Her şeye gücümüz yetmez 

Doğduğumuzda bize verilen belli başlı özellikler ve imkanlar vardır. Seçemediğimiz ve bize önceden sorulmadan verilmiş, kabul etmekten başka şansımızın olmadığı ve inkâr edemeyeceğimiz şeyler vardır. İçine doğduğumuz aileyi, toplumu, coğrafyayı seçemeyiz. Boyumuzu, ten rengimizi, genetiğimizi seçemeyiz. Yetiştirilme tarzımızı, eksik bırakılan noktalarımızı, yeteneklerimizi seçemeyiz. Daha da ilginci isteklerimizi ve arzularımızı bile seçemeyiz. Sadece isteklerimizi ve arzularımızı gerçekleştirmek için veya bunları dizginlemek için çaba gösterebiliriz. 

Her şeye gücümüz yetmez 

Çocuk halimizi dizimize oturtup başını okşayamadığımız gibi ona hak ettiği çocukluğu da yaşatamayız. Kendimizi karşımıza oturtup “Aslan oğlum/Canım kızım seninle gurur duyuyorum” diyemeyiz. Kendimize iyi bir kardeş olup “her zaman arkandayım” diyemeyiz. Geçmişteki halimize gidip öğüt veremediğimiz için belki de bu yüzden, biz de bizden küçüklere öğüt veririz. Kendimize sıkı bir dost, sadık bir yar olamayız. Hak etmeseler bile insanlara sıkı dost, sadık bir yar oluruz. Bize kötü ebeveynlik edenlere iyi bir evlat, bize borç vermeyen dosta faizsiz kredi, bize kötü davranan sevgiliye sadık bir eş oluruz. Sahip olmak istediğimiz bir baba, bir kardeş, bir dost, bir eş gibi davranırız. Onlar belki bize öyle yaklaşmaz ama biz, bize yakışanı yaparız. 

Her şeye gücümüz yetmez 

Sokakta gördüğümüz mendil satan küçük çocuğu o hayattan kurtaramayız. Karlı havada soğukta kalan tüm kedilere yuva olamayız. Savaşları engelleyemeyiz. Açlığı bitiremeyiz. Hastalıklara tedavi bulamayız. Haklı olduğumuz davada herkese karşı gelip kazanamayız. Toplumu yenemeyiz. Bu hain ve yozlaşmış dünyada ilerleyen düzeni durduramayız. Bizden çok daha güçlülerin olduğu bir yerde hakkını savunduğumuz insanlar bile bizim arkamızda durmaz.  

“Cennetten çiçek çalıp cehenneme dikemezsin

Cehennemden kor alıp cenneti yakamazsın” 

Kasıtlı olarak bazı şeyleri görmezden geliyoruz. Düzeltmek istediğimiz ama düzeltemeyeceğimiz şeyleri görmemek için kafamızı başka tarafa çeviriyoruz. İmkânımız olsa düzelteceğimiz şeylere müdahale edememenin acısını zayıflatmak için o şey hiç var olmamış gibi davranıyoruz. Gücümüzün yetmeyeceği şeyleri gücümüz yettiğince ertelemeye çalışıyoruz. İsyan ediyoruz, dua ediyoruz, bir şeyler deniyoruz ancak ne yazık ki her şeye gücümüz yetmiyor. 

Adaletin yerini bulacağına inanırız. Belki ilahi adalet belki karma belki de bir devrimin gelip bütün bu pislikleri temizleyeceğine ve inandığımız ne varsa o şeyin masumlarını bataklıktan çekip çıkaracağına inanırız. Allah’a havale ederiz, “eden bulur” deriz ve gücümüzün son bulduğu yerde bizden üstte bir gücün her şeyi düzelteceğine inanırız. Dünyada karşılık bulamasak da “öbür” dünyada her şeyin bedelinin ödeneceğini düşünürüz. Belki gerçekten inanç belki de bir teselli olarak hiçbir şeyin karşılıksız kalmayacağına inanırız. Çünkü her şeye gücümüz yetmez. 

Peki ne yapacağız? 

Bize yakışanı yapacağız. Bize yapılan kötülüklerin cezasını masum insanlara kesmeyeceğiz. Mutsuz bir aileyle büyüdüğü için evlenmeyen birisi değil, evlenip nasıl iyi bir ebeveyn olunur onu gösteren birisi olacağız. Sadece hak yemeyerek, mazlumu ezmeyerek değil aynı zamanda hak yedirmeyip mazlumu da koruyarak arkamızdan gelenlere örnek olacağız. Kötülüklere sessiz kalan dilsiz şeytanlardan olmayacağız. Erdemli bir insan olmak için mücadele etmek gerekir ve biz mücadele edeceğiz. Dünyayı değiştirmek için verdiğimiz çabada belki de mağlup olacağız ancak unutmayın: 

Hak yolda mağlup olacağını bilerek savaşmak, nahak yolda galip gelmekten evladır. 

 

Tunahan Karakaya 

Birisine yardım ettiğinizde asıl amacınız bunun karşılığını almak olmasa da içten içe ileride ihtiyaç halinde o kişilerin size yardım edeceğini düşünür ve umarsınız.  

Eski çağlarda kaplan saldırısına uğrayan arkadaşına yardım eden kişinin kendisi kurban konumuna geldiğinde arkadaşından yardım bekleyeceği gibi siz de işinde yardım ettiğiniz kişinin bir gün size işinizde yardım etmesini beklersiniz. Tercih edilmemiş yalnızlığın insanları mutsuz etmesinin sebeplerinden birisi de budur. Destek alacağın ve vereceğin birilerinin olmaması insanlarla olan bağını ve empati yeteneğini gün geçtikçe köreltir çünkü yardımlaşma bireyler arasındaki bağı daha güçlü kılar. Bir işi yerine getirirken sıkıştığında yardım edecek birisi olmamasının yanı sıra sahip olduğun kabiliyetlerle insanlara dokunamamak da bireye huzursuzluk verir. Yardım etmek insana dopamin salgılattığından ötürü yapılan eylem anlık olarak da mutluluk vererek insanı ödüllendirir. 

Yardım ettiğimiz insanlara daha çok güvenir ve bizi yarı yolda bırakmayacaklarına inanırız ancak işler her zaman beklendiği gibi gitmez. Bazen vefa duygusundan noksan bireyler farklı çıkarlar uğruna kendisine edilen yardımı karşılıksız bırakır. Bu faktör insanların birbirine olan güvensizliğini tetiklediği gibi yalnızlaşmayı da arttırarak toplumsal bir bozulmaya sebebiyet verir. İhanete uğrayan bireyler zamanla yardımlaşmayı azaltıp kendi çıkarlarına yönelir, çevresindeki insanlara güvenmeyi bırakır, bireyselleşir ve yalnızlaşır. Temelde insanın hayatta kalmasını sağlayan faktör yerini hayatı zorlaştıran çıkarcılığa bırakır. Ancak ne olursa olsun belki içgüdülerimiz belki iyi niyetimiz belki de etik veya dini düşüncelerimiz sayesinde yardımlaşmamız asla tamamen bitmez. İnsanlar ve hatta devletler bir afet durumunda tekrardan birleşir ve soydaşlarını hayatta tutmak için uğraşır. Bireyselleşmiş toplumu bu hale getirmeyi sadece bir olay bile tetikleyebilir. Bu durumları daha derinlemesine inceleyip iç yüzünü görmek istediğimizde de şu soruyu sorarız: 

“İnsanlar iyilik için mi yoksa çıkar için mi yardımlaşır?” 

Bu konuda filozofların ve sosyologların farklı bakış açıları vardır. Daha rasyonel bakan kesim (Hobbes, Weber, Durkheim...) toplumun, insanlığın dayanağının yardımlaşma kaynaklı olduğunu bildiği için daha çıkarcı davrandıklarını düşünür. Mauss’un hediye teorisinde olduğu gibi almak için vermek olduğu düşünülür ve hediye alan kişinin karşılıkta bulunmaması ayıp olarak görülür.  

Bunların aksine bazı düşünürler (Jean-Jacques Rousseau, Tolstoy...) ise insanların merhamet hissiyle yardım ettiğini düşünür. Şahsen ikisinden de parça parça vardır. Her zaman çıkar için yapılmayacağı gibi saf merhamet duygusuyla da yapılmaz. İş yerinde yardım ettiğiniz kişiyle bir ebeveynin çocuğuna ettiği yardım farklı olduğu gibi dostun ve tanımadığın insanlara ettiğin yardım da değişiklik gösterir. Ancak ağırlıkla çıkar için olduğuna inanıyorum. Kastım tamamen somut şeyler değil. Misal olarak yolda yere düşen birisini kaldırdığında sana çıkarıp para vermesini beklemezsin ancak teşekkür etmesini ve minnet duymasını istersin. Teşekkür etmediğinde içten içe o kişiye öfkelenirsin.  

Kahraman olmak ve minnet görmek insanı her zaman duygusal olarak tatmin eden bir şey olduğu gibi fedakârlık yapma potansiyelini de arttırır.  

Belki bir teşekkür belki bir dost belki de yardımımızın somut karşılığını bekliyoruz ancak her yardımımızın karşılığında mutlaka bir şey istiyoruz. Karşısındakinin iyi olmasından mutlu olan insanlar da kendisi mutlu olacağı için karşısındakinin iyi olmasını istiyor diyebiliriz. 

Merhametten kaynaklı da olsa çıkar amacıyla da olsa yardımlaşmanın toplumu ayakta tutması yadsınamaz bir gerçekliktir. İhtiyacınız varsa yardım almaktan çekinmeyin çünkü toplum bununla birbirine bağlanıyor. 

 

Tunahan KARAKAYA