​Aslında bu iki soru sadece bizim gazetemiz için değil, okumaya heves eden herkes için ortak bir soru. Çünkü bazen insan okumak istiyor ama nereden okumaya başlayacağını bir türlü karara bağlayamıyor. Evet, insan bazen okumaya heves ediyor ama nereden ve nasıl başlayacağını dahi bilemiyor. Bazen bir kitapçıya uğruyorsun; onlarca kitap arasında hangi kitabı alıp okumaya başlayacağın konusunda kararsız kalıyorsun.

​Öncelikle şunu bilmek gerekiyor ki okumaya başlamak için kendimize çok büyük hedefler koymaya gerek yok. İlk günden illa yüz sayfa kitap okuyacağım demek yerine; günde on veya on beş sayfa, yahut yarım saat kitap okuyacağım diyebiliriz. Çünkü asıl önemli olan şey çok okumak değil, okumayı hayatımızın bir parçası hâline getirebilmektir.

​Doğan Cüceloğlu'nun insanın kendisini geliştirmesi ve yaşamını anlamlandırması üzerine yaptığı çalışmaların da bize hatırlattığı önemli bir gerçek var: İnsan, kendini geliştirmeye ve öğrenmeye devam ettiği sürece değişir. Okumak da bu değişimin en güçlü yollarından biridir.

​Peki, neler okuyalım?

​Bunun tek bir cevabı yok. Çünkü herkesin ilgisi, merakı ve hayat tecrübesi farklı. Bir insan roman okumaktan hoşlanabilir; bir başkası tarih kitaplarından, bir diğeri felsefeden veya şiirden keyif alabilir. Bu nedenle okumaya başlarken ilk yapmamız gereken şey, kendimizi tanımaktır.

​Kendinize şu soruyu sorun: “Ben neyi merak ediyorum?”

​İnsan ilişkilerine merakınız varsa psikoloji, geçmiş tarihe merakınız varsa tarih, hayatın anlamına merakınız varsa felsefe, başka insanların hayat hikâyelerine merakınız varsa roman okuyun. Eğer duygularınızı anlamak ve onlara yön vermek isterseniz de şiir okuyabilirsiniz.

​Burada önemli nokta, bir günde yüklenip yüz sayfa, iki yüz sayfa okuma çalışması yapmamaktır.

​Hiç kitap okuma alışkanlığımız yoksa günde on sayfadan başlayabilirsiniz.

​On sayfa gözünüze küçük görünebilir fakat her gün düzenli bir şekilde okursak çok faydasını göreceğinizden eminim. Burada önemli olan bir günde çok okumak değil, kitap okumayı hayatımızın bir parçası hâline getirebilmektir.

​Başka bir önemli husus ise seçtiğimiz kitaplardır.

​Her popüler kitap bize uygun olmayabilir. Bir kitabın çok okunması, çok satması veya herkes tarafından okunması o kitabın bize uygun olacağı anlamına gelmez. Çünkü o kitabın bizim ruh hâlimize iyi gelmeyeceği ne malum? Belki de sevmeyeceğiz. Yani herkes okuyor diye bizim de okuma zorunluluğumuz yoktur.

​Bazen bir kitabı birkaç sayfa okur ve çabucak sıkılırız; bu durum genelde okurlarımdan aldığım soruların başında geliyor. Peki, bize hitap etmeyen yani anlamadığımız bir eseri gerçekten okumalı mıyız? Hayır, tabii ki de. Çünkü bize hitap etmeyen bir kitabı okumamalıyız. Kitap okumak bir yarış değildir ve her kitabı okuma zorunluluğumuz da yoktur.

​Okuduğumuz bir cümlenin günlerce hatta aylarca aklımızda kalması, bir düşüncemizi değiştirmesi ve bize hiç düşünmediğimiz bir konu hakkında sorular sordurması bir kazanımdır.

​Ben bu yazıyı hazırlarken üzerinde durduğum isimlerden biri Doğan Cüceloğlu oldu. Çünkü Doğan Cüceloğlu’nun insanın kendini geliştirmesi üzerine koyduğu çalışmalar, yıllar önce benim bakış açımı da değiştirmişti… Çünkü insan yalnızca dış dünyayı değil, kendisini de okumalıdır. Ne düşündüğünü, niçin bu şekilde davranışlar sergilediğini ve hayattan beklentisinin ne olduğunu anlamaya çalışmalıdır.

​İşte tam da bu noktada kitaplar insana rehber olmuştur. Fakat sadece kitap alarak okur olunmaz. Evimizde kitapların bulunması çok güzel bir şey; fakat onları alıp okumadan öylece süs gibi bırakmakla okur olunmaz.

​Bugün belki de en büyük zaman kaybımız diyebileceğimiz bir soru soralım: Bizler bilgi hazinesi olan kitaplar dururken neden kitap okumuyoruz?

​Bugün televizyon karşısında saatlerce oturup o programdan o programa atlıyoruz. Sosyal medyada birkaç saniye içerisinde yüzlerce içerik görüyoruz. Bir videodan çıkıp başka bir video izliyoruz. Fakat çoğu zaman şunu kendine hiç sordun mu: "O izlediğimiz programı anlatmaya kalksak kaç saniyesini anlatabiliriz?" İşte kitap okumayan bir birey bunu 5 saniye anlatır; kitap okuyan ise size özet hâlinde 2 saate yakın, hatta daha da fazlasını anlatır. 

​Bazen televizyon, bilgisayar veya telefon başında saatlerce vakit geçiriyoruz. Ne izlediğimizi düşünmeden dahi vakit kaybediyoruz. Bir dizi bitiyor, başka bir program başlıyor. Bunun sonunda televizyon başından kalkıp telefona bakıyoruz ya da bilgisayar başına geçiyoruz. Peki, kendimize hiç şu soruyu sorduğumuz oluyor mu: "Biz ne izliyoruz?" Ve bütün bunlar, çocuklarımızın zihninde nasıl bir dünya oluşturuyor?

​Elbette ben bu yazıyı televizyonu veya sinema ortamını kötülemek amacıyla yazmış değilim. Çok güzel yapımlar, eğitici programlar, belgeseller ve insanın ufkunu genişletecek içerikler de var şüphesiz. Mesele ekranın kendisi değil; asıl mesele o ekranı ne ile doldurduğumuzdur.

​Çünkü bugün ekran, birçok çocuğumuzun hayatında büyük bir yere ve öneme sahip. Bugün maalesef bir çocuk; ailesinden çok ya televizyon ya bilgisayar ya da telefon başında vaktini harcıyor. Böyle olunca da ekran başında gördüğü insanlar, karakterler veya hikâyeler onun dünyasını şekillendiriyor.

​Çocuğun kimi kahraman olarak gördüğü de çok daha önemli. Çünkü çocuk sadece izlemiyor; gördüğünü öğreniyor, gördüğünü taklit ediyor ve zamanla da yaptıklarını normal bir şeymiş gibi algılıyor.

​Burada kendimize dürüst bir soru sormamızda fayda var: Biz kendi değerlerimizi, kendi kültürümüzü, kendi tarihimizdeki önemli kişileri çocuklarımıza ne kadar anlatabiliyoruz?

​Dünyanın farklı ülkeleri kendi hikâyelerini sinemayla veya dijital ortamda anlatıyor. Kendi kahramanlarını çocukların karşısına çıkarıyor. Kendi kültürlerini tanıtıyor ve gelecek nesillere de aktarıyor. Bizim ise anlatacak o kadar çok hikâyemiz, o kadar çok değerimiz var ki... Ama biz maalesef bunun bilincinde değiliz.

​Tarihimizde büyük fedakârlıklar yapmış nice insanlar var. Edebiyat tarihimizde birbirinden değerli yazarlarımız, şairlerimiz var. Düşünce dünyamızda insanlara yol gösterecek büyük isimler var. Fakat biz bunları çocuklarımızın karşısına yeterince çıkarabiliyor muyuz?

​Bence asıl mevzu burada başlıyor.

​Bir çocuğa "Bunu oku ya da bunu izle" demek çoğu zaman yeterli değildir; çünkü boş bırakılan bir şeyi bir başka şey doldurur. Eğer biz çocuklarımıza kaliteli içerikler sunmazsak onların dünyasını başkalarının ürettiği içerikler şekillendirecektir.

​Bu nedenle aileler olarak hepimize büyük sorumluluk düşüyor. "Çocuklarımız ne izliyor, ne okuyor, kimleri takip ediyor?" diye zaman zaman bakmak gerekir. Ama bunu sadece yasaklayarak değil, onlar ile konuşarak yapmak gerekir. Çünkü bir çocuğa bir şeyi anlatmanın en güzel yolu onu anlamaya çalışmaktır.

​Aynı sorumluluk yapımcılara, senaristlere, sanatçılarımıza ve medyaya da düşüyor. Bizim toplumumuzu, kültürümüzü ve ortak değerlerimizi anlatan kaliteli yapımlara ihtiyacımız var. Gençlerin sadece tüketen değil, üreten insanlar olmasını istiyorsak onlara ilham verecek örnekleri de çoğaltmalıyız.

​Ve ben burada bazı isimlere özellikle yer vermek istiyorum.

​Hayati İnanç gibi kültürümüzü ve edebiyatımızı gençlere sevdirmeye çalışan, Ebubekir Sifil gibi düşünce dünyasında önemli çalışmalar ortaya koyan, Ömer Karaoğlu gibi yıllardır müziğiyle insanlara ulaşan, Dursun Ali Erzincanlı gibi şiir ve naatlarıyla gönüllere dokunan isimler var. Edebiyatımızda Nurullah Genç, İbrahim Tenekeci ve Ahmet Murat gibi çok kıymetli şair ve yazarlarımız bulunuyor.

​Mesele bu isimlerin çok güzel yazması ya da okuması değil; asıl mesele, gerçekten değer veriyorsak onların ürettiklerine de sahip çıkmaktır. Okumalı, dinlemeli, izlemeli, paylaşmalı ve gençlerin örnek alacağı bir nesil inşa edebilmeliyiz.

​Çünkü sevdiğini söylemek kolaydır; söylersin, olur biter. Ama asıl mesele onun yaptığını yapabilmektir.

​Bugün çocuklarımızın elinde telefon var ama yarın kitap da olabilir. Ya da dergi, kamera, ne bileyim mikrofon da olabilir. Ve bunları sağlayabilmek biraz da bizim elimizde, öyle değil mi?

​Ben çocuklarımızın dünyasında kendi tarihimizin, edebiyatımızın, kültürümüzün ve değerlerimizin daha fazla yer almasını istiyorum. Bunun için de önce ekranlara, sonra kendimize bakmamız gerektiğine inanıyorum.

​Çünkü çocuklarımızın ne izleyeceği sadece onların meselesi değildir. Onların ne izleyeceği, biraz da bizim onlara sunduklarımızla ilgilidir.

​Ve belki de bugün hem kendimize hem çocuklara hem de çevremize sormamız gereken o soruyu bir kez daha tekrarlayalım:

​“Ekranlarda Ne İzliyoruz? Çocuklarımıza Ne Bırakıyoruz?”