fakat yazın hepsi bir bir ortaya çıkmaya başlar. Birileri ofiste klima ayarını on beş dereceye çekebilmek için kumandayla uğraşırken birileri de teknesinin güvertesinde güneş kremi sürmektedir. Bir kesim sosyal medyada deniz fotoğraflarına bakarken, diğerleri denizin içinden yeni fotoğraflar paylaşmaktadır. Ve bu iki kesimin aynı ülkede yaşadığına dair elimizdeki en güçlü kanıt da birbirlerini sosyal medyada görebiliyor olmalarıdır…

Fakat yazın ilginç bir huyu vardır: Bütün bu eşitsizliklere rağmen insanı umutlandırmayı başarır. Normalde ocak ayında kimse durduk yere hayatını değiştirebileceğine inanmaz. Ocak ayı insana daha çok elektrik faturalarını ve eksik kalan hayallerini hatırlatır. Ama haziran öyle değildir. Haziran gelir gelmez insanın içine anlamsız bir iyimserlik dolar. Bir yerlerde Yalın şarkısı çalmaya başlar. Sanki bu yaz bir şey olacakmış gibi hissedilir. Yeni bir aşk olabilir. Yeni bir iş olabilir. Yıllardır ertelenen bir karar olabilir. İnsan bazen ne kadar mütevazı şeylerle mutlu olabildiğini yaz gelince hatırlar.

Kışın "Hayatım böyle mi geçecek?" diye düşünen kişi, yazın aynı maaşla aynı hayatı yaşamasına rağmen kendini bir anda yeni başlangıçlara daha yakın hisseder. Sanırım insan sıcak havada geleceğe daha kolay inanıyor.

Yazın en güzel yanı, insanlara hâlâ iyi şeylerin mümkün olduğunu hatırlatmasıdır. Akşam saat sekizde hava hâlâ aydınlıktır. İnsan eve dönmek istemez. Parkta oturanlar çoğalır. Sahiller dolar. Bir çay bahçesinde oturup hiçbir şey yapmadan geçirilen iki saat bile terapi etkisi yaratır. Psikologların yıllarca anlattığı bazı şeyleri bazen bir gün batımı beş dakikada anlatır.

Çocukların bisiklete binmesi, komşuların balkonlarda biraz daha uzun oturması, sahilde çekirdek çitleyen kalabalıklar, karpuzun ilk dilimi, akşam esen hafif rüzgâr, yıllardır görüşmediğiniz biriyle tesadüfen karşılaşmanız… Bunların hiçbiri dünyayı değiştirmez. Ekonomik kriz bitmez. Trafik azalmaz. Haber bültenleri bir anda güzelleşmez. Hayatın bütün problemleri yerli yerinde durmaya devam eder. Ama insan bazen sorunların ortadan kalkmasına değil, onlara rağmen nefes alabileceğini hatırlamaya ihtiyaç duyar.

Belki de yaz mevsiminin bize verdiği en büyük şey budur: Bir süreliğine daha hafif hissetmek. Modern dünyanın bütün kişisel gelişim uzmanları insanlara mutluluğun sırrını anlatmaya çalışırken, bir yaz akşamı sahilde çekirdek yiyen insanlar sessizce konuyu çözmüş olabilir… 

Ve insan fark eder ki bütün yaz boyunca aslında denizi, güneşi ya da tatili değil… Hayatın hâlâ güzel sürprizler yapabileceği ihtimalini sevmiştir.

Sanırım yaz mevsiminin asıl sıcaklığı da buradan geliyor. Hava değil. Güzel şeylerin olma ihtimali ısıtıyor bizi. 

Hayat bazen bir noktada durur ve bize sessizce fısıldar, Bu saatten sonra, geçmişe dair ne varsa, artık değiştirilemez.Ne kadar pişmanlık, ne kadar keşke eklesen de, o an artık yaşanmış, tamamlanmış ve geride kalmıştır. İnsan, kayıplarının ve eksik kalan hikayelerinin ağırlığını taşırken, aslında hayatın en kıymetli dersini öğrenir. Kabullenmek, güçtür, geçmişin yükünü bırakmak, özgürlüktür.

Geçmişin olmamışlıkları, hataları ve yarım kalan şeyleri düşündükçe içimizde bir boşluk hissi oluşur. Ama her boşluk, doğru bakarsak, yeni bir başlangıcın habercisidir. Eksik kalan şeyler, bize kendimizi keşfetme fırsatı verir; neyi kaybettiğimizi görmek, neyi değiştirebileceğimizi anlamak için bir aynadır. Asıl önemli olan, bu farkındalığı geleceğe taşıyabilmektir.

Hayat, sürekli hatırlatır ki, kontrol edemediğimiz şeyler için kendimizi yormak boşunadır. Artık olamayan, olmamış olan şeyler, bize sadece bir ders verir.Her şeyin bir zamanı vardır. Kaçırdıklarımızın acısı, doğru zaman geldiğinde yerine konacak fırsatların kıymetini bilmemizi sağlar. Bu saatten sonra, geçmişin ağırlığı altında ezilmek yerine, geleceğe dair bilinçli seçimler yapmayı öğreniriz.

Büyümek, hatalarımızdan kaçmak değil, onlarla yüzleşmek, ders çıkarmak ve aynı hataları tekrarlamamak demektir. Geçmişi olduğu gibi kabul etmek, insanın kendi değerini ve gücünü fark etmesini sağlar. Kendimize gösterdiğimiz şefkat, hayatın zorluklarına karşı dayanıklılığımızı artırır. Her kayıp, her olmamışlık, sonunda bizi daha olgun, daha farkında ve daha güçlü bir versiyonumuza taşır.

Bu Saatten Sonra demek, sadece bitişleri değil, yeni başlangıçları da işaret eder. Artık geçmişin eksik parçaları için üzülmek yerine, elindekilerin kıymetini bilmek, hayatı kucaklamak ve kendine inanmak zamanıdır. Çünkü gerçek değişim, geçmişin yükünü bırakıp, bugünün sorumluluğunu aldığında başlar. Her adım, her seçim, her nefes, seni daha özgür ve daha güçlü kılar.

Ve unutma..

Geçmişin olmamışlıkları, sana sadece bir ders verir, ama bundan sonrasını sen şekillendirirsin. Kendine inan, hatalarını sev, eksiklerini kucakla ve hayatına kendi değerini koy. Çünkü en güzel dönüşüm, kendi içindeki gücü keşfettiğinde başlar.

Fikriye Kaya 

"Özlemek ve yorulmak.

Özledim, yoruldum..."

Kısa ama derin anlamlar ifade eder, zira bunları söyleten yaşanmışlıklar vardır.

Onu ilk kez özlediğimi, sevdiğimi ve onunla evlenmek istediğimi söylediğim Lolan Aile Çay Bahçesi'nden 2011 depremine kadar yüzüne, sözüne veya bir mesajına hasret kaldığım beş yıl içinde anlamıştım. Sadece özlemedim ki ilk görüşte kor bir ateş gibi bağrımı delen o bakışların sahibini... Beş yıl beş asır gibi geldi!

(Allah hiç kimseyi sevdiklerinden ayırmasın ve onlarla imtihan etmesin!)

Ta ki depremde merak edip ona ulaşmak için sağdan soldan rica minnet yeni telefon numarasına ulaşıp yaşayıp yaşamadığını öğrenmek için gönderdiğim ve iyi olduğunu öğrenmenin adeta cansız bedenime ruhumun tekrar iade edilmiş gibi hissettiğim ilk mesajıma cevap gelene kadar!

Hani derler ya: "Özlemek de aşktandır" diye. Ben kör kütük aşıktım ve en kötüsünün ise alışmak olduğunu bu uzun sureli ayrılıktan öğrenmiştim.

Onun için bana "Sevmek mi daha zor alışmak mı diye sorsanız -ki soruyorlar- ben tereddüt etmeden 'alışmak' derim. Belki de yıllar sonra ayrıldığımızdan beri dinmek bilmeyen acımın, kederimin sebebi deliler gibi sevmek değil, sanki hiç yanımdan ayrılmayacak gibi sesine, yüzüne, ellerimden telefon düşmeden gelecek bir gönül okşayıcı mesajına alışmış olmamdı.

5 yıl tanışma süresi ve 9 yıllık bir evlilikten sonra istesem de istemesem de hem kendi isteğiyle hem aile ve mahkemenin zoruyla ayrıldık birbirimizden, tamamen!

Mahkemeye başvurmadan önce aramızda geçen diyaloglar peşi sıra geliyordu ancak hiçbiri şu sözcüğün anlattıklarını anlatamazdı : "Yoruldum!"

Evet yorulmuştu, yorulmuştuk!

Çünkü kader hiç ummadığımız bir anda aşılması imkânsız olmasa da hayatımızı zehir-zemberek edecek zorluklarla imtihan ediyordu ve ikimizi de sabrın artık sona geldiği bir noktaya getirmişti. Ben: "Yapma, etme, kıyma sevdamıza, kıyma aşkımıza, biz severek evlendik bizi sonsuz bir karanlığa mahkûm etme diye neredeyse ayağına kapanacak noktaya gelmiştim ancak kader onu da yıllarca acılarını sinemde taşıdığım diğer kayıplara eklemişti tüm çırpınışlarıma rağmen.

"Aziz, ben yoruldum. Bu sıradan bir iş değildi ki tutup da şu köşeye çekil, sandalyeni çek otur dinlen, sonra devam edersin, denilebilecek kadar basit bir durum hiç değildi.

Ben yoruldum: Artık dayanamam. Sana bir şans daha veremem. Biz aynı evde, aynı sofra başında oturamayız. Ne sen ne de ben bir daha el ele tutuşamayız, göz göze bakamayız. Bugünden sonra sen sensin, ben benim, artık biz diye bir şey söz konusu değil!

Bir birimize: "Seni seviyorum. Herşeyimsin. Sevgimiz dün, bugün, yarın... Seni kördüğüm gibi seviyorum diyemeyeceğiz. Sen ayrı bir diyarda ben başka bir diyarda olacağız...

Bu ayrılığın ve sözün ağırlığını satırlara dökmüştüm bile:

"Ellerin başka ellerde, gözlerin başka gözlerde,

Gönlünde başka biri, omuzunda elin biri,

Bitti diyorsun, bitirmek kolay mı?

Unut diyorsun, unutmak kolay mı?

Onca yılı, onca anıyı çöpe at diyorsun,

Atmak kolay mı?

Resimlerimi yak diyorsun,

Yakmak kolay mı?

Unut diyorsun ya,

Unutmak kolay mı?"

Evet iki yorgun beden ve kalp öyle bir ayrıldı ki geriye ne bir albüm kaldı ne bir ses ne de bir mesaj. Ben o sözü duyuncaya kadar sabırla, aşkla, azimle mücâdele etmeye devam ediyordum, ancak o can alıcı söz bir kurşun gibi yuvasından çıkmış göğsüme saplanmıştı.

O günden sonra ben de yoruldum!

Yıllarca tüm zorluklara rağmen hayatın tüm yükünü omuzlamayı başarmış, belli bir yol katetmiştim...

Ancak herşeyimi kaybetmiş gibi en büyük kaybımı yaşadıktan sonra ne o eski ben kaldı ne sevgi ne yaşama sevinci ve hevesi...

Her şeye rağmen duyduğum o can alıcı sözün acısının aynısını başkası çekmesin diye ayakta durmaya mecâlim kalmasa da "Yoruldum!" demiyorum.

Bazı kelimeler kısa olsa da muhteva bakımından ağır anlamlar ifade eder, işte o kelimeleri anlamlı kalan yaşanmışlıklarla irtibatlı olmasıdır.

~Şiir Yürekli Roman Yazarı ✍🏻

Hayatta Bırakmam Deyip, Sözünü Tutan Tek Kişi Azrail'dir...

İnsan, en çok da kendisine verilen sözlere inanır. Yanındayım diyenlere, Gitmem diyenlere, Ne olursa olsun seni bırakmam"diye gözlerinin içine bakarak konuşanlara...

Oysa zaman geçtikçe anlarız ki insanların duyguları değişebilir. Bugün emin oldukları şeyden yarın vazgeçebilirler. Kalıcı sandığımız insanlar, hayatımızın bir dönemine ait misafirler olarak çıkabilir karşımıza. Kırgınlığımızın sebebi onların gitmesi değil, kalacaklarına dair kurduğumuz kesin cümlelere bütün kalbimizle inanmış olmamızdır.

Fakat bu fark ediş, insanı karamsarlığa değil, olgunluğa götürmelidir.

Çünkü kimsenin sözü üzerine hayat inşa edemeyiz. Bizi ayakta tutacak olan, başkalarının vaatleri değil, kendi duruşumuzdur. Kendimize verdiğimiz sözlerdir. Dürüstlüğümüz, vicdanımız, mücadele gücümüz ve yeniden başlayabilme cesaretimizdir.

İnsanlar değişebilir. Sevgiler azalabilir. Dostluklar bitebilir. Beklentiler hayal kırıklığına dönüşebilir. Ama bütün bunların ortasında insanın kaybetmemesi gereken tek şey, kendine olan sadakatidir.

Belki de büyümek, kimsenin sonsuza kadar kalacağının garantisi olmadığını kabul edip, buna rağmen kalbi kötülükle doldurmamayı başarabilmektir. Yıkılmadan sertleşmeden, incinmeden taşlaşmadan yoluna devam edebilmektir.

Çünkü hayat, bize kimin gittiğini değil, gidenlerden sonra nasıl biri olarak kaldığımızı sorar.

Ve günün sonunda anlarsın ki, asıl mesele kimsenin seni bırakmaması değil, herkes gitse bile kendini yarı yolda bırakmamayı öğrenmektir.

İşte gerçek güç de tam olarak burada başlar.

Fikriye Kaya

İnsan, hayatı boyunca anlaşılmak ister. Duygularını, kırgınlıklarını, beklentilerini anlatır. Bazen saatlerce konuşur, bazen tek bir cümleyle kendini ifade etmeye çalışır. Ama her söz karşılığını bulmaz. Her duygu anlaşılmaz. Her çaba değer görmez.

İşte tam da o noktada değişim başlar.

Önceleri kendini açıklamaya çalışan insan, zamanla enerjisinin ne kadar kıymetli olduğunu fark eder. Herkesin onu anlamasını beklemek yerine, kendi iç huzurunu korumayı öğrenir. Çünkü bazı insanlar seni dinlemez, sadece konuşma sırasının kendilerine gelmesini bekler.

Oysa gelişim, başkalarının seni onaylamasıyla değil, kendini tanımanla başlar. Sürekli kendini ispat etmeye çalıştığında yorulursun. Sürekli anlaşılmayı beklediğinde hayal kırıklığı yaşarsın. Ama kendi değerini fark ettiğinde, artık kimsenin alkışına ihtiyaç duymazsın.

Sessizce uzaklaştığın insanlar olur. Sessizce vazgeçtiğin hayaller olur. Sessizce kapattığın defterler olur. Ve bir gün dönüp baktığında anlarsın ki, seni güçlendiren şey yaşadığın acılar değil, o acıların içinden çıkarken kazandığın farkındalıktır.

Çünkü hayatın en büyük dönüm noktaları gürültüyle değil, sessizlikle yaşanır.

Ve unutma, seni gerçekten değiştiren şey, duyuramadığın sözler değil, artık anlatma ihtiyacı bile hissetmediğin noktaya gelmiş olmandır.

Fikriye Kaya 

Belki de bir kalbe dokunmanın ilk şartı budur:
Karşındaki insanı değiştirmeye çalışmamak.
Çünkü sevgi çoğu zaman düzeltmeye çalıştığında değil, kabul ettiğinde büyür.
Bir insanı olduğu gibi görebilmek...
Kusurlarını da sevebilmek...
Kırılmış yerlerine zarar vermemek...
İşte gerçek dokunuş biraz da budur.
Günümüzde insanlar sevgiyi göstermeye çok zaman ayırıyor.
Ama hissettirmeye daha az...
Oysa bazen tek bir içten cümle, yüzlerce gösterişli sözden daha değerlidir.
Bazen sessizce dinlemek, uzun konuşmalardan daha çok iyileştirir.
Bazen de hiçbir şey yapmadan sadece yanında olmak yeter.
Çünkü bazı insanlar söylediklerimizi unutur.
Bazıları yaptıklarımızı da...
Ama onlara nasıl hissettirdiğimizi kolay kolay unutmazlar.
Belki de bu yüzden bir kalbe dokunmak, büyük şeyler yapmak değildir.
Bir insanın hayatına sevgiyle yaklaşmak...
Onun yükünü biraz hafifletmek...
Ve yanında kendisi olabileceği bir yer bırakmaktır.
Çünkü insan bu dünyada en çok anlaşıldığı, değer gördüğü
ve incinmekten korkmadığı kalpleri hatırlar.
Ve bir kalbe gerçekten dokunabilenler,
çoğu zaman en güzel sözleri söyleyenler değil;
en doğru zamanda yanında kalanlardır.

‎Zor ve zahmetli bir iş. Fakat kalbim seni ilk gördüğünde boyun eğdi aşkına...

Ben hiçbir zaman bunu romantik bir yerden değerlendirmedim. Açık konuşmak gerekirse görünürlük bir ihtiyaçtır. İnsanlar bunu kabul etmek istemiyor çünkü görünür olmayı doğrudan ego ile ilişkilendiriyorlar. Halbuki mesele çoğu zaman ego değil, etki alanını büyütme meselesidir. Eğer yıllardır toplumsal konular hakkında yazıyorsanız, insanlara bir şey anlatmaya çalışıyorsanız ve gerçekten bir karşılık oluşturduysanız elbette daha fazla insana ulaşmak istersiniz. Bunun utanılacak hiçbir tarafı yok.

Bugün bana yöneltilen eleştirilerin çoğunda şunu görüyorum: İnsanlar sanki hiçbir yere başvurmadan, hiçbir adım atmadan, tamamen tesadüfen görünür olmuş insan hikâyeleri duymak istiyor. Ama gerçek dünyada işler böyle ilerlemiyor. Akademisyenler başvuruyor, gazeteciler başvuruyor, sanatçılar başvuruyor, yazarlar dosya gönderiyor, insanlar projelerini sunuyor. Çünkü emek veren herkes yaptığı işin daha geniş alanlara ulaşmasını ister. Bu kadar basit.

Ben ödülü hayatımın merkezi gibi sunmadım. Çünkü benim meselem ödülün kendisi değildi. Benim meselem yıllardır kurduğum düşünce dünyasının daha görünür hale gelmesiydi. Eğer bir platform buna katkı sağlayacaksa neden değerlendirmeyeyim? İnsanların bazı şeyleri ahlaki üstünlük yarışına çevirmesini samimi bulmuyorum. Çünkü aynı insanlar fırsat kendi önlerine geldiğinde sessiz kalmıyor.

Bir başka mesele daha var: İnsanlar başarıyı yalnızca “çağrılmak” üzerinden ölçüyor. Sanki bir yere kendin başvurunca bütün emeğin değersizleşiyor. Böyle bir mantık olabilir mi? Eğer ortada gerçek bir üretim, yıllarca süren bir emek ve toplumsal karşılığı olan bir yazı dünyası varsa, bir insanın kendi emeğini daha görünür hale getirmek istemesi neden küçümsensin? Bu ülkede insanlar çoğu zaman başarının kendisine değil, görünür hale gelmesine tepki gösteriyor.

Ben şunu çok net biliyorum: Eğer yıllardır hiçbir şey üretmemiş biri olsaydım, bugün bu eleştirilerin altında ezilirdim. Ama ben ne yaptığımı biliyorum. Yıllardır ortadayım. Yazılarım ortada, düşüncelerim ortada, savunduğum meseleler ortada. İnsanlar bazen bir insanı tek bir olay üzerinden yargılamayı seviyor çünkü bütün hikâyeye bakmak daha zor geliyor.

Ayrıca kimsenin konuşmadığı başka bir gerçek daha var: Bu çağda görünmez kalmak çoğu zaman silinmek demek. İnsanlar bunu kabul etmese de sistem böyle işliyor. Eğer kendinizi geri çekerseniz, zamanla söyledikleriniz de yok oluyor. Bu yüzden ben hiçbir zaman kendi emeğimi görünmez bırakmayı seçmedim. Çünkü yıllarca verdiğim emeğin sessizce kaybolup gitmesini istemedim. Bunun adı kibir ya da şov değil. Bunun adı, kendi ürettiğine sahip çıkmaktır.

İnsan en çok değer verdiği yerden sınanıyor. Bazen bir evlatla, bazen bir dostla, bazen de uğruna emek verdiği hayalleriyle... Kalbini verdiği, emek harcadığı, korumaya çalıştığı ne varsa, gün geliyor onunla imtihan oluyor.

Çünkü bağ kurmak sadece sevmek değildir. Bağ kurmak, umut etmek, güvenmek, beklemek ve bazen de vazgeçememektir. İnsan birine alıştığında onun yokluğunu düşünmek istemez. Bir hayale inandığında yarım kalacağını aklına getirmez. Bir dosta güvendiğinde sırtını döneceğini hesap etmez. Ama hayat çoğu zaman tam da en güvendiğimiz yerden çıkar karşımıza.

Kimi zaman yıllarını verdiğin insanlar sessizce uzaklaşır. Kimi zaman üzerine titrediğin emekler bir anda dağılır. Kimi zaman da en çok sahip çıkmaya çalıştığın şeyler ellerinin arasından kayıp gider. İşte o anlarda insan sadece kaybettiğiyle değil, kendi içindeki kırgınlıklarla da yüzleşir.

Fakat zamanla anlar ki sınanmak, cezalandırılmak değildir. Bazen sınanmak, neye ne kadar bağlandığını, neyi gerçekten sevdiğini ve kayıplar karşısında ne kadar güçlü durabildiğini göstermenin başka bir yoludur. Çünkü insan, bağ kurduğu şeyleri kaybetse bile onların kendisinde bıraktığı izleri kaybetmez.

Belki de hayatın en büyük gerçeği budur. Her şey değişebilir, herkes gidebilir, bütün şartlar bir anda farklılaşabilir. Ama yaşanmış sevgiler, verilen emekler ve kalpten gelen duygular insanın ruhunda yaşamaya devam eder.

Bu yüzden insan bağ kurmaktan korkmamalıdır. Çünkü acı ihtimali yüzünden sevgiden vazgeçmek, karanlıktan korkup güneşi beklememeye benzer. Önemli olan hiçbir şey kaybetmemek değil, kayıplara rağmen kalbini iyiliğe, sevgiye ve umuda kapatmamak.

Çünkü insan, bağ kurduğu her şeyden sınanır. Kimi zaman bir insanla, kimi zaman bir özlemle, kimi zaman da gerçekleşmesini beklediği bir umutla... Ve sonunda anlar ki, kaybettikleri onu yıkmak için değil, gerçekte kim olduğunu göstermek için çıkmıştır karşısına. Bazı vedalar insanı eksiltmez, aksine, kendine dönüşünün ilk adımı olur.

Bağ kurduğu her şeyden sınanıyor insan... Ve en ağır sınavlar, vazgeçemediği şeylerden geliyor. Çünkü hayat, insanın neyi sevdiğini değil, onsuz da ayakta kalıp kalamayacağını soruyor.

Fikriye Kaya

Bu soru, bir kalbin en derin yerinden yükselen, hem sabrı hem özlemi hem de inancı aynı anda taşıyan bir fısıltıdır. Bazen insan, beklediğinin adını bile anamaz; sadece yüreğiyle sorar, Rabbine bırakır. Çünkü bilir ki vuslat, insanın kendi gücüyle değil, kaderin en ince ilmikleriyle dokunan bir vakittir.

Vuslat…

Kimi zaman bir insanadır, kimi zaman bir huzur hâline.

Kimi zaman bir kavuşmaya, kimi zaman içindeki kırıkların şifa bulduğu ana.

Ama hepsinin sahibi birdir: Rabbim…

Belki de vuslat; sandığımız gibi bir kapının açılması, bir elin tutulması, bir sözün söylenmesi değildir.

Kimi zaman vuslat; kalbimize çöken bir sükûnettir.

“Tamam… Artık oldu.” dedirten o görünmez dokunuştur.

Rabbim, vuslat ne zaman?

Bu soru aslında şunu da fısıldar:

“Ben hazırım. Gönlüm hazır. Yollarım temiz. Sadece Senin zamanını bekliyorum.”

Her kulun vuslat saati ayrıdır.

Kiminki sabrın sonunda gelir, kiminki dua yanaklara süzüldüğünde.

Kiminki bir kapı kapanırken, diğeri ansızın açıldığında…

Belki de vuslat dediğimiz şey; yıllarca sabredip, sonra bir anda hikmetin tecellisini izlemektir.

Bazen geceler çok uzun gelir, dualarımız sessizlikte kayboluyor sanırız.

Oysa Allah’ın takdiri ne gecikir, ne de erken gelir.

Her şey vaktinde, her şey yerinde tecelli eder.

Sen sor: “Rabbim vuslat ne zaman?”

O da kalbine şöyle fısıldasın:

“Vakti gelince… Hem de en güzel hâliyle.”

Bu yüzden beklemek bir yük değil, bir teslimiyettir.

Özlemek bir yara değil, vuslatın işaretidir.

Dua etmek bir rica değil, bir anahtardır.

Ve unutma:

Her vuslat, önce kulun içinde başlar.

Rabbim, gönlünü vuslata hazırlamaya başladığı gün, aslında kavuşma çoktan yola çıkmıştır.

Şimdi Sen Söyle, Ben Şehrin Neresine Sığayım...

Bazı günler vardır, takvimde sıradan bir tarih gibi görünür ama insanın içinde koca bir boşluk bırakır. Gün biter, akşam olur, ışıklar yanar, sokaklar kalabalıklaşır ama eksik olan bir şey vardır. Çünkü insan bazen bulunduğu yerde değil, olmak istediği yerde yaşar.

Bugün de öyle bir gündü. Saatler geçti, insanlar gelip geçti, şehir kendi telaşına devam etti. Ama aklım, adımlarımın ulaşamadığı bir yerde kaldı. Yanında olmak istediğim halde olamadığım, bir selamın bile kilometrelere takıldığı bir gün daha geride kaldı.

Garip olan şu ki, mesafeler yalnızca yollarla ölçülmüyor. Bazen aynı şehirde olup uzak düşüyor insan, bazen de binlerce kilometre öteden bir kalbin içinde yaşıyor. Özlemek, tam da böyle bir şey galiba. Ne tamamen gitmek ne de gerçekten kalabilmek...

Şehrin ışıkları geceyi aydınlatıyor belki ama bazı eksikliklerin karanlığına hiçbir ışık yetmiyor. İnsan bazen en kalabalık caddelerde bile kendini yalnız hissedebiliyor. Çünkü kalbin gitmek istediği yere beden ulaşamayınca, bulunduğun her yer biraz yabancı geliyor.

Yine de hayat öğretiyor, bazı insanlar yanımızda olmasa da içimizde yaşamaya devam ediyor. Bazı özlemler kavuşmakla değil, değer vermekle anlam kazanıyor. Ve bazı duygular vardır ki zaman geçse de eksilmiyor, sadece sessizleşiyor.

Bu gece de şehrin bir köşesinde, gökyüzüne bakıp aynı duayı edeceğim. Belki yollar uzundur, belki zaman uygun değildir ama gönülden kurulan bağlar mesafelerden güçlüdür.

Çünkü insanın gerçek yeri, ayaklarının bastığı şehir değil, kalbinin ait olduğu yerdir. Ve bazen bütün bir ömür, o yere ulaşmanın yolunu aramakla geçer...

Fikriye Kaya

Evin içinde bazı insanlar vardır; sessizce çalışır, eksikleri tamamlar, herkes rahat etsin diye kendi yorgunluğunu erteler. Sabah erkenden kalkar, gece en son o uyur. Birinin unuttuğunu hatırlar, birinin yetiştiremediğini tamamlar, birinin ihtiyacını o söylemeden fark eder. Ama ne gariptir ki en çok emek verenin emeği, çoğu zaman en az görülen olur.

Bir evin düzeni kendiliğinden oluşmaz. Toplanan eşyaların, hazırlanan yemeklerin, temizlenen köşelerin, çözülen sorunların arkasında görünmeyen bir çaba vardır. Fakat insanlar alışınca, yapılanlar görev gibi görünmeye başlar. Teşekkür edilmez, fark edilmez, hatta bazen eksik görülen küçücük bir şey için sitem edilir.

Oysa insanın ihtiyacı büyük ödüller değildir. Bazen içten söylenmiş bir “Teşekkür ederim” cümlesi, günlerce süren yorgunluğu hafifletebilir. Bazen samimi bir gülümseme, bütün kırgınlıkları unutturabilir. Çünkü insan yaptığı işlerin sayılmasını değil, değer verilmesini ister.

Sürekli başkalarının ihtiyaçlarını düşünmek, zamanla kişinin kendisini unutmasına neden olur. Herkese yetişmeye çalışırken kendi hayallerini, dinlenme ihtiyacını, hatta bazen mutluluğunu bile erteler. Sonra bir gün aynaya baktığında yorgun gözlerinin içinde aynı soruyu görür:

“Ben ne zaman kendime sıra vereceğim?”

Kimsenin görmediği emek de emektir. Kimsenin duymadığı yorgunluk da gerçektir. Her şeyi sessizce üstlenmek güçlü olmak demek değildir; bazen sadece yükün çok ağır olması demektir.

Belki de en çok ihtiyacımız olan şey, birbirimizi anlamaya çalışmaktır. Çünkü bazen bir insanın taşıdığı yükü hafifleten şey yardım etmekten önce onu fark etmektir.

Eğer evin içinde en çok koşan, en çok yorulan, en çok fedakârlık yapan kişiyseniz bilin ki verdiğiniz emek değersiz değildir. Görülmese de, söylenmese de, o emek bir hayatın düzenini ayakta tutuyordur. Ancak unutulmaması gereken bir şey vardır: Başkalarına ayırdığınız zaman kadar, kendinize de zaman ayırmaya hakkınız var. Çünkü yorulan bir kalbin de dinlenmeye, anlaşılmaya ve sevildiğini hissetmeye ihtiyacı vardır.

Aynadaki ben yalnızca yüzümü göstermiyor; çağın üzerime bıraktığı izleri de sessizce taşıyor. Her sabah karşısına geçtiğim o tanıdık yansıma, aslında günümüzün karmaşık gündeminin küçük bir özeti gibi duruyor. Dünyanın bir yanında savaşların gölgesi uzarken, diğer yanında insanlar birkaç saniyelik videolara sığdırılmış mutluluklar peşinde koşuyor. Aynadaki ben ise bütün bu gürültünün ortasında kendi sesini duymaya çalışan bir insan.

Bugünlerde herkes görünmeye çalışıyor fakat çok az kişi gerçekten görülüyor. Sosyal medya ekranlarında kusursuz hayatlar sergilenirken, aynadaki ben gözlerinin altında biriken yorgunluğu saklayamıyor. Çünkü gerçek hayat filtre kabul etmiyor. Haberlerde ekonomik kaygılar, çevre sorunları, adalet arayışları ve bitmek bilmeyen tartışmalar akarken, insan bazen kendi iç dünyasının sesini unutuyor.

Aynaya baktığımda yalnızca kendimi değil, yaşadığım zamanın insanını görüyorum. Endişeleriyle, umutlarıyla, kırgınlıklarıyla ve hâlâ vazgeçmeyen tarafıyla... Çünkü bütün olumsuzluklara rağmen insanlar sevmeye, üretmeye ve hayal kurmaya devam ediyor. Belki de aynadaki benin en kıymetli yanı bu: Dünyanın yükünü omuzlarında hissederken bile yarına dair küçük bir ışığı koruyabilmesi.

Sonunda anlıyorum ki aynadaki ben, sadece bana ait bir yansıma değil. O, çağın içinden geçen milyonlarca insanın ortak hikâyesinin sessiz bir parçası. Ve her yeni gün, aynanın karşısında duran o kişi, dünyanın bütün karmaşasına rağmen yeniden yaşamayı seçiyor.

Derya YAĞMUR 

Ey içimdeki sessiz yolcu,

Ne zamandır aynı bedende yaşıyoruz da birbirimize bu kadar yabancı kaldık? Aynı aynaya baktık, aynı yaraları taşıdık, aynı gecelerde uykusuz kaldık. Ama seninle gerçekten ne zaman konuştuk?

Bugün durup sana seslenmek istedim.

Çünkü insan bazen dünyayı anlamaya çalışırken kendini ihmal ediyor. Herkesin sesini duyuyor da kendi içindeki fısıltıyı duymuyor. Oysa en önemli konuşmalar kalabalık meydanlarda değil, insanın kendi ruhuyla baş başa kaldığı o sessiz odalarda gerçekleşiyor.

Dinle.

Kimse gelip seni tamamlamayacak. Çünkü sen yarım doğmadın.

Kimse gelip sana kim olduğunu söylemeyecek. Çünkü kimlik, bulunacak bir şey değil; inşa edilecek bir şeydir.

Ve kimse seni kurtarmayacak. Çünkü kurtuluş, dışarıdan gelen bir el değil; içeriden yükselen bir karardır.

Kendine şunu hatırlat:

Bir ağacın gökyüzüne yükselmesi için önce toprağın karanlığına kök salması gerekir.

Yaraların seni eksiltmedi. Onlar karakterinin el yazısı oldu.

Kaybettiklerin seni yoksullaştırmadı. Onlar sana neyin gerçekten değerli olduğunu öğretti.

Yanıldığın yollar ise boşa gitmedi. Çünkü bazen insan doğru yere ulaşmak için yanlış kapıları çalmak zorundadır.

Şunu da unutma:

Hayat bir yarış değildir. Kimse senden önce gitmedi. Kimse senden geri kalmadı. Herkes kendi zamanının içinde yürür.

Bir gülün açma vaktiyle bir çınarın büyüme vakti aynı değildir. Ama ikisi de eksik değildir.

Kendine karşı biraz daha merhametli ol. Dünyadaki en ağır yüklerden biri, insanın kendi omuzlarına koyduğu yüklerdir.Her hatanı bir mahkeme gibi yargılama. Her düşüşünü bir son gibi görme. Bazen düşmek, yeryüzünün sana öğrettiği en dürüst derstir.

Ve şimdi sana birkaç cümle bırakıyorum. Belki bir gün ihtiyaç duyarsın.

İnsan, kendine söylediği sözlerin toplamıdır.

Kalbini koru ama duvar örme.

Cesaret, korkunun yokluğu değil; ona rağmen yürümektir.

Ruhunu küçülten hiçbir başarı gerçek başarı değildir.

Kendini kaybetmekten korkma; bazen insan ancak kaybolunca kendi izlerini bulur.

En uzun yolculuklar bile bir iç hesaplaşmayla başlar.

Bazı kapılar açılmadığı için değil, artık sana ait olmadığı için kapanır.

Ve son olarak…

Ey kendim,

Bir gün bütün cevapları bulamasan da olur.

Bütün yaraları iyileştiremesen de olur.

Bütün hayallerine ulaşamasan da olur.

Yeter ki kendi sesini başkalarının gürültüsüne kurban etme.

Çünkü insanın dünyadaki en büyük evi, içinde yaşadığı ruhtur.

Ve sen,

O evin hem misafiri, hem  sahibi, hem de mimarısın.

İnsan, hayatın kendisine verdiği zamanı çoğu zaman sınırsız sanır. Oysa ömür, göz açıp kapayıncaya kadar geçen kısa bir yolculuktur. Daha dün çocukluğumuzun sokaklarında koşarken, bugün aynalarda geçen yılların izini arıyoruz. Dün dediğimiz şey, bir zamanlar içinde yaşadığımız bugündü; bugün dediğimiz ise yarının hatırasına dönüşüyor.

Hayatın en büyük gerçeği değişimdir. Hiçbir mevsim olduğu yerde kalmaz. Açan çiçek solar, doğan güneş batar, akan su geçtiği yere bir daha dönmez. İnsan da böyledir, her geçen gün biraz daha geçmişe dönüşür. Yaşadığımız her an, farkında olmasak da sessizce bizden uzaklaşır.

Çoğu zaman sahip olamadıklarımızın peşinden koşarken elimizde olanları unuturuz. Yarınlara ulaşmaya çalışırken bugünü tüketiriz. Bir gün sahip olacağımız şeylerin hayaliyle yaşarken, aslında elimizdeki en değerli şeyi, zamanı gözden kaçırırız.

Oysa hayat, yarına bırakacak kadar uzun değildir. Söylenecek güzel sözler, kurulacak dostluklar, paylaşılacak sevgiler ve tutulacak eller vardır. Çünkü insan, ardında bıraktıklarının toplamı kadar hatırlanır.

Bir gün adımız anılmayacak, sesimiz duyulmayacak, ayak izlerimiz silinecek. Fakat bir kalbe dokunduysak, bir yarayı sardıysak, birine umut olduysak; işte o zaman gerçekten yaşamış olacağız.

Bugün nefes alabiliyorsan, sevebiliyorsan, gökyüzüne bakabiliyorsan; sahip oldukların sandığından çok daha değerlidir. Hayat, geri dönüşü olmayan bir yolculuktur ve bu yolculukta hiç kimse yarına ulaşacağının garantisini taşımaz.

Bu yüzden kırgınlıkları büyütme. Sevgiyi erteleme. Hayallerini bekletme. Çünkü gün gelir, dün olursun. Bugün varsın. Yarın ise sadece bir ihtimaldir.

Fikriye Kaya

İnsan çoğu zaman geçen saatlere, günlere ve yıllara üzülür. Oysa takvim yapraklarından düşen şey yalnızca zaman değildir. Her geçen gün, ömrümüzden de bir parçayı beraberinde götürür. Bu yüzden asıl mesele zamanın geçmesi değil, geçen zamanın içinde ne kadar yaşayabildiğimizdir.

Hayat, fark edilmeden akıp giden ince bir nehir gibidir. Bir sabah umutlarla uyanırız, bir akşam hatıralarla başımızı yastığa koyarız. Dün yaşadığımız sevinçler, üzüntüler, hayaller ve beklentiler bugün geride kalmıştır. Biz geleceği planlarken, hayat sessiz adımlarla yoluna devam eder.

Kırgınlıkları büyütmek, öfkeleri taşımak, ertelenen sevgiler ve söylenmeyen güzel sözler; işte insanın en büyük kayıpları bunlardır. Çünkü zaman geçerken geri dönmez. Fakat onunla birlikte eksilen hayat da geri gelmez. Bir gün yapmak istediğimiz şeyler için yarını bekleriz, sonra başka bir yarın gelir. Derken yıllar geçer ve insan dönüp baktığında, aslında kaybettiğinin saatler değil, yaşayamadığı anlar olduğunu fark eder.

Belki de hayatın en büyük sırrı, sahip olduklarımızın kıymetini onlar elimizden gitmeden anlayabilmektir. Sevdiklerimize daha sık sarılmak, güzel bir söz söylemek, gökyüzüne bakmak, bir çocuğun gülüşünde umut bulmak ve elimizdeki anın değerini bilmek... Çünkü ömür, sanıldığı kadar uzun değildir.

Bugün sahip olduğumuz her şey yarının hatırası olacaktır. Bu yüzden hayatı ertelemek yerine yaşamak, kırmak yerine sevmek, tüketmek yerine değer vermek gerekir. Zamanın akışını durduramayız ama geçen her anı anlamlı kılabiliriz.

Çünkü günün sonunda kaybettiğimiz şey zaman değil, sessizce eksilen hayattır.

 Fikriye Kaya 

Ne bu sessizlik, ne bu karanlık böyle?

Sanki birisi zamanın sesini kısmış gibi…

Sanki dünya, sensizliğe alışmam için üzerime ağır bir örtü sermiş gibi.

Sen gidince evin duvarları bile yaşlandı biliyor musun?

Koltukların dikişlerinde, perdelerin kıvrımlarında,

Mutfağın en sessiz köşesinde bile senin sesin dolanıp duruyor.

Ama dokunduğum her yerde boşluk var…

Sensizliğin bıraktığı o keskin, o sızlatan boşluk.

Anne…

İnsan büyüdükçe kalbi küçülüyormuş meğer,

Çünkü içine sığmayan bir özlem var artık.

Adını söylerken bile içim yanıyor;

Annem… Annem… Annem…

Her tekrarda daha çok arıyorum seni.

Bir bilsen, yorgunluğumu en çok akşamları fark ediyorum.

Çünkü bilirim ki, eskiden olsa

“Gel hele buraya, bir sarılayım da geçsin” derdin.

Şimdi hayat ne kadar vurursa vursun,

Sığınacak o sıcak omuz yok işte.

İşte o zaman anlıyorum:

En büyük yarayı yokluğun açmış.

Gözlerim bazen gökyüzüne dalıyor,

Sanki sen oralarda bir yerden bana bakıyorsun diye.

Bazen bir rüzgâr esiyor,

Saçlarımı okşarken senin elin sanıyorum.

Bir koku geliyor burnuma,

“Annemin kokusu bu…” deyip duruyorum,

Ama o koku bile artık hayalle gerçek arasında bir çizgide.

Anne…

Senin yokluğunda anladım ki,

Hayat dediğin şey, annen varsa sıcak bir yuva,

Yoksa koca bir yalnızlık.

Ne çok özledim biliyor musun?

Çocukluğumu, sesini, kokunu…

Bir de “Ben buradayım” diyen o güveni.

Dünyanın hiçbir yerinde o güven yok artık.

Kim kapattı ışıkları anne?

Belki de sensizliğin adıdır bu karanlık.

Ama bil ki, ben ne kadar büyürsem büyüyeyim,

Kalbimin en çocuk yerinde,

Hâlâ senin elini arıyorum.

© 2026 Zeynep Kıvanç 

Bu metnin tüm fikrî ve sınai hakları tarafıma aittir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır.

İzinsiz kullanım hukuki ve cezai sorumluluk doğurur.

Ne kapılar çarpılır ardına, ne uzun vedalar edilir. Kimse gitmez, kimse kalmaz. Hayat aynı yerden devam ediyormuş gibi görünür. Sabah yine olur, telefon yine çalar, insanlar yine güler. Dışarıdan bakıldığında hiçbir şey değişmemiştir.
Ama insan bilir.
İçinde bir şeylerin eskisi gibi olmadığını ilk o fark eder.
Ben de öyle fark ettim.
Bir gün değil, bir anda değil. Yavaş yavaş...
Sanki içimde yıllardır çiçek açan bir mevsim sessizce valizini toplamış da kimseye haber vermeden gitmişti.
Ne zaman olduğunu bilmiyorum.
Belki son kez heyecanla beklediğim günlerden birinde.
Belki bir hayalimin gerçekleşmeyeceğini kabul ettiğim gece.
Belki de sevdiğim insanların yavaş yavaş yabancıya dönüşmesini izlerken...
Hatırlamıyorum.
Çünkü bazı kayıpların tarihi olmuyor.
İnsan en çok böyle şeyleri kaybediyor zaten.
Bir sabah uyanıp çocukluğunu özlediğini fark ediyorsun.
Sonra bir gün eski fotoğraflara daha uzun bakmaya başlıyorsun.
Eskiden seni mutlu eden şeyler artık aynı yere dokunmuyor.
Aynı şarkılar çalıyor ama başka bir insan dinliyormuş gibi hissediyorsun.
İşte o zaman anlıyorsun.
Mevsim değişmiş.
Hem de çok önce.
Ama kimse fark etmemiş.
Ben bile...
Çünkü insan kendi içindeki eksilişi hemen göremiyor.
Önce yorgunluk sanıyor.
Sonra zamana bağlıyor.
Bir süre daha dayanırsa her şeyin eski hâline döneceğine inanıyor.
Dönmüyor.
Bazı mevsimler geri gelmiyor.
Bazı insanlar da...
Ve insan galiba en çok burada büyüyor.
Kaybettiği şeyin ne olduğunu tam olarak bilmeden özlemeyi öğrenirken.
Bazen bir insanı değil, onun yanında hissettiği hâlini özlüyor.
Bazen bir evi değil, o evdeki çocuğu...
Bazen geçmişi değil, geçmişteki kendisini...
Belki de bu yüzden bazı akşamlar sebepsiz yere içimiz daralıyor.
Bir eksiklik dolaşıyor içimizde ama adını koyamıyoruz.
Çünkü aslında özlediğimiz şey bir kişi değil.
Bir zaman.
Bir his.
Bir mevsim...
Kimse fark etmedi.
Ama içimde bir mevsim bitti.
Ve ardından gelen sonbaharı en uzun ben yaşadım.

Söyle bana, senden ayrı olan nedir?

Bir düşün... Doğadan, zamandan, mevsimlerden gerçekten ayrı mısın?

İlkbaharda bebektin. Yazın büyüdün, gençleştin. Sonbaharda olgunlaştın, yaş aldın. Kışın yaşlandın ve toprağa geri döndün.

İlkbaharda çiçekler filizlenir; tıpkı bir bebeğin dünyaya alışması gibi. Hayata gözlerini açar, ilk nefesini alır ve sessizce "merhaba" der.

Yaz geldiğinde çiçekler açar, ağaç dalları meyvelerle dolar. Güneş tam tepede, hayat bütün canlılığıyla akmaktadır. Bu, insanın gençlik çağına benzer. İçindeki enerji, heyecan, cesaret ve tazelik... Her şey mümkün görünür. İnsan koşar, düşer, kalkar, öğrenir ve yaşamı bütün gücüyle hissetmeye çalışır.

Sonbahar geldiğinde yapraklar yavaş yavaş dökülmeye başlar. Hava ne sıcaktır ne de soğuk. Tıpkı insanın olgunlaştığı dönem gibi... Artık her şey hızla yaşanmaz. İnsan hayatı daha dikkatli, daha anlamlı ve daha kıymetli yaşamaya başlar. Sakinleşir. Dinginleşir. Görmeyi öğrenir.

Kış geldiğinde ise yapraklar dökülmüş, dallar kurumuş görünür. Dışarıdan bakıldığında ağaç yalnızca bir gövde ve birkaç kuru daldan ibarettir. Tıpkı yaşlandığımızda bedenimizde meydana gelen değişimler gibi... Sanki hayatın sonuna yaklaşmışız, sanki artık beklenmesi gereken tek şey veda etmekmiş gibi görünür.

Fakat tam da burada fark etmemiz gereken bir şey vardır.

Sonbaharda yapraklarını döken, kışın kurumuş gibi görünen ağaç aslında ölmemiştir. O, bir sonraki baharda yeniden çiçek açabilmek için dinlenmektedir.

Belki insan da böyledir.

Belki yaşlılık sandığımız şey yalnızca başka bir başlangıcın eşiğidir.

Belki ölüm bir son değil, yeni bir baharın habercisidir.

Bu konuda sayısız teori var. Sayısız inanç, sayısız düşünce... Bilimsel açıklamalar, felsefi yaklaşımlar, spiritüel öğretiler...

Araştırsan belki de on milyar insandan on milyar farklı cevap alırsın.

Peki, asıl gerçek hangisi?

Bence asıl gerçek insanın kendi içinde saklıdır.

Nasıl ki başkalarının düşüncelerine saygı duyuyorsak, kendi iç sesimize de saygı duymalıyız. Bazen onu duymalı, onu dinlemeli ve her his için mutlaka bir kanıt aramamalıyız.

Bir düşüncenin doğru kabul edilmesi için çoğu zaman onu söyleyen kişiye bakılır. Bilim insanı mı? Profesör mü? Araştırmacı mı? Spiritüel bir rehber mi?

Peki bu insanların ortak olduğu şey nedir?

Onlar da senin gibi insan değil mi?

Benzer bedenlerde yaşayan, benzer sorular soran, benzer bilinmezliklerin içinde yol arayan insanlar...

Peki ya sen?

Sen ne zaman kendi varlığını ciddiye alacaksın?

Kimliklerinden, unvanlarından, başarılarından ve başkalarının sana verdiği tanımlardan bağımsız olarak; düşünebilen, hissedebilen ve sorgulayabilen bir varlık olduğunu ne zaman hatırlayacaksın?

Belki de asıl soru şudur:

İnsan ömrü yalnızca ilkbahar, yaz, sonbahar ve kıştan ibaret değildir.

Belki bu döngüyü bir ömür boyunca değil, bir gün içinde bile defalarca yaşarız.

Bir sabah umutla doğarız.

Öğle vakti güçleniriz.

Akşam olgunlaşırız.

Gece ise içimizdeki bazı şeyleri uğurlarız.

Yılların geçmesine gerek kalmadan, mevsimler değişmeden, zihnimizde yüzlerce kez doğup yüzlerce kez ölmüş olabiliriz.

Olamaz mı?

Bu sözlerin yetkili mercii ben değilim.

Kaynağım yok. Kanıtım yok. Bir iddiam'da yok.

Ama belki de bazı soruların değeri, cevaplarından daha büyüktür.

Yaşa. Hisset. Oku. Gör. Bak. Sor.

Kendi sorularını üretebildiğin gün, kendi cevaplarının içinde kaybolmaktan korkma.

Çünkü insan bazen kendini bulmak için önce kendinde kaybolmalıdır.

İşte o an, en zevkli kısım… Kendi dünyanı yaratmış olursun.

Hoş geldin kendine.

Kırk yaşına merhaba dediği o gün, elleri ceplerinde şehrin orta yerinde umarsızca yürüyordu. Diğer insanların aksine, yalnızlığını kalabalıklar içerisinde yaşamayı seçmişti. Çünkü ona yakın gelen en tanıdık duygu buydu. Kalabalıkların hissettirdiği o bir başınalık haliydi. Birdenbire omzuna dokunan bir el onu irkiltti. Binlerce elin arasındaki o bir çift el, onu hayatının en zor zamanlarındaki o sıcaklığa, uzatılan o ilk dost eline götürdü…

v   

Yaklaşık bir aydır hasta bedeniyle hastanede tek başına yatmaktaydı genç şair. Alışmıştı o yirmi beş yıldır yalnız yaşamaya, yalnız kalmaya, bir başına nefes almaya. Her gece ağrıları bir nebze hafiflediği anda kalemini ve kağıdını eline alır ve o çıldırtıcı sessizliğini satırlara dökmeye başlardı. Fakat son günlerde bir sorun vardı. Günlerdir tek satır yazamamıştı. Aslında hastanedeki yalnızlığını bu sebepten dolayı bir ilham kaynağı olarak görüyordu. İlhamın kapısını çalmasını beklerken kimse ile iki kelam etmiyordu uzun zamandır. Bu sefer olur düşüncesi ile eline kalemini almış ruhları dansa kaldırmış bir şekilde mürekkebinden notaların dökülmesini beklerken kapı çalındı. Bu saatte kimse gelmezdi odasına, çünkü odası hastanenin en üst katında 40 numaralı odaydı ve bazı zamanlar hemşireler bile onun dipsiz boşluğunu bölmek istemezlerdi. Kapı ısrarlı bir şekilde çalıyordu ve dayanamayıp içeri davet etti, gelen beli bükülmüş ihtiyar bir amcaydı.

Amca selam vererek içeriye girdi ve tanışma faslına hiç geçmeden genç şairin masanın üzerine bıraktığı kağıda odaklanarak mürekkep kurumuş ama ruhun hala taze dedi. Genç şair şaşırmıştı. Tanımadığı bir amca odasına buyur etmeden girmiş ve sanki hiç yabancı değilmiş gibi onunla konuşmaktaydı. Karşısındaki şaşkınlık ifadesine aldırmayan amca, şiire göz atıp, bu kadar yalnızlık bir insana fazla gelir genç adam dedi ve camı aralayıp, esen rüzgarı, içeri usulca süzülen güneşi ve kuş seslerini kast ederek, belki de artık güzel şeyleri görmenin vakti gelmiştir dedi.

Genç şair daha fazla susmanın, şaşkınlığını arttıracağını anlayınca, karşısındakinin kim olduğunu sormaktan vazgeçip direk konuyu girdi. Beliniz bükük ihtiyar halinizle bu hayatın hangi güzelliklerinden bahsediyorsunuz? Yıllardır doğan güneş her gün benim penceremi teğet geçti, kuşlar cıvıldamadı benim kalbimde hiçbir zaman. Doğduğum ilk andan beri benim rüzgarım hep sert esti, beni ve kalemimi oradan oraya savurdu. Benim mürekkebim kurumasın da ne yapsın?

Amca gayet ümit var bir ses tonuyla; “Beli bükülen sadece gövdedir evlat, umut dik durdukça insan yaşlanır ama eksilmez” dedi ve devam etti. Hayat her insana adil davranmıyor bu doğru fakat insan da başına gelen belalar nispetinde insanlığının farkına varmaz mı?  Doğum sancısı çekmeyen bir insan, bebeğini ilk kucağına aldığı andaki annenin sevincini nasıl bilebilir? Yıllardır kavuşamayan aşıkların özlemlerini, ameliyat masasındaki yakınlarından müjdeli haber beklemenin korkusunu ve alabora olan bir geminin karaya ayak basmasındaki şükrü nereden anlayabilir. İşte evlat hayat bu, hiç kimse hayalini kurduğu hayatı yaşamıyor. Fakat bu zorlu mücadelede, düşe kalka da olsa hayatta kalabilmenin yegane yolu umutlu olmak, pes

etmemek dedi ve masada duran kağıdı ve kalemi işaret ederek yazma evlat yazmak… O bitmeyen şiiri bitirebilmek ama kahırla ve yasla değil, ümitle ve heyecan ile tamamlamak. Son baharın kasvetini, ilk bahara çevirebilmek, cenaze arabalarının arkasından lunaparka gidebilmek, işte bu adımlar seni insan yapacak olan şeyler evlat dedi.

Amcanın suretine uzun uzun bakan genç adam, bir yandan da onun söylediklerini düşünüyordu. Gerçekten de yaşı henüz yirmi beş olmasına rağmen, çok şey yaşamıştı. Sekiz yaşındayken anne ve babasının gözlerinin önünde hayatlarını kaybedişini seyretmişti, hiçbir yakınının onu sahiplenmeyişini, sokaklar ile dost oluşunu, yıkık evlerde kaç gece sabahlayışını, çöplerde kaç gece  yiyecek bir şeyler arayışını ve daha nicelerini gözünün önüne getirdi ve bu düşüncelerden aldığı cesaretle bilmediğiniz bir hayat için bu kadar cesur konuşmamalısınız, yaşınız her ne kadar ilerde olursa olsun sizin de bilemeyeceğiniz birçok felaket yaşamış bedenler olabilir değil mi dedi.

İhtiyar adam hafif tebessümlü bir çehreyle; bu söylediğin doğru genç adam, diğer insanların neler yaşadıklarını ben tahmin edemem ama bu senin için geçerli değil dedi. Genç adam nasıl yani dedi, yoksa tanıyor muydu onu. Gözlerinin önünden tek tek geçirdi tüm hayatını, yaşadığı zorlukları ve yanında kimsenin olmayışını. Hayır hayır dedi kesinlikle kimse bilemez yaşadıklarımı, yalnızdım ben hep yalnızdım. Kahrolası soğuk gecelerde sarılacağım kimse yoktu ve seni tanıyorum, acılarını biliyorum diye ima eden birisi gelmiş karşısına oturmuş ve resmen onunla alay ediyordu. Tam da bu düşüncelerle öfkelenmiş bir şekilde ihtiyar adamı odasından kovacak iken, düşüncelerinden ve öfkesinden sıyrılıp bir saniye kalp atışının sesine kulak verdi ve gerçekten de onu tanıyor olabilir miydi? Ailesini kaybettiği o elim kazada, henüz küçücük bir çocukken ona biri ayağa kalk bu da geçecek diye fısıldamıştı sanki. Tüm arkadaşlarının ondan uzaklaşması sonucunda, sanki biri kulağına onlar kaybeder mi demişti. Geceleri gözyaşları içerisinde uykuya dalamayan gözlerinin yaşlarını silip, yarın güneş yeniden doğacak diyen birisi vardı sanki karanlık yıkık odalarda. Evet sanki hatırlamıştı bu yüzü, bu simayı… Ama bir sorun vardı, küçücük bir çocukken de genç delikanlı iken de, bu ihtiyar yüz hiç değişmemişti. Bu nasıl olabilir diye sordu kendine, yıllar sadece benim için geçmiş olamaz ki dedi ve bir anda düşüncelerinden sıyrılıp bakışlarını kaldırdı ve odanın bomboş olduğunu gördü. Kalktı ve kapının eşiğine çıktı kimse yoktu, gecenin bir vakti bu adam bu beli bükük haliyle nereye gider diye düşündü hem de selam bile vermeden. Neden geldi ve neden gitti diye düşünmeye çalışırken yazdığı şiire gözü ilişti ve son mısra tamamlanmıştı ve kelimelerin kendi kaleminden çıkmış olduğunu dehşetle fark etti.

Dakikalar geçiyor, saatler geçiyor ve hala bu gece ne olduğunu anlamlandıramıyordu. Kimdi bu gelen ihtiyar, ne dedi ve nasıl gitti. Onu tanıyordu, hem de kendisinden daha fazla tanıyor gibiydi ve işin garibi o da onu tanıyor gibiydi, evet emin olmuştu ki tanıyordu. Ama işin en garibi de son mısrayı ne ara yazmıştı, ne ara kalemi eline alıp o dizeyi yazmıştı. Hem de işin tuhafı yazdığı şiir baştan sona dram kokuyordu ve o kokudan memnundu fakat son mısra oraya nasıl eklenmişti, nasıl çıkmıştı o dize kendi kaleminden. Bu düşünceler aklından geçerken bir anda kapısı çalındı ve içeriye doktor girdi, iyi misiniz diye sordu genç adama. Evet iyiyim diye cevapladı. Dün gece sanırım iyi değilmişsiniz diye ekleyince doktor, genç adam bir anda irkildi ve niye öyle söylediniz diye cevapladı. Dün hemşireler, sizin odanızda kendi kendinize konuşurken duymuşlar, önce anlam verememişler ve sonrasında sizin kapının önüne çıkıp birisini ararmış gibi bağırdığınızı duyunca korkmuşlar, onlar ilettiler bana. Genç adam, dehşetli bir şekilde doktoru dinledikten sonra, beklenmedik bir tepki vererek, dün gece biraz iyi değildim, sanırım aylar sonra ilk defa birisiyle konuşma ihtiyacı hissetmişim ve o şekilde davranmışım diyerek doktoru geçiştirerek yatağına doğru yöneldi.

Camın kenarında hareketsiz bir şekilde saatlerini geçirdi ve o ihtiyarın kim olduğunu, neden ona umuttan bahsettiğini, neden hayatının kötü günlerinde, güneşli günler vaat ettiğini ve dün gece neden geldiğini sanırım anlamıştı. Aslında o kendisiydi, yıllardır yaşadığı o büyük yıkımların sonucunda kendisine yalnızlık tuğlalarından ördüğü o duvarları yıkmaya gelmişti. O duvarların ardında, uçuşan kuşların, gülüşen çiftlerin, doğan güneşin haberlerini vermişti ve artık yeter demesini istemişti ondan. Öyle bir yalnızlık mezarlığına girmişti ki, hayallerini, güzellikleri öyle bir yere gömmüştü ki, onlar karşısına ihtiyar beli bükük biri olarak gelmişti. Bu düşünceler ile aylar sonra kalbinin ısındığını hissetti ve tekrardan eline kağıdını aldı ve dün gece yazdığı o satırın haricindeki tüm satıları bir çırpı da siliverdi. Kalan sadece şu satırdı:

İŞTE ŞİMDİ BAŞLAMALI…

v   

Şehrin orta yerinde elleri ceplerinde yalnız bir şekilde yürürken sırtına tanıdık bir çift el dokundu ve başını çevirdi. Tanıdık bir gülüş ve tanıdık bir soluk… İhtiyar sima yerine genç bir yüz, bükük bel yerine çevik bir beden karşısında duruyordu. Gülümsedi ve gençleşmişsin ama bakışların hiç değişmemiş dedi. Cevap verdi kendisine;

Sen çok değişmişsin…

KIRKI ÇIKMIŞ BİR ÖMÜR

İşte şimdi başlamalı…                                         İşte şimdi başlamalı…

Kitabın tam ortası                                               Yaşamın tam ortası

Bir senden                                                          Bir benden

Bir benden                                                         Bir senden

Adımlayarak hayatı                                             Sayıklayarak hayatı

Tersyüz ederek                                                    Baş aşağı ederek

Sonu belli                                                          Günü belli

Başı belli                                                            Dünü belli

Sıkıcı bir orkestra gibi                                         Kırkı çıkmış bir ömür gibi…

Bazen insan, hangi yöne yürürse yürüsün, varamayacağını hisseder. İçinde bitmeyen bir göç vardır, açıklanamaz, tarif edilemez, ruhun en derinlerinden gelen bir yolculuk… Her adımda bir parça kaybolur, her dönemeçte bir şeyler eksilir. Gittiği yerler geçici, kalbinde taşıdığı boşluk ise kalıcıdır. İnsanlar yollarını arar, ama gerçek yol, çoğu zaman kendi içimizde saklıdır. Ulaşamadığımız hayaller, kaybolan anılar, ertelediğimiz umutlar… Hepsi sessiz bir çığlık gibi içimizde yankılanır.

İşte bu yüzden bazen durmak gerekir, yalnız kalmak, içindeki göçü hissetmek ve kendinle baş başa kalmak… Bu yolculuk, paylaşılması zor, derin ve hassastır. Ama işte tam da bu göç, ruhu olgunlaştırır, acıyı anlamlı kılar, insanın kendine dair farkındalığını derinleştirir. Varamadığımız yerler, ulaşamadığımız noktalar, kaybolan zamanlar… Hepsi sonunda bizi biz yapan, içimizdeki sessiz evrenin değerli bir parçasıdır.

Belki de mesele, bir yere varmak değildir. Belki insan, bütün ömrü boyunca kendini arayan bir yolcudur. İçimizde taşıdığımız göç, bizi eksiltmek için değil, değiştirip dönüştürmek içindir. Her kayıp, yeni bir anlamın kapısını aralar. Her vedanın ardından, görünmeyen bir başlangıç filizlenir. 

Ve gün gelir, varamadığını sandığın yerlerin aslında seni bugünkü haline getirdiğini fark edersin. O zaman anlarsın ki bazı yolculukların sonu yoktur, çünkü insanın en uzun yolu, kendi içine yaptığı yolculuktur. Göç bitmez, özlem bitmez, arayış bitmez. Ama insan, bütün bu eksikliklerin içinde kendine ait bir yurt kurmayı öğrenir.

Belki de huzur, ulaşmakta değil, yürümeye devam edebilmekte saklıdır.

 Fikriye Kaya 

Hayat, önceden çizilmiş düz bir çizgi değil, sürprizlerle, dönüşlerle ve beklenmedik duraklarla dolu uzun bir yolculuktur. Bazen planlarımız değişir, hayallerimiz başka yönlere savrulur ve kendimizi hiç hesaplamadığımız yolların içinde buluruz. O anlarda her şeyin dağıldığını, yolumuzu kaybettiğimizi düşünebiliriz.

Oysa zaman geçtikçe anlarız ki yaşadığımız her deneyim, attığımız her adım ve karşılaştığımız her insan bizi bir yere taşımaktadır. Kimi zaman bir kayıp, kimi zaman bir vedâ, kimi zaman da yeni bir başlangıç, hayatın görünmeyen parçalarını bir araya getirir.

Kader, çoğu zaman sessiz çalışır. Acele etmez, kendini hemen göstermez. Fakat zamanı geldiğinde yolları kesiştirir, eksik parçaları tamamlar ve insanı olması gereken yere doğru yönlendirir. Bu yüzden her gecenin sabaha, her fırtınanın durgunluğa ulaştığı gibi, hayat da kendi dengesini bulur.

Bize düşen şey, umudumuzu kaybetmeden yürümek, yaşananlardan ders almak ve yolun nereye çıktığını göremesek bile ilerlemeye devam etmektir. Çünkü bazen değişen hikayelerin içinde bile değişmeyen bir gerçek vardır: İnsan, sonunda kendisine ait olan yola ulaşır.

Fikriye Kaya

Oysa şimdilerde her şeyi çok hızlı tüketiyoruz. Kelimeleri, bakışları, yan yana geçen zamanları... Eskiden bir fincan kahvenin demlenmesini bekler gibi beklerdi insan sevdiğini. Soğumasına izin vermeden, o sıcaklığın kıymetini bilerek. Şimdi ise her duygu, bir sonraki ana yetişme telaşıyla harcanıp gidiyor. Birinin elini tutarken bile zihnimiz hep bir sonraki istasyonda, hep bir adım sonrasında kalıyor.

Sahi, en son ne zaman sadece durup birinin sesindeki o ince kıvrımları dinlediniz? Haklı çıkmaya çalışmadan, bir şeyi kanıtlamaya ya da dünyayı kurtarmaya yeltenmeden, sadece orada, o anın içinde eksilmeyi göze alabildiniz mi? Yoksa sevmeyi de mi bir başarı grafiği, bir tamamlanma projesi haline getirdik?

Büyük gürültüler koparan, sahneler kuran o gösterişli duygular aşkın kendisi değil, sadece yankısıdır. Gerçek duygu, vitrinlerde sergilenen o kusursuz fotoğraflarda değil; sessizce katlanıp çekmeceye konmuş eski bir kâğıt parçasında, direksiyon başında sustuğunuz o upuzun yolda ya da kimsenin görmediği bir kırılma anında gizlidir. Sevmek, birini dünyadan kurtarmak değil; onunla birlikte dünyanın gürültüsüne karşı aynı sessizlikte durabilmektir.

Çünkü günün sonunda, bütün kalabalıklar çekildiğinde ve odanın ışıkları söndüğünde elimizde kalan tek şey, birinin zihninde bıraktığımız o sakin izdir. Diğer her şey, zamanın hızla esip geçtiği boş birer caddeden ibaret.

İnsanlığın en büyük problemlerinden biri bilgisizlikten çok unutkanlıktır. Unutulan her gerçek, yerini bir yanlışa bırakır. Hatırlanmayan her tecrübe, aynı hataların yeniden yaşanmasına yol açar. Bu yüzden daha önce söylenmiş gerçekleri yeniden yazdım. Bu yüzden kimi zaman yıllar önce dile getirilmiş hakikatleri tekrar gündeme taşıdım. Tekrar etmekten çekinmedim; zira bazı gerçekler bir kez duyulmak için değil, nesiller boyunca hatırlanmak için vardır.

Gerektiğinde eleştirdim. Gerektiğinde suskunluğun konforunu reddettim. Gerektiğinde yalancının yalanını kendi yüzüne vurdum. Hakikatin yanında durmak çoğu zaman alkış getirmez; fakat insanın kendi vicdanına karşı borcunu ödemesini sağlar. Bu nedenle kalemimi sorumluluk için kullandım.

Yazılarımın önemli bir kısmında Türk milletinin tarihine, kültürüne ve karakterine yer verdim. Bunun sebebi yalnızca bu milletin bir ferdi olmamdı. İnsan önce kendi evini tanır, sonra dünyayı anlamaya çalışır. Türk milletinin hafızasını canlı tutmaya çalışırken aslında bütün milletler için geçerli olan bir gerçeği de savundum: Kendi geçmişini unutan toplumlar geleceğini sağlam temeller üzerine kuramaz. Bu durum yalnızca yeryüzündeki bütün halklar için geçerlidir. Kimliğini, kültürünü ve hafızasını koruyabilen toplumlar ayakta kalır; bunları kaybedenler ise zamanla başkalarının hikâyelerinde kaybolur.

Bir milletin gücü yalnızca ekonomisinden, ordusundan veya teknolojisinden gelmez. Asıl güç, ortak hafızasından ve karakterinden gelir. Aynı durum insanlık için de geçerlidir. Bugün dünyanın birçok yerinde yaşanan sorunların temelinde, geçmişten alınması gereken derslerin unutulmuş olması yatar. Tarih yalnızca eski olayların toplamı değil, geleceğe bırakılmış uyarılar bütünüdür.

Kalemin gücüne olan inancım da buradan gelir. Bir fikir bir insanı etkileyebilir. Bir insan bir çevreyi etkileyebilir. Bir çevre bir neslin düşünce biçimini değiştirebilir. Büyük dönüşümler çoğu zaman sessizce yazılmış birkaç satırla başlar. Bu yüzden yazdım. İnsanlar düşünsün diye yazdım. Araştırsın diye yazdım. Kendilerine anlatılanlarla yetinmeyip gerçeğin peşine düşsünler diye yazdım.

Bugün geriye dönüp baktığımda ortaya koyduğum çalışmaların ortak bir hedef taşıdığını görüyorum. Amaç, geçmişe takılıp kalmak değildi. Amaç, geçmişin ışığında bugünü anlamak ve yarına daha sağlam yürüyebilmekti. Amaç, insanın kendisini tanımasına katkı sağlamaktı. Amaç, hafızayı canlı tutmaktı. Amaç, hakikatin peşinden gitmekti.

Gün gelecek hepimiz bu dünyadan geçip gideceğiz. Geriye hakikat adına ortaya koyduklarımız kalacak. İnsan fanidir, fikir yolculuğuna devam eder.

Ben bunu çok geç öğrendim.

Çünkü çocukken hayatın herkese eşit davrandığını sanıyordum. İyilerin kazandığına, sevginin her yarayı iyileştirdiğine, insanların verdikleri sözleri tutacağına inanıyordum. O zamanlar gökyüzü daha mavi değildi belki ama insanın içi daha aydınlıktı.

Sonra hayat yavaş yavaş konuşmaya başladı.
Önce sevdiğin insanlar değişti.
Sonra güvendiğin insanlar.
Sonra da sen...

Bir gün aynaya baktığında yüzünün değil, kalbinin yorulduğunu fark ettin.
İşte insan en çok burada büyüyor.
Kimsenin görmediği savaşların içinde.
Kimsenin duymadığı çığlıkların arasında.
Sessizce...

Ben yazarken bunu fark ettim.
Her cümlede biraz geçmişime rastladım.
Her satırda yarım kalmış bir vedaya.
Her hikâyede, bir zamanlar olduğum ama artık geri dönemediğim o çocuğa...
Belki de bu yüzden kusursuz insanları hiç anlatamadım.
Çünkü hayat bana kusursuzluğu değil, kırılmayı öğretti.

Ben daha çok; geceleri kimseye anlatamadığı şeylerle uyuyan insanları sevdim.
Kalabalığın ortasında yalnızlaşanları...
Bir mesajın ardından saatlerce susanları...
Ve gülümserken bile içinde bir şeylerin eksik olduğunu hissedenleri...

Çünkü insanın en derin yaraları dışarıdan görünmüyor.
Bazı acılar vardır; sesi çıkmaz.
Bazı kırgınlıklar vardır; adı konmaz.
Bazı yalnızlıklar vardır; insanın içinde yıllarca oturur.
Ben bunları kitaplarda anlatmaya çalıştım.

Bir Ümit'i yazarken de aslında bir insanın hayata tutunma çabasını anlattım.
Çünkü bazen insan yoğun bakım odalarında değil, hayatın tam ortasında nefessiz kalıyor.
Bazen bir ihanet çöküyor insanın içine.
Bazen bir vedanın ağırlığı.
Bazen de sadece anlaşılmamış olmak...
Ama yine de insan yaşıyor.
Kırılarak.
Eksilerek.
Yorularak.
Ve yine de yaşamaya devam ederek...
Belki umut tam olarak budur.
Her şey bittikten sonra bile içindeki küçücük ışığı kaybetmemek.

Ben yazarken bunu öğrendim.
Yazmak benim için hiçbir zaman bir meslek olmadı.
Daha çok, içimde biriken sessizliği taşıyabilmenin yolu oldu.
Çünkü bazı insanlar konuşarak hafifler.

Ben yazarak sustum.

Ve belki de bütün hikâyelerimin ortak noktası buydu:
Kaybolmuş insanların yeniden kendini araması.
Çünkü insan bazen birini kaybetmez.
Bir şehri kaybetmez.
Bir evi kaybetmez.
En çok da kendini kaybeder.
Sonra yıllarca kendi izlerini takip eder.
Belki bir kitabın satırında...
Belki eski bir fotoğrafta...
Belki çocukluğunun geçtiği bir sokakta...
Belki de gecenin bir vakti, kimseye anlatamadığı bir duygunun içinde...

Ve bir gün anlar:
Büyümek, güçlü olmak değildir.
Büyümek;
içindeki kırılmış parçalarla yaşamayı öğrenmektir.

Ve insan bazen en çok,
bir daha asla olamayacağı kişiyi özler.

Beş Şehir, Altıncı Şehir, Yedinci Kasaba... Bunların kitap/eser ismi olduğunu bilirsiniz belki. Edebiyata dair şeyler evet; ve o yönüyle de vaktiyle okuduk, inceledik, kıyasladık, ettik. 

Altıncı Şehir, Beş Şehir'den daha iyisini yazma iddiasıdır. İsmi lazım değil yazarı da öyle olduğunu söylerdi. Yedinci Kasaba, memleketim olan Biga'yı anlatır. Üslup öyle olmaz, böyle olur gibisidir. Yeri gelmişken, Beş Şehir'i yazanın kaleminden çıkıp Yunan miti kokan "Bursa'da Zaman" şiirine; şiir öyle yazılmaz, böyle yazılır diyerekten "Biga'da Zaman" şiiri, yirmi yıl kadar önce; heceli, teknik özellikli yönleriyle kalemimce yazılmış bir şiirdir. 

Şehirleri anlatan bu eserler, yazarlarının sevgi, bilgi, ilgi dünyalarına dair şeyler. Ben bu yönlü ve kendimce bakışlı, gönlümce sevişli bir şey yazsam ne yazardım diye düşününce aklıma gelip kalbime düşen bir şehir değil ama bir tepe oldu. Onunla ilgili yer yer zaten çok şey yazdım ama bir bütün olarak nesirde hiç kaleme almadım. Başlığı, onunla ilgili bir yazımda da cümle olarak geçen "Bir Tepe Vardı" olurdu ve çok da yakışırdı. ("Bir tepe vardı, üzerinde sarı çiğdemler açan...") Evet, çünkü o vardı, ama artık yoktu. Hem büyük usta "Bahaeddin Özkişi'ye de bir selâm vermiş olurduk. Bilirsiniz belki, ustanın eserlerinden birinin adı, "Bir Çınar Vardı." 

O tepenin adı, Baba Tepesi. Yöre halkı söyleyişince, Boba Tepesi... Onun dört bir yanında hayatım geçti ve belki de kuzey batısı eteklerinde birgün sonlanacak! Yine bir yazımda "Boba Tepesi benim çocukluğumdu" diye söylediğim bir cümle aklıma geldi. Yeri gelirse ne gibi cümleler kurduğumuza yine bakarız. Son yazdığım ve önemli nispette, hayatımı konu edinmiş roman Bıçak Sırtı'nda, yazmış olduğum çocuk kitabı Macera Takımı Hazine Avında / Pırnal Dede'nin Sırrı'nda da Boba Tepesi hep var. İlk nerede var derseniz, lise ilk yıllarımda Baba Tepesi diye bir şiir yazmıştım. Üniversiteli yıllarda Garipçe'yi yazıp da büyük bir dergide yayınlanıp ayın yazısı seçilmesiyle Sanatçı Osman Öztunç'un kendi Garipçe'sini bestelemesi ve bir karşılaşmamızda "Garipçe'nin yazarı sen misin!" şaşkınlıklı bir muhabbetin doğması gibi, Baba Tepesi şiirini yazmamla da "ben bunu nasıl düşünemedim" diyen bir halk ozanınca "Boba Tepesi Destanı" elli kıta olarak kaleme alındı. Destanda yer yer benim şiirimdeki dizelerin de kullanılması, edebi anlamda, o dönem bir çocuk şair olarak beni onurlandırıp mutlu etmişti. 

Aklıma gelmişken, henüz sohbetimizin ilerlemediği ve bana "adamım" demediği dönemde, Âşık Sefai hocayı da Turan'a Uzanan Yol şiirimle şaşırtmıştım. Moliere'in Cimri'si üzerine de biraz laflanmış olan o gece, liseli bir delikanlının o şiiri yazabileceğine inanmakta aklı epey zorlanmıştı Zaten edebiyatçı kişiliğim hep şaşırttı. Lise edebiyat öğretmenim İclal Hoca da kompozisyon sınavlarında, gözünün önünde yazmama rağmen onları benim yazdığıma inanmakta zorlanıyor ve "bu sefer Bünyamin'in kompozisyon notuyla edebiyat dersinden geçmesine izin vermeyeceğim" diyordu. (O dönem, işin bilgi kısmıyla pek aram yoktu. İyi ki yokmuş; yalan yanlış, öyle böyle hazırlanmış o edebiyat kitapları ve tuhaf müfredat işleri...) Ama yine başka bir sınıftayken edebiyat öğretmenimiz Semra Hoca'nın sınav kağıdında bir soruya verdiğim cevabı okumasıyla bütün sınıfa beni alkışlatması büyük utandırmıştı. 

Biz, Baba Tepesi'nden uzaklaşmayalım, zaten ne zaman ki uzaklaştık, hayat bizim olmaktan çıktı. "Baba Tepesi, benim çocukluğumdu" deyip başlayalım öyleyse. 

Baba Tepesi'nin bir kilometre kadar kuzeyinde olan Kayapınar Köyü'nde doğdum, hemen güney ucundaki, çok eskiden adı Hamidiye olan Ağaköy'de büğüdüm. Anne ve babamın Kayapınar köyünün tek ilkokul öğretmenleri olarak çok sevilmelerince ben de köyün çok sevileni oldum. Onlar o küçük köyde öyle dostluklar, ahpaplıklar kurmuşlardı ki şu yaşımda hâlen onlara olan sevgiyi gördükçe şaşırırım. 

Ben iki buçuk yaşıma gelene kadar orada kalmışız. Her evin çocuğu olmakla birlikte benimle bire bir ilgilenen rahmetli Helvacı Dedem'in (köy düğünlerinde helva satardı ve ben ona helvacı dede derdim, o da beni öz torunu gibi severdi. Eşek kadar olunca bile onu görünce helvacı dede diye seslenir, koşup sarılırdım.) kızı Havva Anne oldu. Kâh kucağında, kâh parmağını tutup gezermişiz birlikte. Köyün çeşmesine birlikte su almaya gidermişiz. Karnımı doyururken, yudumları uçan bir kelebek gibi yapar, "tebelek gelmiş gelmiş; hooop" deyip bana yedirirmiş. Şu yaşımda hâlen beni o çocuk görüp "Bünyaminiiim" diyerek sarılıp öpmeleri, sevginin karşısında zamanın ne kadar aciz kaldığını gösteren bir delil gibi. 

Köyde en yakın ve hayatta ilk oyunlar oynağım arkadaşımsa Vedat. Zaten onların evin bir çocuğu da bendim. Ben Vedat'a çocuk diliyle Datti diyorum, o bana Münik... Yani dilimiz o kadar dönüyor. Şimdi ise hâlen aynı şekilde hitap ediyoruz birbirimize. 

Bizim buraların geleneği olmasa da belki şaka ve bir çeşit sevgi ifadesi yollu bir beşik kertmem bile varmış köyde! Mutlu Abi'yi ise bir çocuk sevgisiyle çok sevdiğimi hatırlıyorum. Annemin âret kardeşleri, babamın av arkadaşları; hepsi bir muhabbet harmalı... Bir de sırtı kambur, eli tesbihli, benim çocuk yüreğimde çokça ilgi ve sevgi uyandıran, mekânı cennet olsun, bir abi/amca vardı. Mütebessim ifadesi her zaman gözümün önüne gelir. 

İşte, Baba Tepesi'nin hemen kuzeyinde böylece başlamışım ben yaşamaya. Sonrasında bizimkiler, birkaç yıl, Yenice'nin bir dağ köyü olan Doma'da görev yapmışlar. Orada uçurumdan yuvarlanmışım ve hayâl meyal o sahneyi hatırlıyorum. Dudak kıyımdaki küçük dikiş izi oradan kalma bir hatıradır. Sonra, dört yaşımdayken, Ağaköy'e gelerek yine sokulmuşuz Baba Tepesi'nin yamacına. Ağaköy'e geldiğimiz ilk yıllarda ve o yaşta Çanakkale asfaltını bölüp, yürüyerek Kayapınar'a kaçarmışım. İki köy arası iki üç kilometre kadar. Bir defasında, Kayapınar'a epey yaklaştığımda mobiletli bir amcaya yakalandığımı hatırlıyorum. Beni arkasına bindirip geri götürmüştü. 

Boba Tepesi'ne hatırladığım ilk gidişim, babam ve komşu oğlu Harun'la mantar toplamak için oldu. Zaten sonrasında Boba Tepesi'nin o yumuk çayır mantarlarını yıllarca topladım. 

Dört beş yaşlarındayım, güneş doğmadan uyanıp Boba Tepesi'ne çıktık. Babam yanına eskiden kullanılan pazar çantalatından almıştı. Tepenin Ağaköy'e bakan yamaçlarında dolaştığımızı hatırlıyorum. O gün ne çok mantar toplamıştık. Bunu ilk kez yaşayan bir çocuk olaraksa olağanüstü şeyler başarmıştık. 

Beyaz mantarı ilk duyuşum, anneannemin beni "ak mantarım" diye sevmesi, ilk buluşumsa o gündü. Tabii yolu öğrenen ben durur muyum? Bir süre sonra tek başıma, gizlice gittim mantar toplamaya. Elimde mantar poşetimle tepenin Kayapınar, ve çaprazındaki Geyikkırı köylerine bakan yamaçlarında dokaşırken kaybolduğumu fark ettim. Hava kararmaya başlamış ve Ağaköy'ün hangi yönde kaldığını şaşırtmıştım. Buldum tabii sonra ama Boba Tepesi benim ilk kayboluşumdu. 

Yine o yaşlarda, tabiatı keşfetmem Boba Tepesi'nde başladı. Boba Tepesi, koca bir kâinat, ben içerisinde onu tanımaya çalışan bir noktaydım. O uçsuz bucaksız kâinattayken, bir gün bana cihanın dar geleceğini bilmiyordum henüz. 

En tepesinde ulu meşeler, meşelerin altında dede mezarı diye bilinen bir mezar yeri vardı. Ortada bir mezar yoktu ama dedenin orada olduğunu, her sonbaharda üzerinde yüzlercesi açan sarı çiğdemlerden bilirdik. "Bir tepe vardı, üzerinde sarı çiğdemler açan ve onlar nasıl da seni anlatırdı" demiştik, sarıçiğdemleri yazdığımız bir mensurede. (Şu anda cümleleri, dilimdeki âh'la birlikte zihnimden akıp gidiyor.) Neyse, ulu meşelerin hemen önünde babamın arıları vardı. Yanında beni çantası gibi gezdiren babam, "sen oyalan" deyip arılara bakmaya koyulurdu. Bazen bir gölgeye oturup, börtü böceği izlerdim. En ilginç olanlar, bokböcekleriydi. O bilye gibi yuvarlak şeyleri, üzerinde yürüye yürüye yuvarlayıp giderlerdi. Ve tabii kuşlar... Serçe sürüleri, meşelerin dallarına konan sapsarı renkli sarıasmalar... Armut dallarında görünen ürkek üveyikler... Ama favorim, adını yıllarca sadece yöresel ismiyle bildiğim harman horozu. Gerçi serçeler de yıllarca saçak kuşu olarak kaldı muhayyilemde. Tıpkı, kırlangıcın hacıkuşu olması gibi. Ama hatırı kırılmasın şimdi, bir de çalıdan çalıya uçuşan adı karatavuk olup bizim karabakkal dediğimiz var. Hay Allâh, göçle gelen arıkuşlarını da unuttum. İyisi mi Boba Tepesi'nin kuşları bahsini, hüthüt veya ibibik denince daha bir bilinen harman horozu ile bitirelim. Yazmış olduğum çocuk kitabında da Macera Takımı'na Boba Tepesinde yolu gösteren bir hüthüt oluyor. Hadi, bahsini etmişken çocuk kitabından Boba Tepesi'ni bir terennüm edelim: "Dede Tepesi kendi yazını yaşıyordu. Otları sararmış, dikenleri kurumuş, yolları tozlanmıştı. Armut ağaçlarının dallarındaki meyveler lezzet yarışındaydı. Tozlu yola konan bir çift ibibik kuşu, sıcağın keyfini çıkarıyordu. Vaktiyle Süleyman Peygamber'e yol göstermiş olmanın vakur duruşlarıyla, şanını arttıran ibiklerini indirip kaldırıyordu. Ağustos böcekleri, karıncaların çalışkanlığına aldırış etmeden en güzel şarkılarını söylüyordu. Toprak, çayır mantarlarıyla süslenmek için sonbaharı bekliyor, ilkbaharda açan hıdrellez çiçeklerinden arılar bal toplamış, evlerinde yorgunluklarını atıyordu. Kır tavşanları, çalılıkların içindeki yuvalarında gündüz uykusuna yatmıştı. Kaynaktan beslenen su birikintisinin yanındaki armut ağacının dalına konmuş bir üveyik, bütün güzelliğiyle etrafı izliyordu. Dede Tepesi elle dokunulacak kadar canlıydı ve daha birçok duyguyu okşuyordu."

Canım Boba Tepesi! Küçük bir çocuğun kocaman evi gibiydi. Yaz başında açan hıdrellez kamçılarının üzerinden onlara dokunmadan atlamaya çalışırdım. Elimde bir sopa falan varsa, Battal Gazi olurdum. Sonra armutlar... Yüzlerce belki de binlerce armut ağacı... Onlar oraya ne zaman dikildi, kaç medeniyet gördü bilmiyorum. Alyanak armudu derdik. Olağanüstü lezzetliydi. Ben ağaçlarda bir maymun gibiydim. O günlerden otuz kırk yıl kadar sonra şöyle demişim bir mensurede:

"Sahi, açtı mı sarı çiğdemler?

Papatyalar gülümsüyor mu yine?

Sarıasmalar konuyor mu meşenin dallarına? 

Üveyikler suya iniyor mu?

Mantar topluyor mu çocuklar? 

İbibikler oynaşıyor mu tozlu yolda?

Al yanak armutları oldu mu şimdiden?

Geçti mi hıdrellez kamçılarının çiçekleri?

... "

Lise zamanlı gençlik yıllarımda babamın taksisiyle tepeye çıkardım. (Aaa evet, birgün yanımda sevdiğimle, Boba Tepesi'nde birlikte mantar toplamayı, gülüşüp koşuşturmayı düşlediğim o zamanlar...) Arabayı dört yol ağzı denen yere çekerdim. Günbatımı, arabadan izlenecekse en güzel yer orasıydı. Göktepe, Geyikkırı ovalarını ayağıma seren günbatımlı yerim. Adını artık hatırlamadığım bir radyo kanalı keşfetmiştim. Sanat müziği / mûsikî repertuarım, önemli ölçüde orada temellendi. Artık ben, kocaman aşkların adamıydım ve Boba Tepesi, benim en büyük sırdaşımdı. 

Öyle oralıydım ki tıpkı meşelerin altında yatan dede gibi, beni de bir gün doğduğum köye bakan tepeye gömseler diye düşünürdüm. Benim de sarıçiğdemlerim olur muydu ki! 

Geyikkırı köyüne bakan yamaçta, büyükçe bir meşe vardı. O benim ağacımdı. Gölgesinde oturur, önümdeki kocaman ovayı saatlerce seyrederdim.

Üniversite hazırlık zamanıydı. Evden uzak kalmamı gerektiren ömrümün acınmasız yıllarından biriydi. Sözel derslerini kendi sesimle doksanlık kasetlere okumuştum. Kalem piliyle çalışan volkmenimle ben yine Boba Tepesi'ndeydim.

Ben hep oradaydım. Sonra hayat başka türlü oldu, ben başka türlü oldum. Şehirler, ülkeler, insanlar ve anlatması çok zor olan sonrası... 

Benim artık orada olamadığım bir zamanda, devlet aklı, Boba Tepesi'ne üniversiteyi konduruverdi. Şöyle şeyler demişiz, bütün sırları fısıldadığımız Bıçak Sırtı'nda:

"Bobatepesi’ne üniversite kurulduğunda hatıralarına da çoktan el koydular. Meraların önemini, ne denli korunması gerektiğini coğrafya kitaplarında tekrarlamaktan usanmayan devlet aklı, bölgenin en muntazam, bir o kadar kültürel değer taşıyan merasına üniversiteyi konduruvermişti. Üniversiteyle yerleşim yerini birbirinden ayıran ana yolda yitip giden taze canlara da eğitim şehidi falan dense o aklın bir

eseri olarak ne isabetli olurdu.

Tek Meşe’nin gölgesinde günbatımını izleyip sigarasını içen bir delikanlı yoktu artık..."

Kimlik göstererek girmenin gerekli olduğu kapıdan bir defa girdim. O da bir öğretim görevlisiyle özel bir görüşme yapmak içindi." Boba Tepesi'nde büyüyen o çocuğu bilmiyorlardı, bilemezlerdi. Karşılarındaki Bünyamin Bey diye biriydi! Durdukları yerde, küçük bir çocuğun kocaman kâinatını, bir gencin umutlarını, hayallerini, ve yarınlarımın gözyaşını bıraktığımı bilmiyorlardı. Hem bele kadar karda... Neyse... Sonra kuşlar, benim kim olduğumu anladı. Onlarsa sanki keyfekeder gelmişim gibi, memnuniyet dolu bir ifadeyle; "yine bekleriz Bünyamin Bey" dediler. 

Biz kitap okuyan çocukların olaylara daha bilinçli baktığı gerçeğini görüyoruz. Bir kitap bazen bir çocuğun hayata bakışını tamamen değiştirebilir. Okuyan çocuk başkasının yaşadığı acıyı anlamaya çalışır. Bu yüzden insanlara zarar vermekten kaçınır. Sorunlarını konuşarak çözmeye çalışır, çevresine karşı daha saygılı davranır. Kitaplar sadece bilgi vermez aynı zamanda insanın karakterini de güzelleştirir.

Bir toplumun geleceği çocukların nasıl yetiştiğine bağlıdır. Hepimiz çocukların küçük yaşta kitaplarla tanışmasının çok önemli olduğunu kabullendik. Kitap okuyan çocuk kendini geliştirmeyi öğrenir. Hedef sahibi olur. Kötü alışkanlıklardan uzak durur, suça değil başarıya yönelir. Bu yüzden çocukları kitaplarla iç içe büyütmemiz gerekir.

İnsan, en büyük yanılgısını zamana güvenerek yapar.

Sanki önünde sonsuz günler varmış gibi erteler. Söylemek istediklerini yarına bırakır, sevmeyi sonraya saklar, özür dilemeyi geciktirir. Oysa hayat, beklediğimiz kadar uzun değil, düşündüğümüz kadar da bizim değildir. 

Bir günün daha bitmesine üzülmeyiz çoğu zaman. Çünkü yeni bir günün doğacağını biliriz. Ama fark etmediğimiz şey şudur: Giden gün geri dönmez. O günle birlikte bir parçamız da sessizce uzaklaşır.

Ömür, büyük hayaller kurarken avuçlarımızın arasından kayan ince bir kum gibidir. Ne kadar sıkı tutarsak tutalım, durduramayız. Saatler geçer, yıllar geçer, insanlar değişir. Aynalar yüzümüzü, zaman ruhumuzu yaşlandırır.

Sonunda anlarız ki hayat, sahip olduklarımızla değil, hissedebildiklerimizle anlam kazanır. Bir dostun içtenliği, bir annenin duası, bir babanın sessiz fedakarlığı, bir çocuğun gülüşü... Belki de bütün servetimiz bunlardan ibarettir. 

Bir gün hepimiz ardımızda yarım kalmış cümleler, söylenmemiş sözler ve geç kaldığımız duygular bırakacağız. İşte bu yüzden hayatı tüketmek değil, yaşamak gerekir.

Çünkü zaman bize ait değildir.

Biz, sadece bize emanet edilen vakitte yürüyen yolcularız.

Ve her yolculuk gibi, bunun da mutlaka bir sonu vardır.

Fikriye Kaya  

Peki ideal olmayan aslında nedir? İdeal olmayan ideal olan kadar göreceli midir? Distopyalar gelecekteki gerçekleşememiş Ütopyaların bir sonucu mudur? Son olarak bu kavram edebiyata nasıl yansımıştır? Bu denemede bu soruların cevabını arayacağız.

İdeal olanın nasıl ki iyiyle bir ilgisi yoksa, İdeal olmayanın da kötüyle ilgisi yoktur. Çünkü, ideal olmayan da yararcı bir anlayıştan beslenir ama aralarında bir fark vardır. O da bu yararcılığın ideal olmayanın aleyhinde olmasıdır. Ütopya, yozlaşmış sistemlerin önceki hallerini geliştirerek idealleştirir. Distopya ise bu yozlaşmış sistemlerin hızla yozlaşmaya devam ederek, artık içinden çıkılamayacak bir hale gelmesine anti-ideal bir açıdan bakar. Böyle bir anti-ideal, ona yarar sağlayacak ideal bir ütopyanın gerçekleşemeyeceğini öngörür. Bu yüzden de ideal olmayan, topluma faydası bulunmayandır.

Anti- idealler, gerçekleşmeyeceği öngörülen ideallerin sonuçlarıdır. Bu nedenle bunların göreceliği, bağlantılı bulundukları ideallerle sınırlıdır. İdeal olanlara birçok örnek verilebilir ama olmayanların bu örneklerin tersinden başka alternatifi olmaz. Mesela, ideallerden konuştuğumuzda işleyen bir hukuk sistemi yalnızca bunlardan biridir. Hatta ideal bir hukuk sistemi için de farklı görüşler ortaya çıkabilir. Anti- ideal olarak bakarsak, yozlaşmış bir hukuk sisteminin sonuçları daha nettir ve yoruma açık değildir. O yüzden görecelik konusunda ideal olmayana daha farklı bir gözle bakmak gerekir.

Umut, olumsuzlukların içinden ara sıra sıyrılıveren bazı olumlu şeylerden beslenir. Bu yozlaşmış sistemlerde de böyledir. Gerçekleşen bazı iyileşmeler umudu diri tutar. Eğer kayda değer hiçbir olumlu ilerleme yaşanmazsa umut, umutsuzluğa evirilir. Bu durum ütopya ve distopya kavramlarında da aynı biçimde gelişir. Bir ütopyanın gerçekleştirilmesi için çıkılan yolda küçük gelişmeler bu ülküyü canlı tutar. Ne zaman ki ilerleme durağanlaşır, orada bu ütopya ideali de yavaş yavaş distopya düşüncesine dönüşür. Çünkü ilerlemenin bittiği yerde gerileme başlar. Bu da umudun yerini umutsuzluğun almasına neden olur. İyimserlikle toplumun yararına tasarlanan ütopya ülküsü, artık peşinden gidilemez bir hayalden ibaret kalır. Böyle bir durumda da toplum karamsarlaşır ve distopya fikrine teslim olur.

Bilindiği gibi distopya kavramı ütopyadan daha çok edebiyatta yer edinmiştir. Bunun nedeni her açıdan çok iyi olan, kusursuz bir ütopya evreninin onları rahatsız etmesi olabilir. Bunun da birkaç sebebi olabilir. İlk nedeni, edebi yönden zayıflığıdır. Her şeyin iyi ve kusursuz olması aksiyonu azaltır, merak uyandırmaz ve okuyanı heyecanlandırmaz. Bu nedenle de okuyucu metnin devamını okumaya özendirmez. Öte yandan eylemlerin basit olması ve az olması, okuyucunun metne olan ciddiyetini kaybetmesine neden olur. Bu metinler o yüzden masal olarak nitelendirilebilir, bunu da hiçbir yazar istemez. Diğer bir sebebi de insanların kusursuz olmamasıdır. İnsanlar, edebiyatın kendilerine tutulan bir ayna olmasını isterler. Kendileri kusursuz olmadıklarından, okuduklarında da bunu beklerler. O yüzden bunun dışında kalan metinler dışlanır ya da çocukların eğitilmesinde masal, çocuk hikayesi gibi alanlar olarak yazılır.

 Distopik edebiyata gelirsek, bu tür de bir umutsuzluğun ürünüdür. George Orwell, 1984 ve Hayvan Çiftliği romanlarını yazarken yaşadığı dönemde yükselen totaliter ve komünist rejimlerden etkilenmiştir. Onların, Orwell’in tahmin ettiği gelecekleri de bu eserlere yansımıştır. Bu türe önemli bir eser kazandırmış diğer bir isim de Fahrenheit 451 romanı ile Ray Bradbury’dir. Bradbury, bir gün sokakta yürürken polis tarafından durdurulmuştur. Sonra bu duruma çok içerleyerek, kendisine şu soruyu sormuştur: “Ya bu, böyle giderse?” bu sorunun cevabı için de önce bir öykü yazmıştır. Sonra da o öyküyü genişleterek, ortaya Fahrenheit 451 eserini çıkarmıştır.

Sonuç olarak insanlar, yitirdiği sistemleri düzeltmek için ütopyalar tasarladı. Gerçekleşemeyen ütopyaların, faydasız hayallere dönüşmesiyle de ortaya distopyalar çıktı.

Ütopyaların distopyalara dönüşmediği bir dünyada buluşmak dileğiyle…

Bayram… Bir zamanlar sabah ezanından önce başlayan telaş demekti. Ütülü kıyafetler, mis gibi kolonya kokusu, mutfaktan yükselen tatlı sesleri… Kapıların sonuna kadar açık olduğu, insanların birbirine daha çok “insan” olduğu günlerdi.

Şimdi ise bayramlar biraz daha sessiz geliyor bazı evlere…

Kimi annesinin yokluğunu koyuyor sofraya, kimi babasının eksik sandalyesine bakıyor uzun uzun. Kimi eski bayram fotoğraflarında arıyor çocukluğunu, kimi kalabalıkların içinde bile yalnız hissediyor kendini.

Ama yine de bayram… Bir mesaj beklemek, bir kapının çalınmasını umut etmek, kırgınlıkların biteceğine inanmak demek birazda.

Çünkü bayram sadece sevinç değildir. İçinde özlem vardır, hasret vardır, gidemeyenler, dönemeyenler, sarılamayanlar vardır.

Belki de bu yüzden en güzel bayramlar; kalbin kibri bırakıp sevgiyi hatırladığı bayramlardır.

Bugün birini arayın… Belki uzun zamandır konuşmadığınız birini. Bir gönle dokunun. Çünkü bazen bir “İyi bayramlar” cümlesi bile bir insanın içindeki yalnızlığı susturabilir.

Ve unutmayın… Bazı evlerde kahkahalar yükselirken, bazı evlerde dualar fısıldanır sessizce.

Bayram; hem mutluluğun hem de eksik kalanların adıdır.

​Onun çocukluğunda bayram, günler öncesinden evleri saran tatlı bir panikle başlardı. Günler süren hummalı temizliklerin ardından, mutfaktan yükselen baklava şerbetinin o ağır ve davetkar kokusu tüm sokağa yayılırdı. Bayram sabahları ise adeta bambaşka bir senfoniydi. Yeni kıyafetler ve ayakkabılar yatağın başucuna konur, kutusundan çıkarılıp defalarca hayranlıkla seyredilirdi; kıyafetin sadece bir kumaş değil, saf bir neşe kaynağı olduğu zamanlardı. O sabahlar mahallede hiçbir ev kapısını kapatmazdı. Çocuklar ellerinde poşetlerle sokakları doldurur, her kapıdan şeker, mendil ya da heyecanla beklenen o gıcır gıcır demir paraları toplardı. Büyüklerin elleri öpülürken tütün kolonyasının keskin kokusu genzi yakar, bayramlaşmalar sadece bir ritüel değil, göz göze gelinen ve kalpten kalbe akan sıcacık bir kucaklaşma olurdu. Kimse uzak kalmaz, küsler barışır ve sofralar alabildiğine genişlerdi.

​Düşüncelerinden sıyrılıp bugüne dönen Sema Hanım, elinde titreyen telefonunu yavaşça kaldırdı. Kızından gelen mesajı açtı; seyahat ettikleri tatil köyünden, arkada masmavi bir deniz manzarasıyla çekilmiş bir aile fotoğrafı göndermiş ve altına kısa bir not düşmüştü: "İyi bayramlar anneciğim, dönünce uğrayacağız."

​Günümüzün bayramları, artık takvimdeki uzun tatil fırsatlarına dönüşmüştü. Şehirler boşalıyor, akraba ziyaretlerinin yerini deniz kenarındaki şezlonglar alıyordu. Artık kapı zilleri yerine telefon bildirimleri çalıyor, aynı anda yüzlerce kişiye gönderilen kopyala-yapıştır mesajlar, eski bayram kartpostallarının üzerindeki o el yazısı samimiyetini mumla aratıyordu. Sokaklar o eski çocuk koşturmacalarından uzaktı; evdeki şekerlikler doluydu ama onları eksiltecek o küçük, neşeli eller artık kapıyı çalmıyordu. Bayram, modern dünyanın yoğun temposunda sadece bir nefes alma molasına indirgenmiş gibiydi.

​Sema Hanım telefonu yavaşça sehpaya bıraktı. Tam o sırada apartman koridorundan iki küçük çocuğun neşeli kıkırdaması ve ardından üst kat komşusunun kapı zili sesi duyuldu. Yüzünde hafif bir tebessüm belirdi. Zaman değişiyor, bayramı yaşama şekilleri başkalaşıyordu. Eski bayramların o kolektif coşkusu, o eski mahalle sıcaklığı azalmış olabilirdi; ama apartman boşluğunda yankılanan o çocuk seslerinde, bayramın özü hâlâ bir yerlerde direniyordu. Yerinden kalktı, şekerliğini eline aldı ve kendi kapısının zili çalmadan hemen önce, o eski günlerin hiç tükenmeyen umuduyla antreye doğru yürüdü.