Gidesim var…

Öyle bavul hazırlayarak değil,

Bir bakışın içinden geçer gibi.

Adımı ardımda bırakıp,

Sessizce gidesim var.

Bir çayın buharına karışıp

Eski bir istasyonun bankında

Kimsenin beklemediği biri olarak

Bir tren dumanında kaybolasım var

Hep aynı göğün altında eksilmekten,

Aynı sokakların beni ezbere bilmesinden,

Aynı cümlelerin içinde yaşlanmaktan,

Var olmakla oyalanıp yaşamamaktan

Gidesim var.

Cebimde yarım kalmış cümleler,

Kat izleri çoğalmış, hiç gönderilememiş mektuplar…

Belki en çok da onları yazan o eski benden

gidesim var.

Göç vakti gelmiş kuşlar gibi,

Dalından usulca ayrılan yaprak gibi,

Kimsenin dönüp bakmadığı bir akşamın içine karışıp,

Yokluğumla  bile gürültü çıkarmadan

gidesim var.

Öyle bir şehre ki…

Adımın hiçbir duvara sinmediği

Sesimin hiçbir pencerede yankılanmadığı…

Kimsenin kahvemi nasıl içtiğimi,

Hangi şarkıda sustuğumu,

Hangi kelimede kırıldığımı bilmediği…

Bir şehre gidesim var.

Gidesim var.

Belki dünyanın öbür ucuna değil…

Ama yıllardır içimde ulaşamadığım o kıyıya.

Adının üstü çizilmiş,

Resmi yağmurda silinmiş,

Yükü rüzgâra bırakılmış biri olarak…

Kendime geç kalmış bütün yolları

bir bir yürümek,

İçimde unuttuğum o ilk sesi bulup,

yeniden kendi ismimi öğrenmek,

Benden eksilen ne varsa

onun izini sürerek,

Benden öte, bana doğru 

çekip gidesim var.

Ayşen Engin

Başlarda incecik, ürkek bir su yoluydu. Kayaların arasından çekinerek süzülür, her kıvrımda “Acaba doğru yolda mıyım?” diye fısıldardı. Biliyordu bi yolu vardı. Ama doğru yolda olup olmadığını anlayacak kadar tecrübesi yoktu. Henüz derin bir yatağı yoktu; bu yüzden suları, karşısına çıkan taşlara, kayalara her türlü engele karşı yön değiştiriyordu. Kışın eriyen kar sularıyla, baharda yağan yağmurlarla günden güne büyüdü. Her mevsimin ruhundan aldı. Nehir oldu.

Bir gün öyle coştu ki…

Sular köpürdü, taşları yerinden oynattı, önüne çıkan dalları sürükledi. Gürültüsü vadilerde yankılandı.

“Ben güçlüyüm!” diye haykırdı. Bir su damlası olduğu zamanları unutup,

“Artık kimse  beni durduramaz!” diye coşkuyla bağırdı.

Ama o coşkunluk uzun sürmedi.

Bir süre sonra güneş yakıcı oldu. Rüzgârlar dindi. Nehir ağırlaştı… Sesi kısıldı. Sanki içinden bir şey eksilmişti.

Bu kez de usul usul aktı.

Kendi içine döndü.

“Ben neden böyleyim?” diye sordu bu kez.

“Az önce dünyayı yıkacak gibiydim… Şimdi eksildim, duruldum.”

Nehir, kendi değişkenliğinden yorulmuştu. Bir gün, kıyısında duran yaşlı bir söğüt ağacına sordu:

“Ben neden bir gün fırtına gibi deli, bir gün sessiz bir dere gibi durgun oluyorum?”

Söğüt dallarını hafifçe salladı, yaprakları suya değdi.

“Çünkü büyüyorsun" dedi,

“Senin içinde henüz adını koyamadığın bir dünya var. Bazen taşkın bir sel kadar dolu… Bazen bir kar tanesi gibi sessiz. İçinde hem sağanak yağmurların çılgın ruhu, hem kar tanelerinin sakin ruhu var.

Nehir bunu ilk kez duyuyordu.

“Peki bu geçecek mi?” diye sordu.

Söğüt gülümsedi.

“Geçmeyecek… Ama değişecek. Sen de değişeceksin. Coşkunluğunu da, sakinliğini de taşımayı öğreneceksin.”

Nehir o günden sonra kendine biraz daha dikkatle baktı.

Coştuğunda artık korkmadı.

“Bu benim gücüm,” dedi.

Sakinleştiğinde üzülmedi.

“Bu da benim derinliğim,” dedi.

Zamanla öğrendi ki…

Taşmak da kendine ait, durulmak da. Hepsi gelişiminin bir parçası.Ve öğrendikçe yatağı derinleşti. Öğrendikçe denizle vuslat yolu belirginleşti.

Ve bir gün, denize kavuştuğunda fark etti:

O, hep aynı nehir değildi… Ama hep kendisiydi. Hem bir su damlasıydı, hem bir okyanus. Kar tanesiydi, yağmurdu, su damlasıydı, denizdi, bir ağacın gövdesinde dalında, meyvesinde dolanan candı. Tek bir şey değildi, pek çok şeydi.

Çünkü içinde taşıdığı o dalgalı, değişken, bazen deli akan bazen durgunlaşan ruh…

Aslında bir bütünün parçası ve bütünün ta kendisiydi.

Ey içimdeki sessiz yolcu,

Ne zamandır aynı bedende yaşıyoruz da birbirimize bu kadar yabancı kaldık? Aynı aynaya baktık, aynı yaraları taşıdık, aynı gecelerde uykusuz kaldık. Ama seninle gerçekten ne zaman konuştuk?

Bugün durup sana seslenmek istedim.

Çünkü insan bazen dünyayı anlamaya çalışırken kendini ihmal ediyor. Herkesin sesini duyuyor da kendi içindeki fısıltıyı duymuyor. Oysa en önemli konuşmalar kalabalık meydanlarda değil, insanın kendi ruhuyla baş başa kaldığı o sessiz odalarda gerçekleşiyor.

Dinle.

Kimse gelip seni tamamlamayacak. Çünkü sen yarım doğmadın.

Kimse gelip sana kim olduğunu söylemeyecek. Çünkü kimlik, bulunacak bir şey değil; inşa edilecek bir şeydir.

Ve kimse seni kurtarmayacak. Çünkü kurtuluş, dışarıdan gelen bir el değil; içeriden yükselen bir karardır.

Kendine şunu hatırlat:

Bir ağacın gökyüzüne yükselmesi için önce toprağın karanlığına kök salması gerekir.

Yaraların seni eksiltmedi. Onlar karakterinin el yazısı oldu.

Kaybettiklerin seni yoksullaştırmadı. Onlar sana neyin gerçekten değerli olduğunu öğretti.

Yanıldığın yollar ise boşa gitmedi. Çünkü bazen insan doğru yere ulaşmak için yanlış kapıları çalmak zorundadır.

Şunu da unutma:

Hayat bir yarış değildir. Kimse senden önce gitmedi. Kimse senden geri kalmadı. Herkes kendi zamanının içinde yürür.

Bir gülün açma vaktiyle bir çınarın büyüme vakti aynı değildir. Ama ikisi de eksik değildir.

Kendine karşı biraz daha merhametli ol. Dünyadaki en ağır yüklerden biri, insanın kendi omuzlarına koyduğu yüklerdir.Her hatanı bir mahkeme gibi yargılama. Her düşüşünü bir son gibi görme. Bazen düşmek, yeryüzünün sana öğrettiği en dürüst derstir.

Ve şimdi sana birkaç cümle bırakıyorum. Belki bir gün ihtiyaç duyarsın.

İnsan, kendine söylediği sözlerin toplamıdır.

Kalbini koru ama duvar örme.

Cesaret, korkunun yokluğu değil; ona rağmen yürümektir.

Ruhunu küçülten hiçbir başarı gerçek başarı değildir.

Kendini kaybetmekten korkma; bazen insan ancak kaybolunca kendi izlerini bulur.

En uzun yolculuklar bile bir iç hesaplaşmayla başlar.

Bazı kapılar açılmadığı için değil, artık sana ait olmadığı için kapanır.

Ve son olarak…

Ey kendim,

Bir gün bütün cevapları bulamasan da olur.

Bütün yaraları iyileştiremesen de olur.

Bütün hayallerine ulaşamasan da olur.

Yeter ki kendi sesini başkalarının gürültüsüne kurban etme.

Çünkü insanın dünyadaki en büyük evi, içinde yaşadığı ruhtur.

Ve sen,

O evin hem misafiri, hem  sahibi, hem de mimarısın.

                O odanın kapısı her açıldığında gizli bir mabede girer gibi annesinin ardından kedi gibi sessizce odaya süzülür, bu girilmesi yasak odayı özel yapan gizemi çözmek için etrafa bakınıp dururdu. Odaya girdikleri anda annesinden talimatlar yağmuru yağmaya başlardı. ‘ Kırlentleri oynatma, örtülere dokunma, tülleri elleme, dur oraya oturma….’ Oda gözden geçirilir ve ‘misafir’ denilen özel varlıklar için hazır hale getirilirdi. Bir gün öncesinden hazırlanan yiyecekler, sıcak servis edilmesi gerektiği için sabah hazırlanan atıştırmalıklarla buluşur, misafir odasının masasında beş yıldızlı otellerin açık büfelerindeymiş gibi özel sunumlarla yerlerini alırdı. Aylin için de annesi böyle kekler, çörekler yapardı ama her gün değil. O yüzden bu kadar güzel atıştırmalıkların hem de hepsinin bir arada olması, masada tabağındaki yemeği çoğu zaman zorla bitiren bu küçük çocuğu iştahlandırıyordu. Belki de annesinin ‘dokunma, elleme şeklini bozacaksın, yere kırıntı dökeceksin ‘ diyerek sıraladığı yasaklar cazip getiriyordu bu yiyecekleri kim bilir. En güzel yemek tabakları çıkardı vitrinden. Bir dükkan vitrini gibi sadece uzaktan baktığı bu camekan dünyanın içinden normal zamanda hiç kullanılmayan bardaklar, tabaklar, çatal, bıçak, kaşıklar serilirdi ortaya. ‘Pembe kocaman gülleri olan bu porselen tabaklar, bu ışıl ışıl parlayan kristal bardaklar neden her gün kullanılmıyor ki?’ diye düşünürdü Aylin. Annesine sormuştu bunu hatta. Aldığı cevap hep aynıydı; ‘Onlar misafir için.’

                                Misafir, eve geldiğinde hiç açılmayan o büyük oda açılırdı, hiç kullanılmayan örtüler saklandıkları sandıklardan çıkarılır, her şeyin en yenisi, en güzeli en pahalısı kullanılırdı. Her şey misafir içindi. Aylin pek çok misafir ağırlamasına şahit olmuş, bu seremoninin sıralamasını artık öğrenmişti ama kendisinden üç yaş küçük Gülin evin en küçüğüydü ve ilk kez misafir ağırlayacaktı anne ve ablasıyla. Misafir neydi bilmiyordu. O yüzden ‘misafir geliyor, misafir’ diye evin içinde dolaşan bu kelime ve evdeki tatlı telaşa çok şaşırıyordu. Büyülenmiş gibi izliyordu yapılan hazırlıkları. Merakla bekliyordu misafirleri. Acaba nasıllardı? Onları farklı kılan neydi ki?

                Ayten hanım güzelce giydirdi kızlarını ve ‘Misafirler gelince hoş geldin deyin, Nasılsınız? diye sorarlarsa sessiz kalmayın güzelce cevap verin’  diye öğütledi. Nihayet beklenen misafirler geldi. Ayten hanımın yeni dahil olduğu biçki dikiş kursundan arkadaşlarıydı gelenler. Kapıda karşılandı misafirler. İçeri girer girmez ellerine kolonya döküldü. Ayaklarına terlik verildi. Çikolata ikram edildi. Hem de Gülin’in en sevdiği çikolatalardan. Evdeydi çikolatalar ama nasıl daha önce görmedim ki diye merakla bakıyordu küçük kız. Annesi saklamıştı demek. Misafirler için. Ne güzel şeydi misafir olmak. Annesinin arkasına saklanmış ilk kez gördüğü  ‘ misafir’ denen kişileri inceliyordu. Onlar da kendisine benziyordu. Hepsi şık ve güzel giyinmişti. Özenle hazırlandıkları belliydi.

                Hanımlar birbirlerine hal hatır sorduktan sonra evin iki küçük kızıyla ilgilendiler. Cicili bicili elbiselerinin içinde çok şirin duran ve sessizce onları izleyen kızlara, seslerini incelterek sorular sordular. İçlerinden biri Gülin’e ‘Kaçıncı sınıfa gidiyorsun tatlı kız?’ diye sordu. ‘Anaokuluna’ diye cevap verdi Gülin. Ve o sıradaki beklenen soru geldi. ‘Büyüyünce ne olacaksın bakayım?’ Kadınlar belli ki öğretmen, doktor, hemşire, artist gibi bir meslek adı bekliyorlardı küçük kızdan. Küçük kız, en sevdiği çikolatadan yiyen misafir hanımlardan birine gözleri dalarak baktı ve herkesi kahkahaya boğan şu cevabı verdi; ‘Misafir olacağım. Büyüyünce misafir olacağım.’

Kitap okumak, insanın kendi iç sesiyle baş başa kaldığı nadir deneyimlerden biridir. Yazar kelimeleri verir; ama sahneyi kuran, yüzleri çizen, atmosferi yaratan okurun zihnidir. Aynı kitabı okuyan iki kişinin kafasındaki dünya asla birebir aynı değildir. İşte kitabın en büyük gücü burada yatar: Okuru pasif bir izleyici değil, aktif bir yaratıcıya dönüştürür. Kelimeler arasında gezinirken dikkat, odaklanma ve sabır kasları çalışır. Zihin yorulur ama derinleşir.

Öte yandan film ve diziler çağımızın en güçlü anlatı araçlarıdır. Görsel ve işitsel unsurlar sayesinde hikâye hızlıca kavranır, duygular kısa sürede yoğunlaşır. Müzik bir sahnenin kalbine dokunur, oyuncunun bakışı sayfalarca anlatımı birkaç saniyede verebilir. Özellikle zamanı kısıtlı olanlar için izlemek, hikâyeye ulaşmanın pratik bir yoludur. Ayrıca bazı eserler, görsel anlatımla daha geniş kitlelere ulaşarak edebiyatın kapısını hiç aralamamış insanlara bile hikâye sevgisi kazandırabilir.

Ancak fayda meselesine geldiğimizde tablo biraz değişir. Kitap, zihinsel derinlik ve içsel yolculuk açısından hâlâ rakipsizdir. Okurken dururuz, geri döneriz, altını çizeriz, bir cümle üzerinde uzun uzun düşünürüz. Film ve diziler ise akıp gider; kaçırılan bir detay çoğu zaman fark edilmez. İzlemek daha çok hazır bir dünyaya misafir olmaktır; okumak ise o dünyayı sıfırdan inşa etmek.

Bu, izlemek değersiz demek anlamına gelmez. İyi uyarlanmış bir film ya da dizi, kitabın ruhunu başka bir sanat dalında yeniden yorumlar. Bazen kitap okunduktan sonra izlenen bir uyarlama, karakterlere yeni bir boyut katar. Bazen de izlenen bir film, “kitabını da okumalıyım” düşüncesini doğurarak edebiyata giden yolu açar.

Şahsen ben önce kitabı okumayı sonra varsa filmini ya da dizisini izlemeyi tercih edenlerdenim. Böylece hikayeye yönetmen ve oyuncuların kattıklarından etkilenmeden kendi bakış açımla başlamış olur sonra diğer bakış açılarını da görebilmek adına filmini izlerim. Tam akdi şekilde olduğunda kitabı okurken zihnim kendi görüntülerini yaratmak yerine filmden kareleri gözümde canlandırmaya başlar. Bu da kitap okumanın büyüsünü yok eder bende.

Belki de doğru soru şu değildir: Hangisi daha faydalı? Asıl soru şudur: Ben bu hikâyeden ne bekliyorum? Derinlik, düşünme ve içsel temas arıyorsak kitap; hız, görsellik ve duygusal yoğunluk arıyorsak film ya da dizi bizi çağırır.

Sonuçta hikâye aynı hikâye olabilir; ama yolculuk farklıdır. Kitapta yolu biz çizeriz, ekranda yol bize gösterilir. Bazen yürümek iyidir, bazen manzarayı izlemek. Önemli olan, hikâyeyle gerçekten temas edebilmek ve onu hayatımıza bir şekilde dahil edebilmektir. Çünkü ister okunan ister izlenen olsun, iyi bir hikâye insanda iz bırakıyorsa amacına ulaşmıştır.

                Adamın gözleri, oturduğu bankın diğer ucunda oturan ve çocukları izleyen kadına ilişti. ‘Anneleri olsa gerek’ diye düşündü. Ne kadar da sakindi. Kadın, şefkatli gözlerle çocukların oyununu izliyordu. Adam, kadının bu sakin halini görünce daha da öfkelendi.

                Çocuklar birbirlerini çekiştiriyor, biri bağırarak diğerine vurup kaçıyor, adam ve kadının oturduğu bankın etrafında çığlıklar atarak koşturup, oynuyorlardı. Zaten stresli bekleyişinden gerilen adam, bu gürültüye daha fazla tahammül edemedi. Hışımla kadına doğru dönerek, ‘Af edersiniz, anneleri misiniz?’ diye sordu. Tek istediği, kadının otoritesini kullanarak bu iki haylaz velede susmalarını söylemesiydi. Kadın sakin ve nemli gözlerle adama doğru baktı. ‘Hayır, ben teyzeleriyim’ dedi. Kadının ağlamaklı halini gören adam, elindeki gazeteyi katlayıp usulca yanına yaklaştı. Öncekine nazaran daha yumuşak bir sesle ‘İyi misiniz hanımefendi, neyiniz var? ‘diye sordu. Kadın, çocukların yanlarından biraz uzaklaşmış olduğunu fark ederek anlatmaya başladı. Çocukların teyzesi olduğunu, yeğenlerinin anne ve babasını dün trafik kazasında kaybettiklerini, onları yanlarında kalmaları için kendi evine götürdüğünü ve henüz kendilerine anne ve babalarını kaybettiklerini söyleyemediğini anlattı. Böyle bir şey duymayı hiç beklemeyen adam, ne diyeceğini bilemedi. Dönüp, az ileride neşeyle oynayan çocuklara baktı. Gürültü yapan iki haylaz velede karşı az önce içinde biriken öfke, yerini sonsuz bir şefkat ve anlayışa bırakmıştı.

                “Tahammül”: Bu öyküyü özetleyecek tek kelime. Çocuklar aynı çocuk, gürültü aynı gürültüydü ancak değişen şartlar ve duygular, aynı olayı tahammül edilebilir hale getirmişti.

                Hayatta karşılaştığımız sıkıntılara karşı sadece farklı bakış açısıyla yaklaşmak, her şeyi ne kadar da değiştirebiliyor. Psikolojide tavsiye edilen bir yöntem vardır, belki bilirsiniz. Çok öfkelendiğiniz kişiyi, küçük bir bebek olarak düşünün, sinirinizin geçtiğini göreceksiniz denir. Sizi çok sinirlendiren kişilerin, bir zamanlar bir bebek olduğunu hayal etmek gerçekten işe yarıyor, her ne kadar bazı insanları küçük bir bebek oldukları halleriyle hayal etmek zor olsa da.

                Tahammül maalesef kaybetmeye başladığımız bir duygu. Hiç kimsenin, hiçbir şeye, hiç kimseye tahammülü kalmamış. Hayatın hızlı akışına kapılmış sabırsız insanlar topluluğunun, biraz empati ve anlayışla, daha ‘tahammül’ eden bir topluma dönüşmesi dileğiyle.

Doğarız. Seçmeden. Aileyi, coğrafyayı, zamanı seçmeden… Sonra bir gün fark ederiz ki hayat, bize ait olmayan bir başlangıcın üstüne inşa edilen sayısız tercihten ibaret. İşte o andan sonra kader dediğimiz, karar ve tercihlerimizle şekillendirdiğimiz olgu,yavaş yavaş hayatımıza yön vermiş.

İlk seçimler masumdur: Hangi oyuncağı seçeceğiz, hangi arkadaşı seveceğiz… Ama zaman ilerledikçe sorular ağırlaşır. Hangi mesleği seçeceğiz, kiminle yürüyeceğiz, neye katlanacağız, neden vazgeçeceğiz… Ve her seçim, görünmez bir kapıyı kapatırken başka bir kapıyı açar.

Ne var ki hayat bize hiçbir zaman “doğru şık”ları işaretletmez. Çoktan seçmeli bir sınavdır bu ama cevap anahtarı yoktur. Bazen en mantıklı görünen yol bizi en derin pişmanlığa çıkarır, bazen de korkarak attığımız bir adım hayatımızın en güzel manzarasına götürür bizi.

Asıl zor olan, seçtiklerimiz değil; seçemediklerimizdir. Gidemediğimiz yollar, söyleyemediğimiz cümleler, cesaret edemediğimiz vedalar… Hayat, çoğu zaman yaşadıklarımızdan çok yaşayamadıklarımızla ağırlaşır.

Ve tuhaf olan şu: Seçim yapmamak da bir seçimdir. Susmak, kalmak, ertelemek… Hepsi birer tercihtir aslında. Sorumluluktan kaçtığımızı sandığımız her an, kaderimize sessizce imza atarız.

Doğum ile ölüm arasındaki bu dar aralıkta, insanın elinde sadece iki şey vardır: Seçmek ve katlanmak. Çünkü her tercih, beraberinde bir bedel getirir. Mutluluk bile bazen fedakârlık ister, huzur bile vazgeçişle gelir.

Ama belki de hayatın anlamı tam burada saklıdır. Kusursuz seçimler yapmakta değil; yanlış seçimlerden sonra bile kendimize merhamet edebilmekte… Yolumuzu kaybettiğimizde geri dönebilmeyi, düştüğümüzde yeniden kalkabilmeyi öğrenmekte…

Sonunda hepimiz aynı yere varacağız. Ama aradaki yolculuğun hikâyesi bize ait olacak. Ve belki de ölüm geldiğinde, önemli olan kaç doğru yaptığımız değil; korkmamıza rağmen kaç kez cesur olabildiğimiz olacak.

Çünkü hayat, doğum ile ölüm arasına sıkışmış bir zaman değil…Hayat, o zamanın içinde verdiğimiz cesur, kırılgan, bazen yanlış ama bize ait seçimlerin toplamı.

İki kez Çekya’nın Prag şehrini ziyaret etme şansı buldum. Orda tüm yeni gelen turistlerin götürüldüğü yerlerin başında ünlü Astronomik Saat Kulesi gelir. Bu saatin gölgesinde, taşın ve zamanın birbirine fısıldadığı bir hikâye saklıdır. Prag’ın kalbinde yükselen bu saat kulesi yalnızca zamanı ölçmez; insanın zamana karşı duyduğu hayranlıkla korku arasında gidip gelen duygularını da tartar. Sıra dışı olan bu kulenin , sıra dışı olan bir de hikayesi var. Rivayete göre, bu büyülü saatin ustası, yaptığı eserin bir daha benzerinin inşa edilmemesi için, dönemin kralı tarafından kendi gözlerinden mahrum bırakılmış. Çünkü bazı güzellikler, onları yaratanların bile özgür bırakılmasına izin vermiyor maalesef ki. Bir daha aynı saati başka bir yerde başka bir ülkede yapamasın, tek onlarda olsun diye.

Efsane mi, gerçek mi bilinmez; ama insanın içini ürperten tarafı, bu hikayenin herkesçe biliniyor olması ve ardında yatan psikolojik neden. İnsan, kusursuz olanı gördüğünde onu paylaşmak yerine saklamak ister. Saatin dişlileri dönerken, aslında yalnızca zamanı değil, insanın sahip olma arzusunu da tekrar eder. Her vuruşta, bir ustanın susturulmuş çığlığı yankılanır sanki. Yine rivayete göre, kör edilen usta, intikam almak için saati bozar ve kendini kulede asarak hayatına son verir. Ustanın bozduğu saat, ancak tam 50 yıl sonra başka bir usta tarafından onarılabilir ve halk o günden sonra eğer saat tekrar bozulursa ülkenin başına büyük felaketler, doğal afetler geleceğine inanır.

Bu efsane, sanat ile iktidar arasındaki kadim gerilimi anlatır. Bir yanda yaratma gücü, diğer yanda onu kontrol altına alma isteği. Saatin her hareketi, bu gerilimin sessiz bir temsili gibidir. Ve belki de bu yüzden, Old Town Square’de (Eski Kasaba Meydanı’nda) toplanan kalabalıklar sadece zamanı görmek için değil, aynı zamanda bu görünmez hikâyeye tanıklık etmek için oradadır.

  Sonunda insan şunu fark eder: Zamanı ölçen aletler yapılabilir, ama zamanın kendisi asla sahip olunamaz. Ustanın gözlerini alanlar bile zamanı durduramamıştır. Saat hâlâ çalışır, efsane hâlâ anlatılır. Ve biz, her baktığımızda aynı soruyu sormaya devam ederiz: Gerçekten neyi korumaya çalışıyoruz—güzelliği mi, yoksa onun üzerindeki hâkimiyetimizi mi?

Modern dünyanın en büyük yanılgılarından biri, eğitimi sadece okul duvarlarının içine sıkıştırmak oldu. Oysa bazı toplumlar, özellikle de Kuzey Amerika Kızılderilileri, yüzyıllar boyunca eğitimi yaşamın doğal bir parçası hâline getirerek çocuk yetiştirme konusunda olağanüstü yöntemler geliştirdiler. Bugün bu yöntemlere baktığımızda, çoğunun psikoloji biliminin yeni yeni doğruladığı ilkelerle şaşırtıcı biçimde örtüştüğünü görüyoruz. Kızılderililerde çocuk, özellikle de genç bir birey hata yaptığında yüksek sesle azarlanmazdı. Topluluğun bilgeleri, konuşmak yerine uzun bir sessizlikle çocuğun davranışını düşünmesine olanak tanırdı. Bu yöntem, aslında çocuğu suçlamadan aynayla yüzleştirme sanatıdır. Çünkü sessizlik; kişinin kendi iç sesini duyduğu, yaptığı davranışı tarttığı bir alan yaratır. Bugünün psikologları da aynı şeyi söylüyor: Yargılamadan verilen düşünme payı, en güçlü öğretmenlerden biridir. Kızılderili çocuklar için eğitim, sözcükten çok eyleme dayanırdı. Bir çocuk nasıl iz sürüleceğini, ok yapmayı, doğayı okumayı veya topluluk içinde nasıl davranılması gerektiğini gözlemleyerek öğrenirdi. İyi bir avcı olmak mı istiyor? Ustanın yanına oturur, konuşmadan izlerdi. Saygıyı öğrenmek mi istiyor? Yaşlıların davranışlarını takip ederdi. Bu yöntem, bugünkü eğitimcilerin “modelleme” adını verdiği tekniğin birebir karşılığıdır: Çocuk duyduğundan çok, gördüğünü öğrenir. Kızılderili topluluklarında yetişkinler bir çocuğun yaramazlığına ya da dikkatsizliğine abartılı tepkiler vermezdi. Çünkü onlar, küçük krizlerin hayatın olağan bir parçası olduğunu bilir; çocuğun deneyim yoluyla olgunlaşmasını beklerdi. Bu yaklaşım çocuğa şunu öğretirdi: “Hata yapabilirsin, önemli olan devam etme biçimindir.” Bugünün kaygılı ebeveynliğiyle kıyaslayınca, bu sakinlik bir lüks gibi görünüyor ama aslında çocukların özgüvenini kökten besleyen bir yöntem. Kızılderili kültüründe çocuğa çok erken yaşta öğretilen en önemli değerlerden biri, sözün ağırlığıdır. Bir çocuk “Yapacağım” dediğinde, bundan geri dönmesi hoş karşılanmazdı. Çünkü söz vermek, sadece bir niyet beyanı değil, topluluğa karşı verilen bir taahhüttü. Bugünün hızla tüketilen ilişkilerinde en çok kaybettiğimiz şey belki de bu: Sözün saygınlığı. Kızılderili toplulukları çocukları “bir kalıba sokulacak birey” değil, “kendi yolunu bulacak bir ruh” olarak görürdü. Kimisi iyi bir iz sürücü olurdu, kimisi şifacı, kimisi de müzisyen. Kimse herkesin aynı olmasını beklemezdi. Bu anlayış, günümüz eğitim sistemlerinin hâlâ başaramadığı bir şey: Çocuğu kendi potansiyeliyle tanıştırmak. Kızılderililerin eğitim felsefesi, çocuk yetiştirmenin bir yarış değil, bir yolculuk olduğunu hatırlatıyor bize. Sessizliğin, gözlemin, sabrın, örnek olmanın ve doğayla uyumlu bir yaşamın içindeki küçük dersleri fark etmeye çağırıyor. Belki de bazen, geleceği daha iyi kurabilmek için geçmişin derin bilgeliğine kulak vermek gerekiyor. Ve kim bilir… Belki bir çocuğun dünyasına ulaşmanın en etkili yolu, ona soru sormadan önce biraz susmakla başlıyordur.

Evvel zaman içinde kalbur saman içinde.  Yere düşen her tohumun yeşerdiği,  ağaçların evlerden, ormanların şehirlerden fazla olduğu zamanlarda kıpkırmızı elmalarıyla meşhur bir elma ağacı varmış. Gören hayran olmadan, elmasından bir ısırık almadan geçip gidemezmiş. Öyle bir ağaçmış ki; sanırsınız masallardan kopup gelmiş, Adem’e cennette gölge etmiş de, gökten düşen üç elma ona aitmiş.

                Meyveleri sulu mu sulu, yaprakları yeşil mi yeşil, dalları gövdesi güçlü mü güçlüymüş. Bu güzellik, bu ihtişam kibir yapmış ağaçta. Hiç ağaç kibirlenir mi demeyin, o da bu dünyada bir can ya. ‘Yemesin kimseler meyvemden, ulaşılmaz olsun dallarım, ne gölge edecekmişim şu çobana, bundan nedir benim kârım’ demeye başlamış. Öyle uzatmış ki dallarını göğe, bir tek elmasını bile hiç kimseler alamamış. İstediği de oymuş. Zor olmak istemiş. Sanmış ki daha çok bilinir kıymeti, yürür şanı şöhreti. Paylaşmamış dalındaki tek bir meyvesini. İnsanlar uğraşsın, onun için savaşsın istemiş.

                Bakmış ki insanlar bu ağaç onları aşar, kimse uğramaz olmuş yanına, yamacına. Ne toprağını karan olmuş, ne de bakan olmuş gübresine suyuna. Kuşlar konmayı bırakmış kibirli dallarına. Unutmuş varoluş amacını, kurtlar sarmış yamacını. Ağacın ne ihtişamı kalmış ne de sulu meyveleri. Vazgeçmiş kibirinden, insan aramış gözleri. Bir gün bir yabancı yaklaşmış yanına. Çok sevinmiş ağaç, dallarını eğmiş ona. Bir elma ikram etmek istemiş gölgesindeki konuğa. Başlamış rüzgarla dans etmeye. Bir elma düşmüş sonunda tam da yabancının önüne. Adam almış elmayı evirmiş çevirmiş. Alıp çok uzağa atmış, bu çürümüş demiş. Kuru bir dal gibi kırılmış ağacın yüreği. Nasıl olur demiş böyle bir şey hiç görülmedi. Tekrar sallamış dallarını düşürmüş meyveleri. Ama her biri birbirinden çürük, birbirinden lekeli. Adam beğenmemiş yememiş hiçbirini.

                Öyle üzülmüş öyle üzülmüş ki ağaç, hüznü dallarından göğe yükselmiş. Dua olmuş, tövbe olmuş, af olmuş. Gün gelmiş yeniden yeşermiş dalları, dallarına yeniden kuşlar konmuş. O gün bugündür bırakmış kibiri. Vazgeçilmez sanmamış artık kendini. Gölge olmuş çobana, koyuna, kuzuya, can olmuş elmasıyla garibana, yoksula. O verdikçe yeşermiş yaprağı büyümüş gölgesi, daha tatlı, daha güzel olmuş meyvesi.

​Şanslı bir çocuktum. Dedeleri ile zaman geçirmek kısmet olmamış ama büyükannelerimle büyümüştüm. Özellikle anneannem çocukluğumda çok büyük bir yere sahipti. Çok çok küçük yaşta iki kez peş peşe anne kelimesini söyleyip ‘annane’ demeyi keşfettiğimde, sevinçten nasıl uçtuğunu dün gibi anımsarım. Onunla uyumayı çok severdim. Saçlarımı okşar, bana masallar anlatır, ninniler söylerdi. Hem de kitaplarda yazan klasik herkesin bildiği türden masallar değil ha. Tamamen o an doğaçlama uydurduğu ya da eskiden duyduğu bir anekdotu yeniden kurgulayarak anlattığı masallar. Ninnileri de çok bilindik ninniler değildi. En çok da şu ninniyi söylerdi;

‘Susun garip kuşlar ötmeyin susun.Güzeller güzeli yavrum uyusun.’  Ninninin aslında ‘Yetimler güzeli’ dermiş ama annanem onu kendince uyarlamış, bunu da sonradan öğrendim. Yalnız en çok dikkatimi çeken şey şu olurdu. Annanem ne zaman bu ninniyi okusa ağlamaya başlardı. Ama öyle böyle bir ağlayış değil, içli içli çok derin çok iç yakan türden. Ve gözlerini kaçırırdı benden. Küçücüktüm. Karşımda daha geleli birkaç yıl olmuş dünyadaki en sevdiğim insanlardan biri böyle ağlarken durur muyum, ben de eşlik ediyordum bu nedenini bilmediğim hüzne. Sonra annem gelir görürdü ki, uyumak şöyle dursun ikimiz gözyaşları içinde, sarılmış ağlıyoruz. Sorardım annaneme çocuk dilimin yettiğince ‘Neden ağlıyorsun? diye. Bir şey söylemez, başındaki mis beyaz sabun kokulu beyaz tülbentinin ucuna gözyaşlarını siler, en hızlısından konuyu değiştirir, başka ninnilere, masallara geçerdi. Ancak o ninnide ne varsa, ne zaman biricik Pamuğumun diline dolansa gözyaşlarına hakim olamıyordu. Bir gün taktım kafaya, öğreneceğim neymiş bu ninninin anneannaemdeki hikayesi diye. Öğrenmez olaydım.

​Anneannem, 13 yaşında bir evlat yitirmişti. Hiç tanışmak nasip olmayan Hasan dayım. Daha kimse ona ‘dayı’ diye seslenemeden, kimsenin sevdiceği, eşi, babası , dedesi olamadan bir nehrin sularında boğularak can vermişti. Anneannem hiç anlatmazdı konuşamazdı. Derler ki acılar feryat eder, çok büyük acıların ise dili yoktur. Anneannemin tek ninnisi kalmıştı içini döktüğü. Bunu öğrenince o ninninin sözleri daha da anlam buldu. ‘Susun garip kuşlar ötmeyin susun. Güzeller güzeli yavrum uyusun.’

Ne zaman duysam bu ninniyi ,ne zaman bahsetsem gözyaşlarımı tutamam, şu anda olduğu gibi. Beyaz tülbentli, mis kokulu Pamuğum, Hasan’ına birkaç yıl önce kavuştu. Anneler Günün Kutlu Olsun Pamuğum. Seni hiç unutmayacağım.

Düzyazıydım, devrildim şiir oldum şairin eli değince.

Suskunluğumun bile bir dili var artık.

Bir kelimenin vurgusunda çarptı kalbim.

Noktalarda durdum,

Virgüllerde soludum seni.

Anlamsız bir kelimeydim

Anlamlı bir paragrafın içinde.

Cümlelerim yürür ama bir yere varamazdı başıboş.

Şimdi bir mısrada toplanıyorum ,

Bir kıtada can buluyorum hazır kıta.

Kelimelerimin arasındaki boşluklar bile dolu.

Sen dolu, ben dolu ,biz dolu.

Roman değil ,kısacık bir şiirdim

Sayfalarca romana kafa tutup yere serdim.

Şimdi sen yok oldun,

Ve ben eksilerek tam oldum.

Gidişine hazır değildim

Aniden biten sonsuz bir şiir gibi kaldım öylece.

Hiç bir  kafiyeye itaat etmeyen,

Hiç bir ölçüye diz çökmeyen..

Artık ne başım belli, ne sonum.

Başı sonu belli olmayan bir yoldayım.

Bitmemiş bir şiirdeki üç noktayım…

Bir güvercin kanadında yolladım sana sevdamı
Duydum ki henüz almamışsın
Kırıldı mı güvercinimin kanadı
Yoksa sen benden çok mu uzaktasın?

Bir bulut ile yolladım gözyaşlarımı
Duydum ki henüz almamışsın
Oralara hiç yağmur yağmaz mı?
Yoksa sen halden mi anlamazsın?

Bir rüya ile yolladım sana hasreti
Duydum ki henüz almamışsın
Rüya görmez misin sen hiç?
Yoksa sen de mi uyumazsın?

    Annesi onun için sahanda yumurta hazırlamıştı. Çok severdi sahanda yumurtayı ama üzerine reçel dökerek yemeyi severdi. Annesi şaşkınlıkla onu izlerdi. Her seferinde ’ Oğlum ne yaptın? Hiç yumurtaya reçel dökülür mü? Eski köye yeni icat mı getiriyorsun?’ derdi. Çocuk gülümseyerek reçelli yumurtasını yemeye devam ederdi.

   Kahvaltısını bitirdikten sonra, giyinmek için odasına gitti. Okula gitmek üzere hazırlanması gerekiyordu. Okul forması kahverengi ve yeşildi. Hangi çoraplarını giyeceğini bilemedi. Kahverengi çoraplarını mı giymeliydi, yoksa yeşil olanları mı? Neden birini seçmek zorundayım ki?, diye düşündü. Bugün bir ayağına yeşil, diğerine kahverengi çoraplarını giymek istiyordu. Öyle de yaptı. Sonra ayaklarını uzatıp baktı, gayet de yakışmıştı. Saçlarını taradı, okul çantasını da sırtına alıp okulun yolunu tuttu.

   İlk dersleri matematikti. Çok severdi matematiği küçük çocuk. Özellikle problem çözmeye bayılırdı, tıpkı bulmaca gibi gelirdi ona problemler. Ama soruları, öğretmenin istediği yoldan çözmez ,kendi bildiği şekilde çözerdi. Her seferinde de doğru sonucu bulurdu ama öğretmeni hep ‘gidiş yolu’ kendisininkiyle aynı olmadığı için notunu kırardı. Çocuk buna bir anlam veremezdi.

    İki ders matematikten sonra dersleri Türkçe’ydi. Öğretmenleri, ilk ders bir şiir okudu ders kitabından. İkinci ders çocuklardan bir şiir yazmalarını istedi. Küçük bir dörtlük. Çocuk bir şiir yazdı ,annesine sevgisini anlatan. Ama öğretmeni arkadaşlarının şiirini beğendi, onun şiirini çok da sevmedi. Çocuk, hissetti. Çünkü şiiri kafiyeli değildi, benzeyen kelimeler bulamamıştı çocuk. Annesine olan sevgisini anlatmaya o kadar çok odaklanmıştı ki, şiirinde kafiye dedikleri şeye dikkat bile etmemişti.

Son ders resimdi. Resim yapmayı çok severdi çocuk. Öğretmeni, en sevdikleri hayvanın resmini çizmelerini istedi. Çok güzel bir resim çizmek istiyordu çocuk. Düşündü,düşündü,düşündü. Gözleri sıra arkadaşının kağıdına takıldı. Büyük siyah bir köpek çiziyordu arkadaşı büyük bir gayretle. En sevdiği hayvanı düşündü çocuk. Tek bir hayvan yoktu ki sevdiği. Tüm hayvanları severdi. Şimdi nasıl seçecekti en sevdiğini. Düşündü düşündü düşündü ve buldu. Gözleri parladı çocuğun. Boya kalemlerini aldı heyecanla ve çizdi, çizdi. Öğretmen, sıraların arasında dolaşıp çocukların çizdiklerini inceliyordu. Kimisi bembeyaz bir tavşan, kimisi yanında yumağı olan bir küçük sarı kedi kimisi de renkli kanatlı bir kelebek çiziyordu. Öğretmenin gözü, küçük çocuğun kağıdına takıldı. Çocuğun önünden aldı kağıdı ve gülerek. ‘Oğlum, nerde görülmüş mavi at? dedi, kanatları da var bunun. Sen hiç mi at görmedin hayatında? diye sordu. Öğretmeninin sözleri üzerine, tüm sınıf alaycı tonda güldü küçük çocuğa. ’Hiç mavi at olur muydu?’.

         Küçük çocuk, çok kötü hissetti. Tüm hayvanları severdi; en çok sevdikleri kuşlar ve atlardı. En sevdiği renk de mavi. Çocuk bir seçim yapmak istememişti. Resminde tüm sevdiği şeyleri bir arada görmek istediğini bu yüzden kanatlı mavi bir at çizdiğini kimseye açıklayamadı.

         Günler böyle böyle geçti. Çocuk, artık yumurtayı ne reçelle yedi, ne farklı ayaklarına farklı renk çoraplar giydi, ne matematiği sevdi ne de şiir yazdı. Bir daha mavi bir at da çizmedi ve hiçbir zaman eski köye yeni icat getirmedi.

​Kabuğunun biri, suyun akıntısı onu alıp gitmesin diye, zemine yapışmayı sağlayacak şekilde çukur ve büyüktü. Diğer üstteki kabuk ise düz ve daha küçüktü. Kabukların üst yüzeyi sert ve pürüzlüydü. Tüm deniz canlıları onu sert ve pürüzlü bilirdi. O kabuğun altında nasıl yumuşacık ve nasıl kendi halinde olduğunu bilmezlerdi. Ona bulaşmazlardı. Düşmanları için de kabuğu kırmak için verecekleri zahmet, alacakları ödülle kıyaslanırsa hiç uğraşmaya değmezdi.

​Deniziyle küçük bir anlaşması vardı istiridyenin. Onu sarıp sarmalayan, ona yuva olan denizini temizlemekle görevliydi. Denizi de ona kollarını açıyor, onu bir ana gibi kucaklıyordu. Ama çok yalnızdı istiridye. Etrafında kendisi gibi pek çok istiridye vardı ama hiçbiri ile iletişim kuramıyordu. Her biri kendi kabuğuna kendi dünyasına çekilmiş, korku ile başlayan ve zamanla alışkanlık haline gelmiş, güvenli ve yalnız ortamlarında ‘kabuklarında’ yaşayıp gidiyorlardı. Kalabalığın içindeki yalnız ruhlardı her biri. Hemen yanı başındaki büyük istiridye mesela. Bildi bileli hep oradaydı. Ortalama ömürlerinin elli yıl olduğu düşünülürse, en az kırk yılını orada sabit geçirdiği, dünyaya geldiği andan itibaren hiçbir yere gitmediğine yemin edebilirdi. Hatta bir gün, küçük istiridye üst kabuğunu hafifçe aralamış ve onunla konuşmaya çalışmıştı. Büyük istiridye hiç oralı olmamıştı.

​Yanından yüzerek geçen rengarenk balıklara ve bin bir çeşitlilikteki deniz canlılarına çok imrenirdi küçük istiridye. Onlar yeni yerler görebiliyor, türlü maceralara atılabiliyorlardı. Bir keresinde, kendini bildi bileli tutunduğu o kayayı sımsıkı saran bedenini gevşetip kendini akıntıya bırakmaya ve denize teslim olmaya niyetlenmişti. Ama cesaret edemedi. Bilinmezlik… Bilinmezlik korkutuyordu onu. Bu hayalini daha önce gerçekleştirebilen bir istiridye olmuş muydu acaba? Sorup öğrenebileceği kimsesi de yoktu ki. Bazen yakınında sohbet edip eğlenerek geçen deniz canlılarının birbirleriyle konuştuklarına şahit olur ama bu kulak misafirliği hızla geçip giden bu yolcuların uzaklaşan sesleriyle hep yarım kalırdı. O an onların kuyruklarına takılıp gitmek için neler vermezdi ama yapamazdı.

​Birgün tüm cesaretini toplayıp bir deniz kaplumbağasına, kocaman bir carettaya kabuğuna tutunup onunla yolculuk etmeyi teklif etmişti. ‘Seni hiç rahatsız etmem, varlığımın bile farkında olmazsın. Lütfen seninle geleyim ‘ demişti de, isteği küçük bir deniz canlısının sorumluluğunu almak istemeyen caretta tarafından nazikçe geri çevrilmişti. O da zamanla kaybetmişti bu isteğini. Yalnızlık ve monotonluk kaderi olmuştu. Tıpkı sert kabuğu gibi hayatta kalmasını sağlıyordu. Güvenliydi. Büyükleri bir şeyler biliyor olmalıydı. Teslim oldu.

​Onun için yine her şeyin tüm sıradanlığı ile başladığı bir sabah, kabuğunun içinde bir hareket hissetti. Şaşırdı. Kabuğu sımsıkı kapalıydı. O uyurken içeri bir şeyin girmesi imkansızdı. Ama yanılıyordu işte. Kabuğunun içinde bir şey vardı. Hareket ediyordu. Korku ile karışık bir heyecan hissetti. Bu zamana kadar hiç misafiri olmamıştı. Dönüp baktığında incecik bir kurdun, kabuğunun içinde kıvrılıp uyuyor olduğunu fark etti. Nasıl olurdu bu? Ondan izin almadan kabuğunun içine girmişti. Bu ne küstahlık diye düşündü. Hemen dışarı atmalıydı onu. O buraya ait değildi. Kabuğu yalnız ona aitti ve tek kişilikti. İçinde bir taraf merak da etmiyor değildi. Bu küçük canlının gelişi bile fark yaratmıştı gününde. Uyanmasını bekledi. Uyurken onu izledi. Çok zararsız çok masum görünüyordu.

​Kurt uyandı. Neşeyle selamladı istiridyeyi. O kadar rahattı ki. Sanki yıllarca o kabukta istiridye ile birlikte yaşamıştı. İstiridye, kurdun bu rahatlığından etkilendi. Onu kabuğundan atma fikrini erteledi. Sohbet etmeye başladılar. Kurt, küçücük ve çok hareketliydi. Yerinde duramıyordu. Kabuğun içinde bile kıpır kıpırdı. Yıllarca sabit bir yerde kımıldamadan yaşamını sürdürmüş bir istiridye için bu hareketlilik, izlemesi çok keyifli bir şeydi. Kurt, ona gezip gördüğü yerleri anlatıyor, anlattıklarıyla istiridyenin hipnoz olmuşçasına kendinden geçmesine sebep oluyordu. İstiridye onu günlerce dinledi. Zamanın nasıl geçtiğini bile anlamıyordu artık. Çünkü artık yalnız değildi. Kurda anlatacağı, onunla paylaşabileceği anıları, hikayeleri yoktu belki ama ona coşkulu bir dinleyici, bir hayran ve günden güne sevgi ile dolan bağlı bir yürek veriyordu.

​Günler günleri, haftalar haftaları kovaladı. Küçük istiridye hastalanmaya başladı. Başlarda günden güne güçten düştüğünü anlamamıştı ama ölüyordu. Bir sabah, kurt kabuğunun içinde usul usul uyurken dışarıda bir ses duydu. Büyük istiridye ona sesleniyordu. ‘Hey ufaklık. Kurtul o kurttan.’ ‘Anlamadım’ dedi küçük istiridye. Büyük kabuklu istiridye, kabuğunu yavaşça açtı ve ilk kez yumuşak bedenini küçük istiridyeye gösterdi. Bedeninde küçük kahverengi lekeler vardı. İyileşmiş birer yara gibi duruyorlardı. Ve tam ortada evet tam ortada kocaman bir inci. Gözalıcı güzellikte kocaman bir inci. Büyük istiridye konuşmasına devam etti. ‘Çok geç olmadan kurtul ondan. Seni içten içe yok ediyor. Kurtul ondan.’ Bunu der demez kocaman kabuğu aniden kapandı.

​Küçük istiridye çok şaşırmıştı. Kendisiyle bunca yıl hiç konuşmamış olan yaşlı komşusunun onunla konuşmasına mı, gördüğü o büyük inciye mi, yoksa duyduklarına mı şaşırmalıydı bilemiyordu. Ne demek istemişti. Hasta olmasının sebebi çok sevdiği bu küçük varlık mıydı gerçekten? İçine bir kurt düştü derler ya hani, küçük istiridyenin içine tüm bu soru işaretleri ile birlikte ikinci kurt da düşmüş oldu. Düşüncelerini içten içe kemiren bir kurt. Vesvese kurdu. Güvendiği, kabuğunun içinde kalmasına izin verdiği, en yumuşak karnını gösterdiği kurt, onu içten içe tüketiyordu. Ve en acısı da bunu, tatlı sohbetleri, neşeli halleri, kurdurduğu hayalleri ve sever halleriyle ört bas ediyordu.

​Küçük istiridye kurda çok alışmıştı. Kabuğumdan çık git diyemezdi. İçinde ona karşı bir öfke birikmiş olsa da, bu öfke ondan vazgeçmesine neden olacak kadar büyük değildi. Hiçbir duygunun da buna neden olabileceğini sanmıyordu. Bir sabah kararını verdi. Kurt, kabuğunun içinde uyurken, küçük istiridye onu izledi. Uzun uzun izledi. Ardından manto denilen kabuğundan ışıl ışıl bir salgı salgılanmaya başladı. Sedef gibi parlak. Bu istiridyenin gözyaşlarıydı. Sedef salgı, uyuyan kurdun etrafını ipek bir koza gibi sarmaya başladı. İstiridyenin kollarıymışçasına, sevgi ve şefkatle. Sardı, sardı, sardı…Yusyuvarlak, ışıl ışıl, kaskatı bir taş haline gelene kadar sarmaya devam etti. Artık küçük istiridyenin de bir incisi vardı. Vazgeçemediğini sinesinde saklayan, gözyaşlarıyla oluşturduğu bir incisi.

​

​Bir yoktu, bir vardı. Her gaybın görünür, her kaybın bulunur olduğu zamanlardı. Ulu dağların eteği yar, başı kardı. Uzak köylerin birinde, elleri nasırlı, sözü hatırlı, akıllı mı akıllı bir Gülce hatun yaşardı.

Kışın odununu kendi keser, tohumunu kendi eker, ekinini kendi biçer, ekmeğini bir yetim kızıyla böler yerdi. Azıcık aşım, ağrısız başım der, gül gibi geçinir giderdi. Eşinden kalan bir horoz, iki tavuk, bir avuç toprak, iki cana fazlasıyla yeterdi. Ana kız birlikte yer içer, birlikte ağlar, birlikte gülerdi. Kızı takılıp düşecek olsa, o daha yere varmadan koşar, taştan yeri kuştüyü yastık ederdi. Ne kadar yükü olsa da omuzlarında, Gülce’nin süt kokulu kuzusu vardı yanında. Korkusuzdu Gülce, ne yıldırırdı gözünü kara kış, ne de karanlık gece. Ta ki o gece…

Kan ter içinde uyandı Gülce. Bir kabus ki, sanki gerçek. Kara bir yılan giriyordu yuvasına, ölümü taşıyordu kınalı kuzusuna. O gün bugündür bir korku aldı Gülce’yi. Derler ki, ne kadar severse, kaybetmekten o kadar korkar insan. Korkuları mıydı bu rüyayı var kılan, yoksa gerçek mi olacaktı o kara yılan?

Güneş doğdu, ay battı, günler günleri kovaladı. O kara rüyadaki o kara yılan, Gülce’nin yüreğinde yuvaladı. Eridi soldu gül yüzü, kuzusundan başka bir şey görmez oldu kara gözü. Ne yapayım edeyim de, olacaksa olmadan engelleyeyim diye hal çare düşünür oldu. Konuya komşuya döktü içini, yine de atamadı kara yılanın zehrini.

Dediler ki; yakın bir köy var, orada nene hatun yaşar. Çok görmüş geçirmiş, çok yedirmiş içirmiştir. Bilirse senin derdinin dermanını, ancak o bilir. Bir an bile durmadı Gülce. Bu dert aklında durdukça, bitmiyordu gün, geçmiyordu gece. Aldı kuzusunu yanına, düştü nene hatunun yoluna.

Sora sora buldu evi. Dokunsan kırılacak, üflesen yıkılacak bir evin önüne vardı. En az nene hatun kadar yaşlı, görmüş geçirmiş bir ev, bacası dumanlı. Dokunur dokunmaz gıcırdayarak açıldı tahta kapı. İsli, puslu bir odanın, yamalı minderli divanında, ufak tefek yaşlı bir kadın gördü Gülce hatun. ‘Hoş geldin’ dedi kadın, 'Nedir derdin? Anlamak zor değildi, bakışları bile dertliydi. Elini tuttuğu kuzusuyla, yaklaştı kadının yanına.

Gülce garipsemedi, soruyu iki etmedi. Anlattı o kara rüyayı ve ruhunu zehirleyen kara yılanı. Nene hatun dikkatlice baktı Gülce’ye ve yanındaki küçük kızına. ‘Senin elinin ereceği var, eremeyeceği var. Gücünün yeteceği var, yetemeyeceği var. Gözlerinin göreceği var, göremeyeceği var. Nasırlı ellerine mi güveniyorsun, taşı sıkan gücüne mi, yoksa şahin gibi gözlerine mi? Korkuların olmuş bir kara yılan, güvendiğin her şey yalan.’ dedi.

Gülce hatun, iyice sararıp soldu. Kara yılana kurban mı verecekti kuzusunu? Neydi bu rüyanın anlamı? Var mıydı bu derdin dermanı? Kapandı ayağına, ‘Peki ne yapmalı? ‘ diye sordu hatuna. Yaşlı hatun, şefkatle baktı. Tuttu kollarından Gülce’yi, ayağa kaldırdı. ‘Kusurluysan, kusursuza inan. Göremiyorsa gözlerin gece önünü, geceyi gündüz edene dayan.’ dedi.

Gülce, zor duruyordu ayakta. Aldı kuzusunu, düştü evinin yoluna. Derdinin çaresi bu son sözlerdeydi. Peki ama nene hatun ne demek istemişti? Dilinde bir name gibi tekrar ede ede evine vardı Gülce. ‘Kusurluysan, kusursuza inan. Göremiyorsa gözlerin gece önünü, geceyi gündüz edene dayan.’

Gece olmuştu yine. İçindeki kara yılan büyürdü geceleri Gülce’nin. Yer yatağını serdi,yatırdı kuzusunu öpe koklaya. Kim bilir kaç gece geçmişti uyumadan, gözleri hasretti uykuya. Sırtını karşı duvara yasladı. Bitmeyen gece nöbeti başladı. Dilinde nene hatunun son sözleri. ‘Kusurluysan, kusursuza inan. Göremiyorsa gözlerin gece önünü, geceyi gündüz edene dayan.’  

Artık hali, takati kalmamıştı Gülce’nin. Günlerdir  uykusuzdu. Gözleri istemsizce kapandı, uykunun tatlı çağrısına koşarken son kez şu cümleyi mırıldandı. ‘Allahım, yavrum sana emanet.’

​Gülce, horozun sesiyle uyandı. Uyuyakaldım diye kendisinden utandı. O kadar saat nasıl geçmişti, gece gündüze nasıl ermişti anlamadı. Gözleri telaşla yavrusunu aradı. Yatağında uyuyordu masum can. Ne kabus vardı ne de kara yılan. Evinin bahçesine çıktı. Uzun zamandır ilk kez, derin bir nefes aldı. Çevresine bakındı. Ağaçlara, kuşlara. Bir uykuya bile yenik düşmüştü, ne kadar acizdi. Kara yılan o gece gelse ne yapabilirdi? ’ Nereye kadar ?’ diye sordu kendine. Hayalse bu kara yılan, korkularıysa sadece, cana ziyan. Gerçek ise bu kara yılan. Gelse, görseydi de alsaydı yılanın canını. Bitiremezdi dünyanın kara yılanlarını. Nene hatunun ilk sözlerini hatırladı. "Senin elinin ereceği var, eremeyeceği var. Gücünün yeteceği var, yetemeyeceği var. Gözlerinin göreceği var, göremeyeceği var. Nasırlı ellerine mi güveniyorsun, taşı sıkan gücüne mi, yoksa şahin gibi gözlerine mi? Korkuların olmuş bir kara yılan, güvendiğin her şey yalan". Bu sözler aydınlattı onu gün gibi, güneş gibi. Şimdi anlamıştı Nene hatunun dediğini. Utandı verdiği anlamsız mücadeleden ve saçma korkularından, gelse de ne yapabilirdi artık o kara yılan. İşte o an bir kuş kadar hafif hissetti. Ellerini kaldırıp göğe, kusursuza şükretti.

                Bu sabah hava çok güzeldi ve ben yine tek mutlu olduğum yerdeydim, penceremin kenarında… Dünyaya açılan pencerem. Tıpkı gözlerim gibi o ve en güzeli ben dışarıda olanları izliyordum ama onlar benim farkımda bile değildi. En çok gökyüzünü ve ağaçları izlemeyi seviyordum. Ağaçlar, öyle sessiz, sakin ve asiller ki. Sonra gözlerim iş çıkışı koşturarak evlerine giden insanlara takılırdı. Çocuğunu kolundan tutup çekiştirerek yürüyen kadına, her gün parkın aynı bankına oturup bekleyen emekli Ahmet amcaya. Ne emekli olduğunu ne de adının Ahmet olduğunu biliyorum. Sadece benim hikayemde öyleydi.

           Dışarıyı izlerken penceremin tam önünden bir kuş geçti. Ne kadar da yakından geçti. Hemen ardından bir tane daha. Ya arkadaşlar ya da eş diye düşündüm. İlerideki ağacın dalına kondular. Dün de ordaydılar. Sürekli aynı yere gelmeleri garip. Bir karartı var ama tam net seçemiyordu gözlerim. Geçen bayram, hediye paketlerimden birinden bir dürbün çıkmıştı, onu hatırladım. İşte şimdi tam sırası. Nereye koymuştum onu acaba? Yatağımın altındaki kutudaydı sanırım. Evet işte orda. İlk kez kullanacağım, bu neden daha önce aklıma gelmedi ki? Dürbünümle ağaca doğru baktım, o iki kuşun konduğu sık yapraklı dallara doğru baktığımda gördüğüm şey beni nedense hayrete düşürdü. Bir yuva… Bir kuş yuvası.

                Küçük dal parçaları,  kuru yapraklar ile ince ince işlenmiş, örülmüş bir mimari harikası. O kadar muazzam ki, görür görmez hayran olurdu insan. Böyle ince bir işçiliğin, bu küçük, kahverengi, çelimsiz yaratıklar tarafından yapıldığına inanmak zor. Dürbünün ayarlarıyla oynayıp biraz daha yakınlaştırdım. Her detayı izlemek, yuvasının başında ‘Bunu ben yaptım’ gururuyla bir o yana bir bu yana zıplayan minik kuşu gözlemlemek keyif veriyordu. Yuvanın içinden üç küçük gaga yukarı doğru uzanıyordu. Bir tane de kahverengi benekli beyaz küçük bir yumurta vardı, henüz çatlamamış. Yuvanın en tembeli bu galiba dedim içimden. Kardeşlerine yetişememiş, halen kabuğunu kıramamış.

                İki minik ebeveyni izliyordum. Tatlı bir telaş içindelerdi. Gagaları hep yukarda, süt için ağlayan bebekler gibi yiyecek bekleyen yavrularını doyurmak için uçup uçup dönüyorlardı. Biri ne zaman bir şeyler getirmek için uçup gitse diğer ebeveyn yuvanın başında, en yakın dalda durup bekliyordu. Diğeri ağzında bir böcek ya da solucanla döndüğünde öteki hızla uçup gidiyordu. Bir takım oyunu, bir bayrak yarışı gibi. Bu iki minik beden, çer çöpten yaptıkları yuvalarının içinde duran üç doymak bilmeyen gagayı doldurmak için bir seferberlik halindeydiler. Birden içime bir sıkıntı bastı. Öfkeyle karışık bir karanlık. Hızla perdeyi kapatıp kalktım yerimden. Dürbünü bir kenara atıp uzandım. Tek isteğim; uyumak. Rutubetten kararmış, artık eski beyazlığı kalmayan tavana bakarak uyuyakaldım.

                Ertesi gün, kahvaltı sonrası herkes odasına çekildiğinde, gözlerim perdesi kapalı pencereye ilişti. Dün anlam veremediğim öfkem, yerini tekrar meraka bırakmıştı. Dürbünümü alıp perdeyi açtım. İşte yine oradalardı. Kuşlardan biri, yavruların başındaydı. Diğeri ise yine yuvaya yiyecek taşımak için gitmişti. Gözlerim, çatlamayan yumurtaya takıldı. Sanırım başaramadı.  Kabuğunu hiç kıramayacaktı. Onun kabuğunu kırmasına yardım etmeyen anne babasına ve karınlarını doyurmaktan başka bir şey düşünmeyen kardeşlerine öfkelendim. Ne kadar bencillerdi. Hayat, o kabuğunu kıramayan yumurtaya rağmen devam ediyordu.

                Her sabah bu yuvayı ve kuş ailesini izlemek bir ritüel haline geldi benim için. Karanlıkta görebilsem, gece de izlemeye devam ederdim, öylesine ilgimi çekiyordu. Günlük işlerden fırsat buldukça, odama kaçıyor, dürbünümü alıp onları izliyordum. Merakla başlayan her gözlemim, isimlendiremediğim karanlık bir duyguyla sona eriyordu.

                İki hafta geçti. İki hafta boyunca her gün yuvayı, yavruları ve iki kuşu gözlemledim. Sadece insana mahsus olduğu düşünülen her duyguyu hissettim onlarda. Merhamet, sevgi, korku… Bakıp da görmediğimiz pek çok can, can taşıyan her beden, boyutu, şekli, tipi, türü ne olursa olsun benzer şeyleri yaşıyor ne garip.

                Bir pazar sabahı, yine uyanır uyanmaz dürbünümü alıp pencereye koştum. O gün farklıydı. Kuşlar yavrularına yiyecek taşıma telaşında değillerdi. İkisi de yuvanın başındaydı. Tüysüz, şekilsiz, kocaman gagalardan ibaret yavrular büyümüş tüylenmiş ve anne babalarına daha çok benzeyen bir şekle bürünmüşlerdi. Henüz toy oldukları hareketlerinden belli oluyordu, ancak iki hafta önce yuvada ilk gördüğüm hallerinden çok farklıydılar. Büyük kuşlardan biri, ağzında tuttuğu yiyeceği yavrulara gösterip arkasını dönüyor yuvadan uzak bir dala konuyordu. Ne yapmaya çalışıyordu acaba? Yavru kuşlardan biri yuvadan dışarı çıkıp ağacın dalına doğru adım attı. Sanırım amaç buydu; yavruları yuvadan çıkarmak. O sırada korkunç bir şey oldu. Ve yavru kayıp düştü. Yuvanın bulunduğu yüksek daldan aşağı düştüğünde hiç şansı yoktu biliyordum. Küçük kuş tam düşerken hızla kanat çırpıp yükselmeye başladı. Uçuyordu. İlk andan itibaren büyümelerini izlediğim yavrulardan birinin bu ilk uçuşu beni inanılmaz duygulandırdı. Gözyaşlarıma mani olamadım. Sanki onunla ben kanat çırpıyor, onun yerine ben uçuyordum. Yavru kuş uçtu ve yukarı yükselerek gagasında yiyecek tutan ebeveyninin yanına kondu. O yiyeceği hak etmiş ve kısacık hayatının belki de en önemli anını yaşamıştı. Onun ardından diğer kardeşine cesaret gelmiş olacak ki, o da yuvadan atladı. Kardeşinden çok daha hızlı kanat çırparak uçmaya başladı. Artık kendimi tutmayı bıraktım ve burnum kızarana kadar ağladım. Bu olay beni neden bu kadar etkilemişti anlamıyorum.

                Yuvada hala bir yavru vardı ve yuvadan aşağı bakıp geri çekiliyordu. Sanırım o henüz hazır değildi. Güvenli yuvasının en derin, en kuytu köşesine sinmiş halde, uçmayı başaran iki kardeşini izliyordu. O yavruyu büyük bir şefkat ve merhamet duygusuyla uzunca bir süreyle izledim. Onu çok iyi anlıyordum. Yanında duran kırılmamış yumurtadan daha başarılı ama uçup giden iki kardeşine kıyasla daha yeteneksizdi. Yanındaki yumurtayı fark ettiğini bile sanmıyorum çünkü minicik gözleri, yuvanın etrafında uçup duran anne babası ve kardeşlerindeydi.

                Ertesi sabah, midemde korkunç bir krampla uyandım. Çok kötü bir gece geçirmiştim. Rüyamda sürekli uçurumlardan düştüm, uyandım tekrar uyudum, ter içinde uyandım. Başucumdaki su şişesini kafama diktim ve çölde kalmışçasına kana kana içtim. Derin nefes almaya çalışıyordum ama tamamlayamıyordum, nefesim kesiliyordu. Sabah olduğunda da aynı stresli hal devam ediyordu. Sanki karnımın içinde kocaman bir uzay boşluğu vardı.

                Perdeleri çekilmiş pencereme doğru baktım ancak hiç içimden gelmiyordu. İlk kez bir sabah dürbünümü alıp pencereden dışarı yuvayı izlemek içimden gelmiyordu.  Belki de vedaları sevmediğimdendir. Yatağımın altındaki eski püskü bavulumu çıkardım. Üzerinde bir karış toz birikmişti. Çekmeceden aldığım bir mendille tozunu aldım. Zaten toplasanız bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar az giysim vardı. Onları katlayıp bavuluma yerleştirdim. En üste de kitaplarımı koydum çünkü en kıymetlim onlardı. Hikayelerimi yazdığım defterim ve dürbünümü de bavuluma koyarken odamın kapısı açıldı. Zehra anne, yanında sonradan Sosyal Hizmetler Uzmanı olduğunu öğrendiğim iki kişiyle odaya girdi. Zehra anne, yetimhanemizin müdüresi, ancak buradaki tüm yetimlerin annesi sayıldığı için kimse ona ‘müdür’ demezdi.  O, Zehra anneydi. Kırlaşmış saçları ensesinde sımsıkı topuz yapılmış, resmi giyimli sert bakışlı bu kadının nasıl şefkatli bir yüreği olduğunu uzun yıllarını burda onunla geçirmiş olan ben bilebilirdim ancak. Boğazına bir şey düğümlenmiş gibi zorla konuşuyordu. Gözleri kızarmıştı. Yanıma yaklaştı ve sarıldı. Cebime birşeyler sıkıştırdı. Bir tane de kart verdi elime. Daha önce konuştuğumuz gibi bu karttaki numarayı mutlaka ara dedi. Peki dedim tekrar sarıldım. Bir damla gözyaşı bile akmadı gözlerimden. Sanırım yalnız kalacağım o ilk anı bekliyordum, bağıra bağıra ağlamak, şuan biriktirdiğim yağmurları fırtınaya dönüştürmek için. Serde erkeklik vardı, ağlamamam gerekiyordu şimdi. 18 yaşında olmama rağmen bir ömre sığacak sorumluluklar yüklüydü omuzlarımda. Bavulumu alıp, çocukluğumu geçirdiğim yetimhaneden ayrıldım.

                Yetimhanemin bahçesinde beraber büyüdüğüm arkadaşlarımı, daha doğrusu ana baba ayrı kardeşlerimi gördüm. Sarıldılar, ağladılar, ben yine ağlamadım. Sadece o anı hızla atlatmak istiyordum. Elimde bir kumanda olsaydı da o anları ileri sarabilseydim keşke diye düşündüm. Vedalardan nefret ederim. En çok da hikayelerini özleyeceğiz dediler. 18 yaşından küçüktü hepsi. Büyüdüklerinde onlar da benim gibi yuvadan uçacaklardı. Yuva… Yuva deyince aklıma ağaçtaki kuşlar ve yuva geldi. Son iki haftamın her gününü meşgul eden yuvayı da son kez görmek istedim.

                Yetimhanenin arka bahçesinde, odamın karşısındaki ağacın önünde durdum, başımı yukarı kaldırdım; ancak ağaç o kadar yüksekti ki, hiçbir şey görünmüyordu. Tam gidecekken ayaklarımın dibinde küçücük bir şeyin hareketsiz durduğunu farkettim. O anda tutamadım gözyaşlarımı. Yuvadaki ürkek yavruydu. Başaramamıştı. Yuvadan ayrılan her yavru uçamıyordu demek. Yanına eğildim, gözlerimi ayıramadan bakakaldım yavruya. Sonra doğruldum ve bavulumu alarak bahçe kapısına yöneldim. İçimdeki kocaman boşluk, yuvadan uçan yavrular, çatlayamayan yumurta ve yerde yatan küçük cansız kuşu düşünerek yuvamdan ayrıldım. Beni bekleyen yeni hayatıma ilk adımı attım.

İnsan kendisine kördür. Karşılaştığımız olaylar ya da insanlarda bizi rahatsız eden şeylerin aslında bizde olan, karanlığımızda saklı kalan kötü taraflarımız olduğunu söyler tasavvuf inancı. Bugün bir düşünelim hep birlikte: Biz ne görürdük acaba kristal bir kızın yüzünde?